• جمعه، 30 تیر 1396
  • Friday 21 July 2017
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان / گزارش  -  شماره خبر: 6458  -  26 تیر 1396 ساعت 20:59

بررسی بزرگ‌ترین "صنعت نهاد" دولتی کشور :

ایدرو بر سر دوراهی سنت و بازنگری
آفتاب اقتصادی: ایدرو یا سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران یک ابر موسسه دولتی و عظیم است  که پس از تشکیلش در سال ۴۶ شمسی تا به امروز بازیگری قدر و سرنوشت‌ساز در شکل دادن به جاده‌ای صنعت در ایران بوده است. پنجاهمین سالگرد تشکیل این سازمان بسیاری از اقتصاددانان و از جمله مسعود نیلی را بر آن داشت تا در باره‌ای لزوم طرح پرسش درباره  چرایی عدم تغییر در سنت‌های کاری این موسسه پرسش‌های را مطرح کنند، معظمی، رئیس فعلی این سازمان و معاون نعمت زاده البته معمولاً واکنش‌های نسبتاً شدیدی را نسبت به مخالفت‌ها از خود بروز می‌دهد. با این همه بسیاری بر این اعتقادند که این حجم از گسترش برای یک سازمان دولتی در سال‌های پیش رو چندان منطقی نمی‌نمایاند.

تشکیل
سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (به انگلیسی: IDRO) (ایدرو) شرکت خوشه‌ای ایرانی است، که در زمینه سرمایه‌گذاری و مدیریت بر حوزه‌های انرژی، بازرگانی، استخراج معادن، کشاورزی و راه‌آهن فعالیت می‌کند. سازمان ایدرو در تیرماه ۱۳۴۶ تاسیس شد. این سازمان برای گسترش و نوسازی صنایع کشور در جهت رقابت‌پذیری در عرصه جهانی از راه فراهم‌آوردن ملزومات توسعه صنعتی، با هدف تامین منافع ذی‌نفعان تشکیل شده‌است. رئیس فعلی این سازمان منصور معظمی است. در برنامه سوم، سیاست بر این بود که با اجرای همزمان اصلاحات ارضی و با انتقال سرمایه زمین‌داران، اولین هسته‌های سرمایه‌گذاری صنعتی شکل گیرد. از آن‌جایی که سرمایه‌داران نوپا با مفاهیم مدیریت صنعتی آشنا نبودند، سازمان مدیریت صنعتی برای جداکردن مدیریت از مالکیت و بانک توسعه صنعتی برای کمک به منابع مالی و تقویت بنیان‌های تشکیل سرمایه ایجاد شدند. در جریان اجرای برنامه سوم ضرورت وجود موسسه‌ای توانمند و فراگیر برای توسعه بخش صنعت و تسریع در صنعتی شدن، مورد توجه قرار گرفت؛ لذا در تیرماه ۱۳۴۶ سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران تاسیس شد. در طول این دوره ۱۳۶ شرکت مختلف صنعتی - تولیدی و مهندسی، با سرمایه‌گذاری تقریبی ۱۲۷ میلیارد ریال ایجاد شده است که هدف آن تکمیل زنجیره صنعتی، با استراتژی جایگزینی واردات بوده است. فعالیت‌های این سازمان از سال ۶۷ تا ۵۷ به شرح زیر بوده است:

اصلاح ساختار مدیریتی
اجرای بند الف قانون توسعه و حفاظت صنایع که به موجب آن بخشی از صنایع سنگین و مادر، ملی اعلام شد و اداره آنها به سازمان گسترش واگذار شد.
همکاری در ایفای نقش صنعت سنگین در پشتیبانی در جنگ ایران و عراق و تولید وسیع کالاهای مورد نیاز جبهه‌ها با همکاری سازمان‌های نظامی ذی‌ربط.
اجرای طرح‌های مهم توسعه صنعت سنگین، به ارزش تقریبی ۱٫۴ میلیارد دلار (با جمع سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در این دوره معادل
۴۱۷٫۶۷۰ میلیون ریال)
و در دهه سوم همزمان با اجرای برنامه‌های توسعه اول و دوم فعالیت‌های زیر پیگیری شد:
تکمیل طرح‌های نیمه تمام. اجرای طرح‌های بزرگ صنعت سنگین به ارزش تقریبی ۳٫۶۲۹ میلیارد ریال. همکاری در اجرای طرح‌های مهم ملی؛ مثل پالایشگاه‌های نفت و گاز و پتروشیمی و احداث نیروگاه‌ها. شروع دوره خصوصی‌سازی صنایع و واگذاری تعدادی از سهام شرکت‌ها و دستیابی به بخش مهمی از اهداف جایگزینی واردات.( ویکی پدیا). این شمه‌ای از فعالیت‌ها و خوانش رسمی از کارکرد این موسسه عظیم است.

