• جمعه، 30 تیر 1396
  • Friday 21 July 2017
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان  -  شماره خبر: 6368  -  24 تیر 1396 ساعت 19:27

بررسی قوانین و نحوه نظارت بر صندوق‌های قرض‌الحسنه:

ادامه حیات مشکوک برخی صندوق‌های قرض‌الحسنه
آفتاب اقتصادی: در بحبوحه معضلات بانکی و مشکلات ایجاد شده توسط موسسات غیر مجاز برای سیستم بانکی، کمتر کسی به یک واحد دیگر اقتصادی که عملاً عملیات بانکی انجام می‌دهد، توجه می‌کند. صندوق‌های قرض‌الحسنه هر چند در ابعاد کوچک اما در تعداد فراوان در گوشه و کنار شهر اغلب تحت عناوین مختلف مشغول به فعالیت هستند. صندوق‌های قرض‌الحسنه در برخی موارد تحت نام قرض‌الحسنه اقدام به واگذاری وام‌های با سود بالا کرده‌اند که بی‌شک این مورد دیگر از شمول  قرض‌الحسنه خارج خواهد شد. بر اساس یک قانون اگر صندوق‌های قرض‌الحسنه حجم سرمایه جذب شده خود را از مبلغی کمتر در نظر بگیرند، از نظارت بانک مرکزی معاف خواهند بود. ساز و کارهای این نظارت و عدم نظارت و تشخیص میزان موجودی صندوق‌های قرض‌الحسنه از جمله مواردی است که نیاز به شفاف‌سازی خواهد داشت.  

یک هشدار نسبت به
صندوق‌های قرض‌الحسنه‌
در حالی برنامه ششم توسعه،راه فراری برای صندوق‌های قرض‌الحسنه در خروج از چتر نظارتی سیاستگذار پولی فراهم کرده که آلارم‌های بانک مرکزی نسبت به مشکلات سپرده‌ در این صندوق‌ها، به صدا درآمده است. پرونده موسسات اعتباری غیرمجاز هنوز جمع نشده است. هر روز صدایی از گوشه و کنار در تجمعات سپرده‌گذاران مالباخته که بدون توجه به هشدارهای بانک مرکزی وارد عمل شده و پول خود را در اختیار موسسات اعتباری غیرمجاز گذاشته‌اند تا بلکه سود بیشتری بگیرند، شنیده می‌شود. حال اگرچه بانک مرکزی کار ساماندهی این موسسات و بازگرداندن پول مردم را به عهده گرفته، اما سپرده‌گذارانی که اندک سرمایه‌ای را جمع‌ کرده‌اند تا بلکه زندگی بگذرانند، دست و دلشان برای سپرده‌گذاری می‌لرزد. هنوز هم هستند کسانی که ناامیدانه به اخبار مرتبط با موسسات اعتباری غیرمجاز گوش می‌دهند و باورشان نمی‌شود که یک روز بتوانند به اصل پول خود دست یابند؛ آنهایی که به امید سود بیشتر، حتی از مبالغ واریزی موسسات طی سال‌های سپرده‌گذاریشان هم چشم برگرفته بودند تا شاید آن سود هم، بخشی از سرمایه‌شان شود؛ اما این‌طور نشد. امروز  در گوشه‌ای خلوت از نظام بانکی، بحران دیگری در حال شکل گرفتن است؛ بحرانی که بانک مرکزی تلاش کرده نسبت به وقوع آن در آینده، هشدار دهد؛ هر چند که سیاستگذار پولی، هنوز هم حاضر نیست به صراحت نسبت به آن صحبت کند و بدون قطعیت دادن، از آن به‌عنوان یک «احتمال» یاد می‌کند که ممکن است در آینده ظهور کند. موضوع دقیقا، به صندوق‌های قرض‌الحسنه برمی‌گردد. صندوق‌هایی که اکنون با ضوابطی خاص، از زیر چتر نظارتی بانک مرکزی بیرون آمده‌اند و اگرچه متولیان آنها، قصد ندارند که بحران‌آفرین شوند، اما ممکن است به دلیل برخی خطاهایی که در راه مدیریت منابع مالی ممکن است بروز کند، راه به بیراهه برند و آنها هم  در بازار غیرمتشکل پولی، وبال گردن بانک مرکزی شوند.

