• پنجشنبه، 6 تیر 1398
  • Thursday 27 June 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل / گزارش  -  شماره خبر: 680  -  1 اسفند 1395 ساعت 00:00

بررسی تأثیر رویدادهای جهانی بر روند سرمایه‌گذاری:

چالش‌های سرمایه‌گذاری در سایه حواشی سیاسی جهان
آفتاب اقتصادی: در دنیای امروز، کمتر کسی است که از اهمیت سرمایه‌گذاری در اقتصاد یک کشور آگاه نباشد. سرمایه‌گذاری به معنی تعهد پول یا سرمایه برای خرید، با هدف کسب سود است. این مفهوم در دو بخش سرمایه‌گذاری داخلی و سرمایه‌گذاری خارجی، می‌تواند نیروی محرکه اقتصاد یک کشور باشد و در تنگناهای اقتصادی به یاری صنایع بشتابد. در سال‌های اخیر، بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان با توجه به نقش سرمایه‌گذاری‌های خارجی در ارتقای موقعیت اقتصادی جامعه، استفاده مطلوبی از آن کرده و در این راستا قراردادهای تجاری متعددی با سایر کشورها منعقد کرده‌اند  اما به نوشته روزنامه دیلی نیشن، حداقل در آینده کوتاه‌مدت، از یکپارچگی اقتصادی و سیاسی جهانی خبری نیست و کشورها از بستن معاهدات تجاری بزرگ اجتناب خواهند کرد. به گفته کریستوفر اسمارت، سرمایه‌گذاران هم درست مثل فضانوردان یا مردم‌شناسان به الگوهای فکری تکیه می‌کنند تا دنیایی پیچیده را درک کنند، تصمیم‌های سریع و درست بگیرند و اولویت‌های مناسبی را برای آینده تعیین کنند. اما خیلی اوقات پیش می‌آید که اتفاقی پیش‌بینی‌نشده، تمام فکرها و انتظارات و برنامه‌های قبلی را به هم می‌ریزد. در دنیای سرمایه‌گذاران، تحولات سیاسی بزرگ دقیقاً همین نقش را ایفا می‌کنند و سال ۲۰۱۶ میلادی دو تحول بزرگ سیاسی را در خود داشت؛ رای انگلیسی‌ها به خروج از اتحادیه اروپا و انتخاب دونالد ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا. این سال پرماجرا، حواس خیلی از سرمایه‌گذاران را پرت کرد. بنابراین آنها نیاز دارند، در سال ۲۰۱۷ میلادی به‌شکل بهتری به ارزیابی عملکرد اقتصاد جهانی بپردازند؛ چون بسیاری از قواعد و بنیان‌های مالوف بازار حالا به‌شکلی واضح تغییر کرده است.
وضعیت سرمایه‌گذاری در دو دهه گذشته
در دو دهه‌ای که پشت سر گذاشتیم، اکثر سرمایه‌گذاران در کنار سیاستمداران و اقتصاددان‌ها به این نتیجه رسیده بودند که دنیا دارد همگرایی بیشتری پیدا می‌کند. با ظهور و اوج‌گیری چین و هند، یک‌سوم از جمعیت دنیا ناگهان به کارگر و مصرف‌کننده در اقتصاد جهان تبدیل شدند. همچنین تکنولوژی‌های جدید به ارائه ابزارهای ارتباطی ارزان، روبوتیک و روش‌های پیشرفته تحلیل اطلاعات منجر شدند که کار شرکت‌ها را خیلی آسان‌تر از گذشته کرد.
در همین میان، رهبران سیاسی مشغول تدوین قوانین و معاهداتی شدند که عبور از مرزها را ساده‌تر می‌کرد، تعرفه‌های گمرکی را کاهش می‌داد و ورود به بازارهای جدید را آسان‌تر می‌کرد. شرکت‌ها مشغول ربودن فرصت‌های جدید در این فضا شدند و سرمایه‌گذاران هم به دنبال شرکت‌هایی بودند که بیشترین ظرفیت را در چنین فضایی داشته باشند.
تجارت جهانی در دو دهه اخیر چنان رو به گسترش بوده که حتی بعد از بروز بحران مالی سال ۲۰۰۸ میلادی نیز اکثر سیاست‌گزاران این طور فرض کردند که معاهدات تجاری جدید باعث تقویت رشد اقتصادی‌ خواهد شد. مثلا دولت باراک اوباما به مناطق تجاری آزاد وسیع در آسیا و اروپا توجه نشان داد. دو معاهده بزرگ ترانس‌پاسیفیک و ترانس‌آتلانتیک بر همین مبنا قرار بود، آمریکا را در مرکز یک بازار یکپارچه قرار دهد که دوسوم از اقتصاد جهان را شامل می‌شد.

