• پنجشنبه، 6 تیر 1398
  • Thursday 27 June 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل  -  شماره خبر: 9611  -  7 آبان 1396 ساعت 19:14

بررسی روابط تجاری ایران و کشورهای آفریقایی

نفوذ کالاهای ایرانی به بازار قاره سیاه
آفریقا به عنوان بزرگ‌ترین و پرجمعیت ترین قاره جهان بعد از آسیا دارای ظرفیت های بالقوه زیادی برای کشورهای جهان و به خصوص کشورهایی مانند ایران است که تلاش دارد به دنبال بازارهای جدیدی برای محصولات خود باشد. محمد جواد ظریف، وزیر امورخارجه کشورمان در سومین سفر دوره ای خود به قاره آفریقا به همراه یک هیئت بلندپایه اقتصادی و سیاسی و با حضور رئیس اتاق تهران مسعود خوانساری عازم قاره سیاه شد و با حضور در کشورهای آفریقای جنوبی، اوگاندا و نیجریه با مسئولان سیاسی و اقتصادی این کشورها دیدارهایی داشت. اما باتوجه به حضور هیئت بلندپایه اقتصادی در این سفر و برگزاری کمیسیون های مشترک اقتصادی در این سفر، سوال اصلی این است که اهمیت اقتصادی قاره آفریقا و کشورهای مهم آن همچون آفریقای جنوبی، کنیا، نیجریه و... برای ایران چیست؟ و گسترش روابط تجاری و اقتصادی با کشورهای قاره آفریقا چه نقشی در توسعه اقتصادی ایران خواهد داشت؟
محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه در پنج سال گذشته ( به جز سفر کنونی) دو سفر دوره‌ای به کشورهای آفریقایی داشته است. کنیا، اوگاندا، تانزانیا، زنگبار و بروندی در شرق آفریقا کشورهایی بودند که در سال 93 و پیش از توافق هسته‌ای مقصد ظریف بودند و دور دوم سفر آفریقایی او نیز اوایل مرداد ماه سال 95 با سفر به چهار کشور نیجریه، غنا، گینه کوناکری و مالی در غرب آفریقا انجام شد. اما نکته مشترک و مهم در هر دو سفر دوره ای قبلی ظریف به آفریقا که در سفر کنونی هم دیده می‌شود، تاکید و تمرکز او بر گسترش روابط اقتصادی است؛ در واقع وزیر خارجه کشورمان در این سفرها توجه ویژه ای بر دیپلماسی اقتصادی دارد و حضور هیئت های اقتصادی از بخش خصوصی و فعالان اقتصادی نشان‌دهنده همین موضوع است. در حال حاضر و براساس آمارهای رسمی، میزان مراودات اقتصادی ایران با کشورهای آفریقایی کمتر از یک میلیارد دلار است و این به معنی آن است که ایران اصلا از ظرفیت های اقتصادی قاره سیاه هیچ بهره ای نبرده است. آفریقا به عنوان بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین قاره جهان بعد از آسیا دارای ظرفیت های بالقوه زیادی برای کشورهای جهان و به خصوص کشورهایی مانند ایران است که تلاش دارد به دنبال بازارهای جدیدی برای محصولات خود باشد. این قاره به دلیل داشتن معادن زیرزمینی غنی و نیروی کار ارزان‌قیمت همواره مورد توجه کشورهای جهان بوده؛ کشورهایی که تلاش کرده اند با سرمایه گذاری و استفاده از نیروهای کار بومی کشورهای آفریقایی گامی رو به جلو در جهت پیشرفت اقتصاد خود بردارند. در این میان کشورهای آفریقایی نیز با توجه به نیاز مبرم این کشورها به منابع مالی برای رشد و توسعه کشورها از ورود سرمایه به کشورهایشان استقبال می‌کند. برای مثال در بخش کشاورزی و براساس آمار حدود 80 درصد از زمین های قابل کشت، در این قاره هنوز کشت نشده است و همین موضوع هم باعث شده بسیاری از کشورها به دنیال اجاره زمین در قاره آفریقا و کشت فراسرزمینی باشند.
علی‌رغم تمامی این نکات مثبتی که در زمینه ارتباط با کشورهای آفریقایی از نظر تجاری و اقتصادی وجود دارد، شاهد این موضوع هستیم که ایران نتوانسته برخلاف سایر کشورهای منطقه از این پتانسیل جذاب و کارآمد در اقتصاد خود استفاده کند و در عمل سایر کشورهای منطقه خاورمیانه که رقبای ایران به شمار می‌روند توانسته اند از نظر سیاسی و اقتصادی در قاره آفریقا نفوذ کنند. مثلا ترکیه نقش خود را در قاره آفریقا بیش از هر زمان دیگری بیشتر کرده و صادرات ترکیه به آفریقا از 1.5 میلیارد دلار در سال 2001 به حدود 20 میلیارد دلار در سال رسیده است.
با نگاهی به آمار گمرک در شش ماهه نخست سال 95، این نکته مشاهده می‌شود که در میان کشورهای قاره آفریقا تنها مصر توانسته در میان مقاصد عمده صادرات محصولات ایرانی جای بگیرد و میزان صادرات به سایر کشورهای آفریقایی همچنان کم و ناچیز است. براساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران، این کشور در شش ماهه نخست سال 95 در حدود 109 میلیون دلار برای واردات محصولات ایرانی هزینه کرده و این درحالی است که در شش ماهه اول سال 94 این میزان در حدود 177 میلیون دلار بوده که نشان از کاهش صادرات ایران به این کشور استراتژیک در قاره آفریقا دارد. چندی پیش باقری، رئیس گروه آفریقای سازمان توسعه تجارت حجم تجارت با قاره آفریقا را 4.1 درصد کل تجارت کشور اعلام کرد و گفت: با توجه به‌ وجود 54 کشور در آفریقا، این مقدار بسیار اندک است.
البته در سه سال گذشته و بعد از توافق هسته ای ایران و مقامات ارشد کشورمان همیشه به دنبال توسعه روابط اقتصادی با کشورهای آفریقایی بوده اند که سفر محمد جواد ظریف به چند کشور آفریقایی به همراه هیئت بلندپایه اقتصادی نمونه ای از این تلاش هاست. در کنار این تلاش های ایران کشورهای آفریقایی نیز گام های مهمی برای توسعه روابط اقتصادی خود با ایران برداشته اند. به گونه ای که در سه سال گذشته بعد از توافق هسته ای هیئت های بلندپایه بسیاری از آفریقا به ایران سفر کرده اند که از آن جمله می‌توان به سفر رئیس‌جمهوری غنا به تهران برای اولین بار بعد از پیروزی انقلاب، سفر بوهاری رئیس جمهوری نیجریه به همراه تنی چند از وزیران کابینه اش و سفر جاکوب زوما رئیس‌جمهوری آفریقای جنوبی با یک هیئت بسیار گسترده متشکل از تعدادی از وزیران کابینه و تعداد قابل توجهی از تجار آن  کشور برای اولین بار پس از بیست و دو سال اشاره کرد.
به گزارش اتاق تهران، در سفر رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی به ایران برای رسیدن به دو میلیارد دلار حجم روابط اقتصادی ایران و این کشور تا سال 2020 برنامه‌ریزی شد؛ هدفی که در سفر اخیر وزیر امورخارجه کشورمان به این کشور و دیدار با مقامات ارشد این کشور هم دنبال شد.