• یکشنبه، 31 شهریور 1398
  • Sunday 22 September 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان / گفتگو  -  شماره خبر: 9329  -  28 مهر 1396 ساعت 20:46

مصطفی اقلیما، رئیس انجمن علمی مددکاری ایران در گفت‌وگو با آفتاب اقتصادی مطرح کرد:

ولخرجی مثبت، قناعت منفی!
آفتاب اقتصادی: در جامعه ما همواره به تلاش و کوشش بیشتر و تلاش خستگی‌ناپذیر تاکید شده است و منظور از دعوت به قناعت نیز نه تنبلی و متوقف کردن کوشش بلکه امر به ساده‌زیستی و سخت نگرفتن بر هم بوده است. در این بین برخی با برداشت نادرست از این دعوت‌ها عنوان می‌کنند که ممکن است فرهنگ‌سازی غیر صحیح در جامعه تاثیر نادرست بگذارد.

آمارهای فقر
آمار نگران‌کننده از وضعیت فقر در ایران نشان می‌دهد؛ آماری از «فقر چندبُعدی» که برای نخستین‌بار در کشور از سوی معاونت رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تهیه شده است. براساس این گزارش ١٧ درصد از خانوارهای شهری و ۴٠ درصد از خانوارهای روستایی ایران دچار فقر چندبُعدی‌اند. سیستان‌وبلوچستان، کردستان، هرمزگان و خراسان ‌شمالی درگیر بدترین سطح فقر چندبُعدی‌اند و قم، سمنان، البرز، قزوین، تهران، ایلام و فارس به ترتیب بهترین وضعیت را تجربه می‌کنند.مستقرشدن هیچ نظمی تصادفی نیست. نظام اقتصادی و انگیزشی ایران به‌شدت تحت ‌تاثیر نظام سیاسی است، توزیع رانت‌های غیرمولد، انسان‌های فاسد و انحصارطلبان را دور دولت جمع می‌کند؛ آنها می‌خواهند از این رانت استفاده کنند. به گفته زنوز فقر محصول سیاست‌ها و نهادهای معیوب است. این نهادهای معیوب هم به‌این‌دلیل به فعالیتشان ادامه می‌دهند که عده‌ای از این وضع منتفع می‌شوند؛ ذی‌نفعانی هستند و بنابرین هیچ‌کس جرئت نمی‌کند منافع گروه‌های ذی‌نفوذ را به مخاطره بیندازد. رویکردهای مختلفی نسبت به شناسایی فقر وجود داشته و دارد. یکی بحث فقر درآمدی است. در اینجا فقر مطلق مدنظر است؛ به این معنا که حداقل معیشت را برای یک خانواده مثلا چهارنفره تعریف می‌کنند که مخارج لازم را برای غذا، پوشاک، آموزش، درمان و... تعریف می‌کنند؛ بر این مبنا خانوارها و افرادی که زیر این خط هستند را فقیر می‌نامند و آنهایی که بالای این خط هستند را غیر فقیر می‌نامند. معنای دیگر فقر، فقر نسبی است؛ یعنی آنهایی که یک‌دوم میانه درآمد خانوارهای هر جامعه، درآمد یا هزینه دارند فقیر محسوب می‌شوند. منتها موضوع دیگر فقر انسانی است که به ناتوانی جسمی، ذهنی و... مربوط می‌شود. فقر قابلیتی هم نوع دیگری است که به توانایی‌های انسانی برای کسب درآمد و اشتغال مربوط است. مسئله این است که امروزه «فقر چندبُعدی» مطرح شده است. این شاخص در عمل جای شاخص توسعه انسانی را می‌گیرد. مطالعاتی انجام شده و در سال ٢٠١٠ هم نتایجش را منتشر کرده‌اند. استدلالی که می‌شود این است، زمانی که درآمد افراد نسبت به خط فقر سنجیده می‌شود، دارای محدودیت‌هایی است؛ واقعیت این است که تفاوت در الگوی مصرف افراد، تنها مربوط به فقر درآمدی نیست. درواقع ممکن است خط فقر درآمدی نتواند دسترسی افراد به حداقل نیازهای اساسی را به‌خوبی نشان دهد؛ چراکه فاصله بین درآمد و قابلیت به‌شدت تحت‌تاثیر متغیرهایی چون سن افراد، جنس، محل زیست از نظر جغرافیایی و متغیرهایی که فرد کنترلی بر آنها ندارد یا کنترل اندکی دارد، است.
دیده تازه به فقر