تاثیر حواشی رویدادها بر سرمایه‌گذاری
اما حالا که جنبش‌های پوپولیست در غرب قدرت گرفته‌اند، این امیدهای پیشین رنگ باخته‌اند. جنبش‌های پوپولیست بر طبل نارضایتی مردم از اوضاع می‌کوبند و تقصیر را بر گردن نظام جهانی می‌اندازند. از دو سال پیش که حزب ضد جریان غالب سیریاز در انتخابات یونان رای آورد تا همین امسال که شاهد برگزیت و انتخاب ترامپ بودیم، کاملاً روشن شده که رای‌دهندگان در نقاط مختلف دنیا از دولت‌هایشان می‌خواهند در برابر تعهدات بین‌المللی قبلی‌شان و نهادهای بین‌المللی اجراکننده آنها قد علم کنند؛ حالا این نهاد می‌تواند اتحادیه اروپا یا صندوق بین‌المللی پول یا هر نهاد بین‌المللی دیگر باشد.
در جریان برگزیت، رای‌دهندگان انگلیسی خواسته خود را مبنی بر توجه دوباره به مرزهای ملی انگلیس در مقابل مرزهای باز با اتحادیه اروپا نشان دادند. در مورد پیروزی ترامپ، آن قدر جای تحلیل و بررسی هست که سال‌ها طول می‌کشد تا ابعاد مختلف آن بررسی شود. اما حتی در این انتخاب هم ردپای آمریکایی‌هایی که معتقدند درهای کشور باید بسته شود، به وضوح دیده می‌شود.

موانع موقت بر سر راه سرمایه‌گذاری
مجموعه این عوامل در کنار انتظاراتی که از انتخابات پیش رو در فرانسه و آلمان می‌رود، احتمالاً حداقل در کوتاه‌مدت به ایجاد مانع بر سر راه یکپارچگی اقتصادی و سیاسی جهانی خواهد انجامید. کشورها احتمالاً تا مدتی از بستن معاهدات تجاری بزرگ اجتناب خواهند کرد. شرکت‌هایی که به‌صورت بین‌المللی فعالیت می‌کنند، احتمالاً مجبور خواهند بود زیر بار هزینه‌های بیشتری بروند؛ زیرا جابه‌جایی کالا از طریق مرزها و به کارگیری کارگران خارجی دشوارتر خواهد شد و درنتیجه سود کمتری را نصیب آنها خواهد کرد.
مثلا حتی کشمکش تجاری معمولی میان آمریکا و مکزیک هم باعث خواهد شد، خودروسازان متحمل هزینه‌های سنگین شوند؛ زیرا قطعات در پروسه تولید خودرو ممکن است بارها از مرز آمریکا و مکزیک عبور کنند و هر سخت‌گیری در این راه، دردسری بزرگ درست خواهد کرد.
پیش‌بینی آینده سرمایه‌گذاری در صورت ادامه روند فعلی
اگر رای‌دهندگان در کشورهای مختلف طبق روال برگزیت و انتخاب ترامپ پیش بروند، حرکت کالاها، خدمات و مهاجران در بین مرزها محدود خواهد شد و بنابراین شرکت‌ها نیاز خواهند داشت، الگوهای جدیدی را به کار بگیرند و سرمایه‌گذاران نیز چاره‌ای نخواهند داشت، جز آنکه دنبال سرمایه‌گذاری در شرکت‌هایی باشند که کارشان کمترین میزان عبور از مرزها را بطلبد، یا به‌رغم محدودیت جابه‌جایی کالا و خدمات و نیرو از مرزها، همچنان قادر به سودآوری باشند.
به گزارش اتاق بازرگانی، بازار نیز به شرکت‌هایی توجه نشان خواهد داد که مقرراتِ احتمالی متناقض آینده در این خصوص را راحت‌تر دور بزند و از این طریق به بازارهای جدید دسترسی داشته باشد. درواقع سرمایه‌گذاران آگاه آینده، به دنبال شرکت‌هایی خواهند بود که قابلیت بهره‌برداری از روندهای اقتصادی و تکنولوژیکی را در دنیایی پیچیده‌تر داشته باشند. سرمایه‌گذار موفق آینده احتمالا مثل یک فضانورد یا مردم‌شناس موفق، باید الگوهایی مطمئن را در دریایی از خیزش و آشوب و تناقض شکار کند.

