• دوشنبه، 2 اردیبهشت 1398
  • Monday 22 April 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل  -  شماره خبر: 9380  -  29 مهر 1396 ساعت 22:12

در میز گردی بررسی شد

گره‌ های صادرات ایران
در حال حاضر هر کشوری که بخواهد روی پای خود بایستد باید تولیدات داخلی خود را در عرصه بین الملل به رقابت بگذارد تا به هدف اصلی خود برسد و این جز با صادرات پایدار میسر نمی‌شود. صادرات و توسعه اقتصادی مبتنی بر صادرات در هر کشور به مجموعه رویکردها، قوانین، برنامه‌ریزی توسعه صادرات یک کشور و چگونگی اجرای این قوانین وابسته است. اهمیت و ضرورت حضور کالاهای ساخت یک کشور در بازار جهانی و در فضای اقتصاد جهانی از مهم ترین عوامل توسعه است. نقش صادرات در این بین به اندازه‌ای مهم است که بسیاری از کارشناسان صادرات را تنها مسیر موفق برای توسعه اقتصادی یک کشور در بازار جهانی می‌دانند. در همین پیوند و به مناسبت روز ملی صادرات (29 مهر) میزگردی با عنوان «صادرات، مشکلات و راهکارها» با حضور محمدرضا مودودی معاون توسعه صادرات کالا و خدمات سازمان توسعه تجارت ایران، محمدرضا ایزدیان مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی تجاری سازمان توسعه تجارت ایران و محمد لاهوتی رئیس کنفدراسیون صادرات ایران برگزار شد. در این نشست کارشناسان اعلام کردند که غیرواقعی بودن نرخ ارز در برابر تورم، حمل و نقل و قیمت آن و نرخ تسهیلات از جمله عوامل موثر بر صادرات ناموفق کشور در این سال‌ها بوده است. همچنین در این نشست مطرح شد که نبود نگاه صادراتی در صنعت، نبود مدیریت زنجیره تامین در داخل، نبود قیمت و کیفیت ثابت و حمل نقل باعث شده که در صادرات به کشورهای دیگر و حتی کشورهای منطقه چون روسیه و قطر با مشکلات جدی روبه رو شویم. به گفته کارشناسان مهم ترین عوامل موفق نبودن کشور در بحث صادرات متاثر از دو عامل داخلی و خارجی است که از جمله عوامل داخلی می‌توان به عدم ثبات در قوانین و مقررات، نبود مشوق‌های صادراتی، ضمانت صادرات، وجود نداشتن وحدت داخلی در فرماندهی تولید براساس مزیت‌های نسبی و سرمایه‌گذاری اشاره کرد. در ارتباط با عوامل خارجی موثر در این موضوع روابط سیاسی و تنش‌های سیاسی موجود را می‌توان نام برد.

محمدرضا مودودی، معاون توسعه صادرات کالا و خدمات سازمان توسعه تجارت ایران در ابتدای سخنان خود به تشریح آخرین وضعیت تجارت خارجی کشور پرداخت و گفت: براساس آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران، در شش ماه نخست امسال 20 میلیارد و 500 میلیون دلار صادرات داشتیم که این رقم نسبت به پارسال، 3.2 درصد از نظر ارزشی کاهش داشته است. این در حالی است که در شش ماه نخست امسال 23.6 میلیارد دلار واردات داشتیم که در مقایسه با مدت مشابه پارسال، رشدی 15.4 درصدی را شاهد هستیم.
معاون سازمان توسعه تجارت ایران افزود: این آمارها نشان می‌دهد که تراز تجاری ما که پارسال در این ایام مثبت بود، منفی شده است؛ حجم تجارت ما نسبت به پارسال 12 درصد رشد داشته و حجیم تر شده، اما بیشتر معطوف به واردات بوده است. وی در تشریح متفاوت شدن شرایط تجارت خارجی ایران در سال 1396 نسبت به 1395 گفت: سال 1395 نسبت به سال‌های قبل و بعد از آن استثنا است؛ در آن سال، گشایش‌هایی به دلیل اجرایی شدن برجام رخ داد و این امر باعث شد که بسیاری از انباشت‌های کالایی که به دلیل تحریم نمی‌توانستند صادر شوند، فرصت صادرات پیدا کنند.
