• جمعه، 30 تیر 1396
  • Friday 21 July 2017
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل  -  شماره خبر: 6412  -  25 تیر 1396 ساعت 18:45

ظهور دستاوردهای اقتصادی برجام

بانک‌های بزرگ جهان به ایران می‌آیند
مدیر پژوهشی پژوهشکده بانک مرکزی با تشریح برخی دستاوردهای بانکی و اقتصادی برجام در دو سال گذشته، از لزوم حذف برخی ریسک‌ها سخن گفت و افزود: انتظار می‌رود بانک‌های بزرگ به‌تدریج وارد عرصه همکاری شوند. دو سال از توافق بزرگ هسته‌ای ایران با شش کشور بزرگ می‌گذرد و در این دوره، برخی دستاوردها در ابعاد مختلف سیاسی و اقتصادی حاصل شده است. در بخش سیاسی شاید بتوان بزرگ‌ترین دستاورد را اثبات حقانیت ایران در استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و پذیرش طرف‌های غربی و اروپایی بر حق استفاده ایران از انرژی هسته‌ای دانست. اینکه ایران توانسته است شش کشور بزرگ و تاثیرگذار دنیا را متقاعد کند تا حقوق کشور در بحث استفاده از انرژی هسته‌ای نباید نادیده گرفته شود و همچنین اثبات اینکه ایران هیچگاه به دنبال سلاح اتمی نبوده و نخواهد بود، پس از سال‌ها مذاکره طاقت‌فرسا به نتیجه رسید و امروز تمامی قدرت‌های بزرگ و بعضا زیاده‌خواه، برای حقوق هسته‌ای مردم ایران سر تعظیم فرود آورده‌اند. اما علاوه بر دستاوردهای سیاسی برجام، در بُعد دیگر کار دستاوردهای اقتصادی نیز وجود دارد. هرچند غربی‌ها لغو یک‌باره و یک‌جای تمامی تحریم‌های ظالمانه به محض امضای توافقنامه برجام را وعده کرده بودند، اما از سوی برخی کشورها مانند آمریکا عملا در مسیر اجرای کامل و شفاف توافقات سنگ‌اندازی‌هایی صورت گرفت.

دستاوردهای اقتصادی برجام
تغییر دولت در ایالات متحده آمریکا و روی کار آمدن دوباره دموکرات‌ها نیز باعث شد تا رویه‌های این کشور دست‌خوش تحولاتی شود. ترامپ مرتبا در وعده‌های انتخاباتی خود بر توافقات برجام تاخت و آن را بدترین توافق ایالات متحده دانست. وی عنوان کرده بود به محض رئیس‌جمهور شدن، توافق برجام را متوقف خواهد کرد، اما به دلیل اهمیت و ویژگی‌های این توافق، عملا دولت وی مجبور به ادامه برجام و عمل به تعهدات خود شدند، ‌ اما در بسیاری از موارد کوتایی‌هایی را نیز داشته‌اند.
مقامات ارشد دولتی معتقدند، بازگشت میلیاردها دلار از منابع بلوکه شده ایران، اثبات حقانیت و حق استفاده کشور از انرژی هسته‌ای و گشایش‌هایی که در امر صادرات و واردات به دست آمده، همچنین لغو تحریم ها، گشایش‌های بانکی و... از دستاوردهای برجام بوده و دولت در تلاش است تا شرایط به نحوی پیش برود که طرف‌های توافق، تمامی مفاد قرارداد را عملیاتی کنند. یکی از مهم ترین و کلیدی ترین بخش‌های توافقات هسته‌ای مربوط به برقراری مناسبات بانکی و حذف تحریم‌های جعلی بر علیه بانک‌های ایرانی بود که برخی معتقدند عملکرد دولت‌های اروپایی و غربی تا به امروز در این بخش خوب نبوده و حتی آنها در این مسیر مشکلاتی را نیز به وجود آورده‌اند. عنوان می‌شود تحریم‌های بانکی عملا در بیشتر موارد برقرار بوده و غربی‌ها تلاش می‌کنند ریسک انجام فعالیت بانکی با ایران را بالا و پُرهزینه نشان دهند؛ ‌از این‌رو تاکنون بسیاری از بانک‌های بزرگ در برقراری مراودات بانکی مردد مانده‌اند.