بستر جذب سرمایه در ایران فراهم نیست
سرمایه‌گذاری در ایران نیز تحت‌تاثیر مسائل بین‌المللی و مشکلات داخلی قرار گرفته است. در این راستا رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری اتاق بازرگانی ایران گفت: ایران باید بتواند تا سال 1404 حدود 450میلیارد دلار سرمایه جذب کند؛ رسیدن به این هدف نیاز به الزاماتی دارد که در کشور فراهم نیست؛ نبود امنیت اقتصادی به جای جذب سرمایه به کشور سبب شده سرمایه‌ها از ایران خارج شود. این در حالی است که بدون سرمایه‌گذاری‌های خارجی، رشد هشت درصدی اقتصاد غیرممکن است.

لزوم تقویت سرمایه‌گذاری دانش‌بنیان
در مقابل سرمایه‌گذاری‌ فیزیکی
فریال مستوفی افزود: برای رشد و توسعه اقتصادی نیازمند سرمایه‌گذاری در کشور هستیم؛ این سرمایه می‌تواند از طریق منابع داخلی و خارجی تامین شود. ایران باید بتواند تا سال 1404 حدود 450 میلیارد دلار سرمایه جذب کند. یعنی سالانه باید در سال حدود 100 میلیارد سرمایه جذب کنیم؛ ولی روند جذب سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد که به این هدف نمی‌رسیم.
وی ادامه داد: رتبه ایران در جذب سرمایه‌گذاری 67 است؛ این رتبه پایین‌تر از رتبه کشورهای افغانستان، کنگو، بنگلادش است. آمریکا در سال گذشته حدود
380-400 میلیارد دلار جذب سرمایه داشت؛ درحالی‌که ما از سال 2000 تا به امروز 42میلیارد دلار جذب سرمایه داشتیم که بیشتر این عدد روی کاغذ نوشته‌شده و درنهایت عملیاتی نشده است.

سرمایه‌گذاری بعد از پساتحریم
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران گفت: می‌گویند بعد از پساتحریم 12 میلیارد دلار جذب سرمایه داشتیم؛ اما چقدر از این سرمایه‌ها عملیاتی شده است؟ من معتقدم بخشی از این‌‌ها، در حد عدد بر روی کاغذ بوده است. ایران پتانسیل زیادی برای سرمایه‌گذاری دارد. نفت، گاز معدن، 68ماده معدنی، دسترسی به آب آزاد از شمال و جنوب، کارگر ماهر، جمعیت 80 میلیونی و جمعیت 300 میلیونی منطقه، باعث می‌شود ایران هاب سرمایه‌گذاری منطقه باشد، ولی به دلایلی از گذشته تابه‌حال نتوانسته به این هدف برسد.
مستوفی درباره دلیل این مسئله می‌گوید: سرمایه‌گذار به امنیت نیاز دارد، سرمایه‌گذار خارجی به ایران آمد و رفت دارد ولی احساس امنیت لازم را حس نمی‌کند. اقتصاد در کشور دستوری است و به دلایل سلیقه‌ای همه رویه‌ها تغییر می‌کند. در فضای بی‌ثباتی سیاست‌های اقتصادی، کسی مایل نیست سرمایه خود را وارد چرخه کار کند.