وی در بخش دوم سخنان خود نیز به موضوع منفی شدن تراز تجاری پرداخت و گفت: زمانی که یک کشور واردکننده محصولات واسطه‌ای و سرمایه‌ای می‌شود، به این معنی است که آن کشور از نظر صنعتی در حال رونق گرفتن است و این واردات نمی‌تواند منفی باشد. از طرف دیگر، این پیش‌شرط وجود دارد که باید از تولید داخلی حمایت کرد، به همین سبب انتظار می‌رود که از سیستم ثبت سفارش برای مدیریت واردات استفاده شود تا تولید داخلی از این چتر حمایتی برخوردار شود.
معاون سازمان توسعه تجارت ایران افزود: تا قبل از 40 سال اخیر ما واردکننده بودیم و در این سال‌ها به بخش تولید داخلی ورود پیدا کردیم؛ با این حال هنوز واردات جذابیت دارد؛ دلیل این جذابیت این است که هنوز تولید داخلی ما رقابت‌پذیر نشده و نمی‌تواند نیاز داخلی را تامین کنند؛ حتی واردات غیررسمی (قاچاق) به تولید بر می‌گردد و ورود کالای خارجی به صورت غیرقانونی نشان می‌دهد که تولید داخلی هنوز نتوانسته است جذابیت واردات را کاهش دهد.
وی افزود: نکته مهم دیگر، این است که در طول چند دهه اخیر، صنعت در ایران با هدف تولید صادرات‌محور شکل نگرفت، بلکه هدف از ایجاد صنعت در کشور، جایگزینی واردات و اشتغال بود؛ به همین سبب مقیاس واحد تولیدی یا محلی، یا استانی و یا ملی است؛ به دنبال آن، امروز با انبوهی از صنایع در داخل کشور مواجه هستیم که با مقیاس‌هایی کوچک فعالیت می‌کنند. الان با واحدهای صنعتی کوچکی مواجه هستیم که مقیاس صادراتی ندارند و حتی رو در روی هم می‌ایستند؛ در این شرایط، وقتی در داخل کشور با انبوهی از کالاهای تولیدی مواجه هستیم، نقش دولت در برابر ورود کالاهای رقیب از خارج از کشور چیست؟
وی با اشاره به اینکه اکنون نیمی از تجارت جهانی به صورت تجارت ترجیحی صورت می‌گیرد و پیمان‌های منطقه‌ای بخش اعظمی از تجارت جهانی را به خود اختصاص داده‌اند، گفت: در کنار سازمان جهانی تجارت، بحث پیمان‌های منطقه‌ای پررنگ است؛ در این بحث با کشورهای هدف مذاکره می‌کنید و می‌گویید در ازای 10 قلم کالایی که من صادر می‌کنم، شما هم 10 قلم کالا صادر کنید و به این ترتیب بازار را فعال می‌کنیم. ما در ایران با این مشکل مواجه هستیم که در برابر کالاهایی که می‌خواهیم صادر کنیم، باید به چه کالاهایی اجازه واردات دهیم؟
وی با تاکید بر اینکه تولید ما در همه صنایع ورود پیدا کرده، اما تولیدکننده صادراتی نیست، گفت: در این شرایط اگر اجازه دهیم که کالاهای مشابه وارد شود، تولیدکننده داخلی ضرر می‌بیند و اگر نخواهیم این امتیاز را به طرف خارجی دهیم، طرف خارجی هم این امتیاز را به ما نمی‌دهد که ما بتوانیم کالایی را به آن کشور صادر کنیم؛ بنابراین با یک تناقض روبه‌رو می‌شویم. در این شرایط باید ابتدا به این پرسش پاسخ دهیم که مزیت‌های رقابتی و صادراتی ما کدام بخش‌ها هستند؟ سپس، به تولیدکنندگانی که تولیدات آنها رقابتی نیست فرصت دهیم که تصمیم خود را بگیرند؛ آنها یا باید به سمت جذب سرمایه یا بهبود تکنولوژی بروند یا شرایط را به گونه‌ای ایجاد کنیم که رقبای خارجی هم بتوانند در بازار داخلی وارد شوند.