شرکت‌های ایدرو
بسیاری شرکت‌های مشهور وابسته به ایدرو را می‌شناسند، اما نام‌های زیرمجموعه این موسسه کم نیستند:« بهینه گستر آریا طب،پیمانکاری عمومی گسترش انرژی نوین،پاک مایه کرمانشاه،پژوهشکده میکروالکترونیک ایران،توربین‌های بادی گسترش آترین،توربین توان گستر ایرانیان (ایتکو)، تولیدی منیزیم گستر اریش،جداگر لرزه‌ای مبنا،دانش بافت البرز،دریا دانش فناور پارس، دیبا انرژی سینا،ریخته‌گری ماشین‌سازی تبریز، زیست گسترش فارمد،سازمان مدیریت صنعتی، صنایع کشتی‌سازی عظیم گسترش هرمز، غشا گستر دالاهو،کارآفرینان توسعه صنعت مهر،کارگاز سیستم،کاغذو اسکناس پاکستان (SEPL)، گروه ماشین‌سازی تبریز،گسترش چراغ دانش،گسترش مواد پیشرفته (آمیدکو)، گسترش کاتالیست ایرانیان،گسترش صنایع بلوچ،گسترش سوخت زاگرس،گسترش الیاف شیشه مرند،لاستیک نیکرو گسترش،لوله گستر اسفراین،مجتمع صنعتی اسفراین،مجتمع صنایع لاستیک پیشرو زاگرس،مدیریت طرح‌های صنعتی ایران (IPMI)، مرکز گسترش فناوری اطلاعات (مگفا)، مواد ترکیبی نوید،نساجی قائم شهر،مدیران ارشد» از مجموعه ده‌ها شرکتی هستند که این غول صنعتی را تشکیل داده‌اند. و همین عجین بودن در نوع خود پرسش‌برانگیز است، ایدرو نماد تصدی‌گری دولت در اموری است که در آن دوران تصدی‌گری دولت گذشته است.  

بازنگری
بحث واگذاری صنایع به بخش خصوصی و لزوم بازنگری در این موضوع را تقریباً همگان پذیرفته‌اند. اما وجود نهادهای همچون ایدرو به ما یاد آوری می‌کند که تفکر مدیران دولتی تا چه میزان معتقد به اجرایی کردن این موضوع است. اگر دولت در تمام دنیا  به عنوان یک صنعتگر و تاجر بد شناخته شده که باید خود را محدود به نظارت کند، در ایران اما مدیریت مجموعه‌های صنعتی دولتی نمی‌تواند از این میز دل بکند، آن هم به نفع بخش خصوصی که چندان ورودش خوشایند نیست. حال اگر نیمه‌دولتی‌ها برای خرید پا پیش بگذارند، شاید یک چیزی.