برخورد سلیقه‌ای؛ آفت سرمایه‌گذاری
در ایران
وی تصریح کرد: برخورد سلیقه‌ای و عمل‌کردن سلیقه‌ای به قوانین باعث می‌شود کسی میل به سرمایه‌گذاری در ایران نداشته باشد. از طرفی هیچ مرجعی برای رسیدگی سریع به مشکلات فعالان اقتصادی وجود ندارد. طرح دعوا در دادگاه‌ها چند سال طول می‌کشد. درواقع پتانسیل ایران عالی است. برای همین ظرف 16 سال 42 میلیارد جذب سرمایه داشتیم که ازنظر من این هم جای سوال دارد.
مستوفی افزود: چین با طرح پنجره باز سالیانه بیش از 100 میلیارد دلار جذب دارد و امنیت سرمایه‌گذار را تامین می‌کند. امنیت سیاسی ایران در منطقه بسیار خوب است، ولی امنیت اقتصادی اساس درستی ندارد و این وضعیت در تصمیم سرمایه‌گذار داخلی و خارجی تاثیر منفی دارد. هر سرمایه‌گذار داخلی مبلغ خوبی برای سرمایه‌گذار خارجی است. اگر سرمایه‌گذار خارجی از وضعیت و سیاست‌های اقتصادی و سیاست‌گذاری راضی باشد، می‌تواند در جذب سرمایه خارجی اثرگذار باشد.
وی با اشاره به وضعیت برنامه ششم توسعه گفت: قرار است در این برنامه 60 میلیارد دلار جذب سرمایه داشته باشیم؛ ولی با کدام ابزار می‌توانیم به این هدف برسیم؟ باید بسترهای سرمایه‌گذاری آماده شود. امنیت سرمایه‌گذاری اصلی اساسی است و ما نیازمند این هستیم که بسترهای لازم را برای سرمایه‌گذاری فراهم کنیم، وگرنه رسیدن به این هدف ممکن نیست.

موانع و مشکلات سرمایه‌گذاری در ایران
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران ادامه داد: اقتصاد ایران دولتی است؛ خیلی از طرح‌های اجراشده توسط دولت توجیه اقتصادی ندارد، اما بخش خصوصی نمی‌تواند این‌گونه عمل کند. از طرف دیگر شناسایی شرکت، طرف قرارداد و سابقه مالی و کاری بنگاه‌های طرف مذاکره، برای سرمایه‌گذار خارجی دشوار است. آن‌ها تمایل دارند در بخش‌هایی سرمایه‌گذاری کنند که شفاف باشد و توجیه اقتصادی داشته باشد. طرح باید توجیه واقعی داشته باشد نه اینکه بر روی کاغذ نوشته‌شده باشد.
به گزارش اتاق بازرگانی ایران، مستوفی یکی از مشکلات را آشنانبودن برخی فعالان اقتصادی با مقررات بین‌المللی ‌دانست و پیشنهاد کرد: ایران باید از شرکت‌های مشاوره‌ای و حقوقی دنیا استفاده کند. هنوز خیلی از بانک‌های بزرگ با ایران کار نمی‌کنند. اگرچه ایران پتانسیل خوبی برای سرمایه‌گذاری دارد، ولی موانع متعدد و آماده‌نبودن بسترها خیلی از سرمایه‌ها را فریز کرده است و ما به‌جای جذب سرمایه به ایران، فرار سرمایه از ایران داریم.