مشکل اصلی برجام بانک‌ها نیستند
حمیده زمان زاده در خصوص دستاوردهای نظام بانکی در پسابرجام گفت: درباره برجام و دستاوردهای آن اولین نکته‌ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که نباید مسائل بانکی را به‌ عنوان مشکل اصلی برجام تلقی کنیم. عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی اظهارداشت: برجام بسیاری از مشکلات را در اقتصاد ایران حل کرد و در این زمینه می‌توان به موضوع صادرات و تولید نفت اشاره کرد که امروز به نقطه مطلوبی رسیده است. در بخش نفت دستاوردهای مهمی پس از برجام داشتیم و علاوه بر آن حقوق هسته‌ای ایران نیز تثبیت شد.
مدیر پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی ادامه داد: علاوه بر این، برجام را باید توافقی بزرگی بدانیم؛ چون دستاوردهای اقتصادی امروز، غیر از مسیر برجام قابل تحقق نبود. این سوال مطرح است که اگر برجام نبود، آیا دلار امروز در محدوده ۳۸۰۰ تومان باقی می‌ماند؟ در عین حال، در منابع ارزی و تجارت کشور طی دو سال گذشته تحرکات فراوانی ایجاد شد و صادرات افزایش پیدا کرد و روند واردات نیز بهبود یافته است.

مهار نرخ دلار پس از برجام
زمان زاده تاکید کرد: همچنین منابع در اختیار بانک مرکزی از حالت فریز خارج شده و این بانک می‌تواند امروز بر منابع خود در کشورهای مختلف مدیریت داشته باشد و به صورت کلی ریسکی که برجام از اقتصاد ایران برداشته، باعث شده که امروز بگوییم نبود برجام خود ریسک بزرگی محسوب می‌شود. این مقام مسئول در پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی افزود: علاوه بر آن، نبود برجام می‌توانست سرمایه‌گذاران خارجی و داخلی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. در شرایطی قرار داشتیم که هر لحظه ممکن بود اوضاع به نحو دیگری پیش برود، تحریم‌ها تشدید شود و حتی درگیری‌های محدود نظام
زمان زاده خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی ریسک سرمایه‌گذاران داخلی نیز کاهش پیدا کرده و به جز در بازار مسکن، رشد بخش صنعت به محدوده ۱۰ درصد رسیده و این میزان رشد کم‌نظیر است. بدون برجام چه کسی فکر می‌کرد که در سال ۹۵ بخش صنعت و معدن بتواند به محدوده رشد ۱۰ درصد برسد؟ قطعاً بدون برجام چنین دستاوردی محقق نمی‌شد. عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی تصریح کرد: در حال حاضر، تنها بخشی که زیر فشار بوده و در رکود قرار دارد بخش مسکن است. اما به صورت کلی، برجام تحول بزرگی در اقتصاد ایران محسوب می‌شود که نباید آن را فراموش کنیم. زمان زاده با تاکید بر اینکه اگر برجام اجرا نمی‌شد امروز چه وضعیتی داشتیم؟ گفت: ممکن بود اوضاع اقتصادی ما از سال ۹۲ هم بدتر باشد و باید این مسائل را نیز در نظر بگیریم. حال یک مسئله در این زمینه مانده و آن هم مراودات بانکی ما با بانک‌های خارجی است که البته در این زمینه نیز پیشرفت‌های خوبی در سال گذشته حاصل شد.