معاون سازمان توسعه و تجارت تاکید کرد: در صادرات به عراق و افغانستان به دلیل بازار سنتی و عدم ثبات سیاسی مشکلی نداریم و بیشتر مشکلات ما در بازارهای مدرنی همچون بازار روسیه و قطر است که خود شاخص‌هایی برای واردات کالا دارند. وقتی توانستیم در بازار کشورهایی همچون روسیه حضور یافته و ماندگار شویم و توسعه بازار هم داشته باشیم، می‌توانیم بگوییم که کشور صادراتی هستیم و در سطح بین المللی حرفی برای گفتن داریم.  در بازار روسیه فروشگاه‌های زنجیره‌ای با هزار شعبه وجود دارد که و خرید این فروشگاه‌ها نیز با قیمت و کیفیت ثابت و تحویل به موقع است که تحقق این شرایط برای کشور ما که در محصولات کشاورزی صادرات بیش از چهار تا پنج میلیون دلار ندارد، ریسک بزرگی است.  
مودودی در خصوص مشکلات صادرات کشور گفت: دولت تدبیر و امید در سال‌های گذشته تلاش زیادی برای توسعه صادرات انجام داده که از آن جمله می‌توان به تسهیل روابط سیاسی و در دستور کار قراردادن تنش‌زدایی اشاره کرد و می‌توان به کمک آن شاخص‌های تجارت خارجی را بهبود دهیم. در سال‌های گذشته هیئت‌های تجاری مختلفی از سراسر جهان به ایران آمدند و تصویر متفاوتی از ایران دیدند و این نکات مثبتی بود که در این سال‌ها شکل گرفت و اگرچه همواره این خصومت‌ها در سطح بین المللی وجود دارد و در مقابل ما نیز در داخل تلاش کردیم، ریسک ایران را از شش به هفت رساندیم و همچنین ارتقای 23 پله‌ای در تجارت فرامرزی و سرمایه‌گذاری شرکت‌های مطرح دنیا در صنعت ما نیز ناشی از همین تلاش‌ها بوده است.
وی افزود: روابط کارگزاری بانکی در دنیا به عنوان یک معضل کلیدی مطرح و ما با آن مواجه هستیم. علاوه بر این محدودیت‌هایی بانک‌های آمریکایی علیه ایران دارند که هزینه‌های ما را در تجارت خارجی بالا برده است و نمی‌توان با قیمت ارزان حتی سرمایه خود را مبادله کنیم و این مشکلی است که باید برای آن راه‌حلی پیدا کنیم. برای اینکه بنگاه‌های بین‌المللی داشته باشیم، باید بپذیریم که در دنیا محصول نهایی صادر نمی‌شود و ما باید عضو زنجیره تولید باشیم و با مشارکت کشورهای دیگر ارزش افزوده را بین خود تقسیم کنیم و این رویکرد صادرات کامل کالا فراموش شده و پارادایم جدیدی جایگزین شده است.
«محمدرضا ایزدیان» مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی تجاری سازمان توسعه تجارت ایران نیز گفت: مدل ذهنی که تجارت و اقتصاد و صنعت ما در سه چهار دهه گذشته شکل گرفت، به بیان عامیانه تر، نگاهی مغازه‌داری بود و در ساختارهای صنعتی جزیره‌ای و جدا خوانده می‌شود. علاوه بر اینکه ظرفیت‌های پایینی داریم، در رشته‌های مشابه ورود پیدا کرده ایم؛ اکنون مشاهده کنید که چه تعداد فرش ماشینی، سیمان، موتورسیکلت و غیره در کشور تولید می‌شود.
وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه چرا نتوانستیم از فرصت پیش آمده برای حضور در بازارهای روسیه استفاده کنیم؟ گفت: علت اصلی، ساختار صنعت و واحدهای تولیدی ماست؛ بازار روسیه بازار رو به رشد و بزرگی است؛ وقتی تولیدکننده ما می‌خواهد با فروشگاه زنجیره‌ای روسیه کار کند، باید یک ظرفیت بالای عملیاتی، لجستیک، پیمان‌های متقابل داشته باشیم تا بتوانیم به نتیجه برسیم.
ایزدیان در خصوص ایجاد شرکت مدیریت صادرات گفت: این موضوع با اصل 44 تضاد قانونی دارد و تنها راه این است که ما ابتدا از درون خود را بسازیم و زنجیره تامین از حالت سنتی خارج و در داخل بزرگ شود و در صورتی که در این امر موفق شدیم، می‌توانیم صادرات به مقیاس بزرگ را انجام دهیم. در معاملات تجاری باید روابط تجاری دو سویه برقرار باشد و اگر این مهم میسر نشود، طرف مقابل حاضر به خرید محصولات تولیدی کشور نیست و ما نمی‌توانیم تنها صادرکننده کالا به کشوری باشیم و در مقابل وارداتی نداشته باشیم.
محمد لاهوتی، رئیس کنفدراسیون صادرات ایران نیز به ارائه آمارهایی در مورد وضعیت صادراتی کشور اشاره کرد و گفت: براساس استانداردهای بین المللی که در آن سهم هر کشور در تجارت جهانی تعریف شده، سهم کشور ما یک تا 1.2 درصد دیده شده است. این در حالی است که سهم ایران در بازار جهانی با احتساب نفت 3.2 و بدون نفت 2.65 است. این آمارها بیانگر این است که اگر میزان تجارت خارجی که با فروش نفت حدود 100 میلیارد دلار است را به 400 میلیارد دلار برسانیم، می‌توانیم به جایگاه واقعی خودمان در اقتصاد جهانی دست یافته و سهم خود را کسب کرده باشیم.
لاهوتی گفت: این موضوع، موضوعی نیست که مربوط به این دولت یا دولت‌های قبل باشد؛ متاسفانه شرایط حاکم بر اقتصاد کشور بیشتر براساس واردات بوده و حتی در مقوله تولید و صنعتی شدن هم به تنظیم بازار داخل تلاش کرده ایم، نه تولید صادرات‌محور و حضور در بازارهای جهانی. وقتی آمار تجارت شش ماه نخست امسال را مشاهده می‌کنیم، اگر بخواهیم نقاط مثبت و منفی را با هم بسنجیم، با چند نکته مواجه می‌شویم؛ نخست اینکه سهم تجارت خارجی ما شش درصد بزرگ تر شده است که امیدواریم این روند افزایشی استمرار داشته باشد؛ دوم، با وجود اینکه میانگین کالای صادراتی ما در هر تن 350 دلار است و بیشتر کالاهای خام و یا نیم ساخته است، باز 1.16 درصد نسبت به پارسال رشد داشته که امیدواریم این عدد هم افزایش جهشی را تجربه کند.
وی ادامه داد: از طرف دیگر، واردات ما هر تن یک هزار و 372 دلار است که رشدی تقریبا هفت درصدی را نشان می‌دهد؛ ممکن است برخی منتقد این باشند که واردات گران تر شده و ارز بیشتری از کشور خارج شده است، اما من معتقدم با توجه به اینکه 85 درصد واردات ما کالاهای واسطه‌ای و سرمایه‌ای است، نشان‌دهنده واردات با کیفیت و مرغوب تر است؛ یعنی آرام آرام در حال فاصله گرفتن از بازارهای زمان تحریم هستیم و به سمت بازارهای که تولید بهتر و با کیفیت تر از جمله اروپایی حرکت می‌کنیم که تاثیر آن در محصول نهایی، برای مصرف‌کننده داخلی و در تولید صادرات‌محور مثبت است.