مصطفی اقلیما، جامعه شناس و رئیس انجمن علمی مددکاری ایران در اینباره به آفتاب اقتصادی می‌گوید: فقر از نگاه عامه ممکن است تنها یک عامل داشته باشد و آن نبود وسع مالی است و عموماً این موضوع به عنوان تنها بعد ایجاد کننده‌ای فقر در نظر گرفته می‌شود، این در حالی است که ما در جامعه با پدیده‌ای جامعه‌شناختی و اجتماعی به نام «فرهنگ فقر » مواجه هستیم. فقر همآن‌قدر که ریشه در برنامه‌ریزی‌های ناصحیح، مدیریت غلط منابع اعم از منابع انسانی و زیرساخت‌های کشور دارد به همان اندازه ریشه در «فرهنگ فقر » نیز دارد، این اصطلاح نباید با فقر فرهنگی اشتباه گرفته شود. فرهنگ فقر از عدم تمایز لزوم ساده‌گیری و قناعت منفی سرچشمه می‌گیرد. در دین مبین اسلام همواره مومنان به تلاش و کوشش و جهاد خستگی‌ناپذیر در راه رزق و روزی حلال تشویق شده‌اند و از تنبلی بر حذر داشته شده‌اند. اما در جامعه ما به دلیل عدم کار کارشناسی عموماً دیده می‌شود که مردم به سمت قناعت منفی سوق داده می‌شوند، قناعت منفی که به دلیل برخی برداشت‌های سطحی ممکن است از سوی بسیاری به بسنده کردن به وضعیت موجود و عدم انجام فعالیت و تحرک بیشتر برای رسیدن به منابع بیشتر و البته رفاه بیشتر معنی شود. در واقع متاسفانه در بسیاری اوقات همان‌ها که خود مردم را به قناعت بیشتر تشویق می‌کنند وضعیت رفاهی بسیار بالای برخوردار هستند. برای نمونه می‌توانم به بنرهای عجیب شهرداری تهران در برخی دوره‌ها اشاره کنم، این بنرها که با صرف بودجه‌ای سنگین در سطح شهر نصب شده‌اند، همگان را به رعیت قناعت دعوت می‌کنند، اما جالب است که روسا و اتاق فکر نصب چنین بنرهای از حقوق و دستمزد و مسکن و امکانات بسیار عالی برخوردار هستند. قناعت اگر به معنی عدم سختگیری باشد، بسیار خوب است. مثلا بسیاری از جوانان اکنون می‌گویند که حاضر هستند که از مهریه و جهیزیه و موارد این‌چنین بگذرند و بسیار ساده در یک محضر عقد کنند، اگر خانواده‌هایشان بگذارند، تا سر خانه و زندگیشان بروند . رئیس انجمن علمی مدد کاری ایران در ادامه افزود: این قسم از قناعت که به معنی سهل‌گیری و سخت نگرفتن درشروع زندگی عالی و پسندیده و توصیه شده است، اما همین زوج به سرپناه، خوراک،پوشاک نیاز دارد که حداقل‌های زندگی هستند و هر دو باید در ابتدای زندگی برای تامین مایحتاج و ساختن زندگی خود سخت تلاش کنند. در این میان عدم تحرک و تنبلی تحت نام قناعت بی‌معنی خواهد بود. همچنین «فرهنگ فقر » بعد دیگری دارد و آن ثروتمندستیزی بی‌دلیل است، یعنی هر کس که در جامعه وضعیت مالی بهتری داشته باشد، باید مورد ستیز و دشمنی کلامی، چشمی و عملی سایر مردمان قرار گیرد. در اختیار داشتن مسکن بزرگ تر و یا رفاه بیشتر و خرج کردن بیشتر مذموم شمرده می‌شود. این در حالی است که اتفاقاً براساس پارامترهای‌های اقتصادی اگر ثروتمندان و کارآفرینان جامعه پول‌های خود را به گردش در نیاورند و تنها به پس‌انداز و یا سپرده‌گذاری آنها اقدام کنند، جامعه نه تنها نفعی نمی‌برد، بلکه زیان هم می‌بیند. در واقع اگر آن قشر 20 درصدی از جامعه که قدرت خرید بالایی دارند، اقدام به خرج کردن و مصرف بیشتر بزنند، جامعه به دلیل تکاپو برای تولید نیاز‌های مورد نیاز این تولیدات و گردش بیشتر پول نفع هم می‌برد. در جامعه‌ی تولیدمحور، مصرف و خرج کردن بیشتر اقشار مرفه به نفع اقشار کم‌درآمد تر است که می‌توان از آن به عنوان ولخرجی مثبت یاد کرد. این جامعه‌شناس در ادامه افزود: باید با توجه به راهبردهای اقتصاد مقاومتی از سیاستگذاری چند پاره در زمینه فرهنگ‌سازی اقتصادی پرهیز کرد و تنها نهادهای اصلی و ذی‌صلاح کشور در این زمینه اقدام کنند و نباید ذهن قشری از جامعه در اینباره دچار سرگشتگی شود.