محافظه‌کاری بانک‌های بزرگ
مدیر پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی اظهارداشت: در هر صورت امروز بانک‌های کوچک با ایران کار می‌کنند و مبادلات و تجارت ایران در حال انجام است. مشکل اصلی بانک‌های بزرگ هستند که نقش تسویه‌کنندگی را در تجارت خارجی ما دارند و ما می‌خواهیم با بانک‌های بزرگ مراوده داشته باشیم که محافظه‌کار شده‌اند.
زمان زاده تاکید کرد: البته این مشکل به برجام مربوط نیست و به انتخاب ترامپ در آمریکا بر می‌گردد. وی افزود: اگر جمهوری‌خواهان در آمریکا پیروز می‌شدند، مطمئن باشید مسائل بانکی ما به میزان زیادی حل می‌شد، ولی با روی کار آمدن دولت ترامپ در آمریکا ریسک بزرگی برای بانک‌ها ایجاد شد که هنوز نمی‌دانند دولت آمریکا چه برخوردی با مسئله برجام و اجرای آن در آینده خواهد داشت.
به گفته وی، در عین اینکه ترامپ نیز مجبور شده برجام را اجرا کند، ولی هنوز ریسک‌ها و برخوردهایی ممکن است برای بانک‌ها وجود داشته باشد. زمان زاده به مسائل غیر برجامی نیز در این زمینه اشاره کرد و گفت: با شرایط فعلی نظام بانکی، ریسک‌ها و همچنین موضوع کفایت سرمایه پایین بانک ها؛ باعث شده تا بانک‌های خارجی در انجام مراودات بانکی تردید کنند. ائل باعث شده بانک‌های خارجی هنوز وارد مبادلات جدی با بانک‌های ایرانی نشوند که البته این مشکلات نیز نیازمند اصلاحات بانکی و انجام برخی اصلاحات است. در عین حال، غربی‌ها نیز باید انعطاف بیشتری داشته باشند و تنها مسئله باقی مانده نیز همین است.

ورود تدریجی بانک‌های بزرگ به اقتصاد ایران
عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی تاکید کرد: می‌توان انتظار داشت بانک‌های بزرگ خارجی نیز به‌تدریج وارد مراوده با بانک‌های ایرانی شوند. زمان‌زاده درباره تاثیر تحولات سیاسی و همچنین مشکلات بانک‌ها در اختلال برای برقراری روابط بانکی گفت: به صورت کلی مشکلات در دو بخش سیاسی و مسائل مربوط به بانک‌ها قابل بررسی است، اما باید به قبل از برجام برگردیم. در دوره تحریم ها، تحولات فراوانی در نظام بانکی دنیا ایجاد شد که بانک‌های ایرانی از آن جا ماندند، با این حال روابط بانکی ایران در گذشته با بانک‌های خارجی بیشتر بوده و مشکل خاصی وجود نداشت. زمان زاده تصریح کرد: در چند سال تحریم‌ها ایران از یک‌سری تحولات نظام پولی و مالی جهان عقب افتاد که در سختی برقراری تعاملات بانکی تاثیرگذار است. بحث‌های سیاسی و فشارها که خیلی هم ارتباطی به برجام ندارد در کنار تحولات نظام سیاسی آمریکا و منطقه، باعث افزایش ریسک‌ها و محافظه‌کاری بیشتر بانک‌ها شده است. مدیر پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی تصریح کرد: اگر این فشارها برداشته شود، باعث می‌شود تا مراودات بانک‌های بزرگ ایران نیز افزایش یابد و از آن‌سو نیز باید مشکلات داخلی در نظام بانکی را هم حل کنیم و نباید این مسائل را نیز از یاد بُرد و باید این موضوع را بدانیم که ممکن است بانک‌های خارجی حاضر نباشند ریسک‌های بانک‌های داخلی را بپذیرند.

قراردادهای کلیدی سرمایه‌گذاری با خارجی‌ها
زمان‌زاده ادامه داد: به هر صورت، در شرایط فعلی بانک‌های خارجی بزرگ وارد بازار پولی ایران نشدند و آنها این نگرانی را دارند که ممکن است منافع کوتاه‌مدت پس از یک دوره از بین برود و این ریسک‌ها باعث می‌شود تا آنها تاکنون وارد بازار پولی ایران نشوند و در عین حال نیز مطمئن نیستند آمریکایی‌ها در قبال توافقات برجام چه رفتاری را در آینده نزدیک خواهند داشت. به گزارش ایبِنا، وی با اشاره به اینکه لازم است تا برای ورود سرمایه‌گذاران خارجی به داخل برخی امتیازات نیز داده شود تا تشویق شوند، گفت: قرارداد توتال به نظر من گام بزرگی بوده که می‌تواند در کنار برخی قراردادهای خودروسازی با شرکت‌های رنو و پژو به موضوع اعتمادسازی و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در ایران کمک کند و سرمایه‌گذاران دیگر نیز برای تصمیم‌گیری، به ورود این شرکت‌های بزرگ به اقتصاد ایران نگاه می‌کنند.