لاهوتی در پاسخ به پرسشی در مورد مهم ترین موانع توسعه صادرات، گفت: براساس بررسی‌هایی که در اتاق بازرگانی و کنفدراسیون صادرات ایران انجام شده است، حداقل بیش از 25 مانع موجب عدم افزایش صادرات و رشد تجارت خارجی ما می‌شود اما در این میان، سه مانع اصلی و کلیدی با اولویت وجود دارد. نکته نخست، غیرواقعی بودن نرخ ارز است؛ در حالی که کشور در قانون برنامه چهارم، پنجم و احکام دائمی برنامه ششم تعیین تکلیف کرده که فرمول محاسبه نرخ ارز به چه صورت است، نه دولت نهم، نه دولت دهم و نه حتی دولت یازدهم این قاعده را نپذیرفت و به دلیل اینکه نرخ ارز در کشور به عنوان یک تابو به آن نگاه می‌شود، همه مواظب بودند این نرخ افزایش پیدا نکند در صورتی که تورم وجود داشته و هیچ مشکی برای پذیرفتن و اعلام آن وجود ندارد.
لاهوتی در مورد دومین مانع اصلی رشد تجارت جهانی ایران، گفت: بحث حمل و نقل و تاثیر قیمت حمل و نقل در قیمت تمام شده اولویتی دیگر است که باید به آن توجه شود؛ استانداردهای جهانی برای تاثیرپذیری قیمت تمام شده از هزینه‌های حمل و نقل حدود 10 تا 12 درصد است، اما میزان این هزینه‌ها در حمل و نقل ما 25 تا 30 درصد است؛ یعنی هزینه‌های حمل و نقل برای ما 2 تا 2.5 برابر استاندارد جهانی است. تا زمانی که حمل و نقل ما به سمت کاهش هزینه‌ها حرکت نکند، قیمت تمام شده ما قیمتی غیررقابتی در بازارهای هدف صادراتی است.
وی گفت: نکته سوم، نرخ تسهیلات بانکی است؛ امروز نرخ تسهیلات در بنگاه‌های ما در بهترین شرایط کمتر از 23 درصد نیست؛ در صورتی که رقبای ما خارج از مرزها با نرخ سه تا چهار درصد این ارقام را در محاسبات خود دارند. در شرایطی که دولت نرخ تورم را 9 درصد اعلام می‌کند و نرخ سپرده‌گذاری را 15 درصد و نرخ تسهیلات 18 درصد اسمی اعلام می‌کند، این سیگنال و پیام به تولیدکننده داده می‌شود که به جای تولید، منابع را در بانک سپرده‌گذاری کنید؛ سپرده‌گذاری، هزینه‌هایی مانند مالیات، ریسک سرمایه‌گذاری، تحریم و... را هم ندارد.
به گزارش ایرنا، وی گفت: امروز اگر می‌بینیم که صنایعی که داریم ظرفیت قابل توجهی ندارند، تقاضایی در داخل و مزیتی برای صادرات هم ندارند به دلیل سیاست‌های غلط سال‌های 60 تا 70 است. به طور کلی کشور ما فاقد استراتژی صنعتی است، ما براساس شرایط و مقتضیات زمان تصمیم می‌گیریم؛ امروز می‌گوییم تجارت آزاد و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، اما به محض اینکه سرمایه‌گذاری خارجی حضور پیدا می‌کند با انواع و اقسام مشکلات مواجه می‌شود و بعد از مدتی مجبور به خارج کردن سرمایه خود می‌شود.