نهضت بازنگری در ایدرو
مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور در مراسم پنجاهمین سالروز تاسیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران گفت: پیشنهاد من به ایدرو این است که نقش خود را بازنگری کند.، مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور در مراسم پنجاهمین سال تاسیس ایدرو گفت :سازمان گسترش می‌تواند از شرایط فعلی اقتصادی و صنعتی ایران که برای دیگران حکم تهدید دارد برای خود فرصتی تعریف کرده و مسئول به هم رسانی کسب و کارها در ایران باشد.مسعود نیلی با اشاره به اینکه اگر سازمان گسترش از برخی ماموریت هاکه الان دارد جدا شود فرصت خوبی است که هویت خود را بازنگری کند و بتواند کاری کند که از تله‌ای که در سال‌های آینده تله فقر خواهد بود اقتصاد ما را نجات دهد. مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه بنگاه‌های ما مشکلی جدی‌تر از مشکل مالی دارند تصریح کرد:  پیشنهاد می‌کنم، ایدرو بر روی دو ماموریت کار کند: اول به هم رسانی کسب و کار‌ها یعنی وصل کردن بنگاه‌های بزرگ و دوم جذب سرمایه‌گذاری خارجی در جهت ارتقای ساختار بنگاه‌های ایرانوی با تاکید بر اینکه کوچک شدن تقاضا در بازار داخل می‌تواند صنعت را هم کوچک کند گفت : سازمان گسترش می‌تواند از شرایط فعلی اقتصادی و صنعتی ایران که برای دیگران حکم تهدید دارد برای خود فرصتی تعریف کرده و مسئول به هم رسانی کسب و کارها در ایران باشد و بنگاه‌های غیررقابت‌پذیر تبدیل کند.ما احتیاج به یک دوران گذار داریم گه بنگاه‌های ما که بازارشان بازار امن داخلی بوده تبدیل به بنگاه‌هایی شوند محصولاتشان را به بازار ناامن خارجی صادر کنند که این کار به خودی خود انجام نمی‌شود.
ایدرو از وظایف اصلی خود فاصله گرفته است
اما صحبت‌های رئیس هیئت عامل سازمان در سال ۹۳ پس از تحویل پرفتن سازمان در نوع خود جالب است، آیا می‌توان گفت که این صحبت‌ها هنوز هم مو به مو مصداق دارد؟ سید رضا نوروز زاده معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در بازدید از روند پیشرفت توسعه فازهای ۱۷ و ۱۸ و ۱۴ پارس جنوبی ضمن تاکید بر رقابت‌پذیری و شراکت خارجی در توسعه صنعتی کشور اظهار داشت:«سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران از وظایف اصلی خود فاصله گرفته و این به‌دلیل تکالیفی است که به‌تدریج بر دوش ایدرو گذاشته شده است. باید بکوشیم ایدرو دوباره به رسالت اصلی خود در توسعه صنعتی و ایجاد فضای توسعه‌ای در کشور بازگردد.» نوروز زاده افزود: وظیفه ایدرو فقط ساخت کارخانه یا ایجاد شغل نیست، بلکه این سازمان وظیفه دارد فضای توسعه‌ای را در کشور ایجاد کند و همگام با تحولات صنعتی در کشورهای پیشرفته حرکت کرده و فناوری‌های روز را در مدار توسعه صنعتی کشور به کار گیرد. وی ادامه داد: اصولا سازمان‌های توسعه‌ای در جهان جایگاه ویژه‌ای دارند و نقش آنها در روندهای صنعتی کشورها، هر روز پررنگ‌تر می‌شود و به همین دلیل ما شاهد حمایت‌های موثر کشورها از این سازمان‌ها و نقش انکارناپذیر آنها در مسیر توسعه صنعتی هستیم. رئیس هیئت عامل ایدرو تصریح کرد: توسعه صنایع نفت و گاز و نیز صنعت حمل و نقل به‌ویژه صنایع ریلی از وظایف اصلی ایدرو است و در این زمینه باید بتوانیم رقابت کنیم و قیمت تمام شده را پایین بیاوریم تا بتوانیم هم کار و پروژه به دست بگیریم و هم بازار پیدا کنیم. وی در بخش دیگری از اظهارات خود گفت: برای اینکه بخواهیم در آینده ادامه بدهیم، باید شریک خارجی پیدا کنیم و با اطلاعات کافی وارد بازار شده و در سطح خوبی به لحاظ تعاملات خارجی ظاهر شویم. نوروز‌زاده همچنین با اشاره به اینکه شرکت مدیریت طرح‌های صنعتی ایران همچون نخ یک تسبیح است که دانه‌های تسبیح را به هم وصل می‌کند، گفت: وظیفه ما صیانت از سازمان گسترش و شرکت‌های تابعه آن است و سازمان از طریق شرکت‌های خود، می‌تواند به وظایف و ماموریت‌های محوله عمل کند. وی با اشاره به اینکه سابقه شرکت استات اویل نروژ به ۴۰ سال نمی‌رسد اما در تمامی مراحل اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری از میادین نفتی، صاحب دانش فنی است، اظهار داشت: ما علی‌رغم گذشت چند دهه هنوز نتوانسته‌ایم به طور کامل به دانش فنی تمامی این مراحل دست پیدا کنیم و لذا باید دست به دست هم داده و وظیفه توسعه‌ای این سازمان را در حوزه نفت و گاز به انجام برسانیم. رئیس هیئت عامل ایدرو در پایان خاطرنشان کرد:‌ مشکل این نیست که منابع مالی سازمان گسترش را گرفته‌اند، بلکه مشکل این است که سازمان‌های نرم‌افزاری و شرکت‌های ارزشمندی که بر پایه نیروی انسانی شکل گرفته بود، از سازمان گرفته شده و لذا با بازگشت این شرکت‌ها به سازمان، باید بتوانیم خود را از لحاظ نرم افزاری تجهیز کنیم.»