زنگ خطر سپرده‌گذاری
در صندوق‌های قرض‌الحسنه
داستان از این قرار است که در برنامه ششم توسعه، در مورد صندوق‌های قرض‌الحسنه حکمی وجود دارد مبنی بر اینکه اگر سقف سپرده‌های این صندوق‌ها، زیر ۳۰ میلیارد ریال باشد، از شمول نظارت بانک مرکزی خارج شوند. یعنی اگر جذب منابع سالانه‌شان کمتر از سی میلیارد ریال باشد، آنگاه دیگر نباید پای‌بند به نظارت‌های بانک مرکزی و سوال و جواب‌هایش باشند. اینجا است که زنگ خطر به صدا درمی آید و تحلیل‌ها نسبت به آینده مبهم این صندوق‌ها، اندکی تلخ می‌شود. یک مقام مسئول در بانک مرکزی در این رابطه می‌گوید: در برنامه ششم توسعه در مورد صندوق‌های قرض‌الحسنه، حکمی وجود دارد که این صندوق‌ها، اگر سقف سپرده هایشان زیر ۳۰ میلیارد ریال باشد، از شمولیت نظارت بانک مرکزی خارج شوند؛ یعنی آنها در واقع بتوانند با جذب منابع سالانه تا سی میلیارد ریال، بدون نظارت بانک مرکزی ادامه فعالیت دهند. وی می‌افزاید: بر همین اساس، هر آیینه احتمال دارد که برای آنها اتفاقی بیفتد؛ بنابراین باید مشخص کرد که چه کسی باید پاسخگو باشد. این مقام بانکی خاطرنشان می‌کند: این بند از برنامه ششم، نکات ابهامی دارد که همکاران ما در بانک مرکزی آنها را به مراجع نظارتی و تصمیم‌گیر، اعلام کرده‌اند؛ چراکه باعث می‌شود که در  آینده با مشکلاتی مواجه شویم که اکنون از آنها، شناختی نداریم. او البته اندکی خوش‌بینانه، از این مشکل تنها در قالب یک حدس و گمان یاد می‌کند. به هرحال به نظر می‌رسد که اگر حتی خوشبینانه هم به این موضوع نگاه کنیم، باید مراجع نظارتی و تصمیم‌گیر، فرد یا نهاد پاسخگو، در صورت بروز مشکل در این قرض‌الحسنه‌ها را مشخص کرده و یک بار برای همیشه، تکلیف را با مردم مشخص کنند و شاید هم شاخصه‌های موسسات قابل اعتماد را برایشان بازگو کنند تا مردم پس از بحران موسسات اعتباری غیرمجاز، این بار در دام کلاهبردارانی که در قامت صندوق قرض‌الحسنه پا به عرصه می‌گذارند، نیفتند.

صندوق‌های خانوادگی و فعالیت‌های محدود
صندوق‌های قرض‌الحسنه خانوادگی با نمونه‌های رایج تفاوت‌هایی دارند. فعالیت صندوق‌های خانوادگی نمی‌تواند آنقدر گسترش یابد که افراد غیرفامیل را هم پوشش دهد، از این‌ نظر نیازی به مجوز ندارند. تمام کسانی که از یک صندوق خانوادگی وام می‌گیرند عضو آن هستند و در تاسیس آن نقش دارند در حالی که صندوق‌های محلی یا منطقه‌ای مانند بانک عمل می‌کنند و فعالیت آنها نیازمند دریافت مجوزهای متعددی است.  نخستین گام برای تشکیل یک صندوق قرض‌الحسنه خانوادگی نوشتن اساسنامه است. برای اینکه ‌این اساسنامه نوشته شود لازم است پنج یا هفت نفر از اعضای فامیل که قصد عضویت در صندوق دارند با رای بقیه اعضا انتخاب شوند. این افراد باید در مورد تبصره‌ها و بند‌های اساسنامه به توافق برسند، ‌البته به ‌این معنی نیست که بقیه افرادی که جزو این پنج یا هفت نفر نیستند، نمی‌توانند نظر بدهند؛ آنها هم می‌توانند نظر بدهند و در تدوین اساسنامه نقش داشته باشند اما نهایتاً امضای اعضای انتخاب شده به اساسنامه اعتبار می‌بخشد.لازم است در شرح اساسنامه حداقل سهم قابل واریز و کیفیت پرداخت آن مشخص شود؛ برای این منظور می‌توان مبلغ مشخصی برای هر ماه در نظر گرفت تا امکان مشارکت یکسان همه اعضا وجود داشته باشد. برای اعطای وام باید سپرده‌ها حداقل به مدت شش ماه در صندوق باقی بمانند؛ پس از این زمان هیئت مدیره صندوق صلاحیت و اولویت وام‌گیرندگان را تعیین و مبالغ تخصیص یافته و نحوه بازپرداخت آن را مشخص می‌کند.  ضروری است برای بقا و شفاف بودن دخل و خرج‌ها حداقل ماهی یک بار اعضای صندوق دور هم جمع شوند تا هیئت مدیره گزارش عملکرد خود را برای پیشگیری از سوءتفاهم‌ها و مشکلات احتمالی ارائه کند.
صندوق‌های قرض‌الحسنه خانوادگی فعالیت محدودی دارند پس نمی‌توانند به افرادی از بیرون خانواده سرویس دهند یا برای جذب اعضای جدید تبلیغات کنند زیرا در این‌صورت مشمول مقررات پولی کشور شده و باید از بانک مرکزی مجوز فعالیت دریافت کنند.

قرض‌الحسنه از نوع فامیلی
توسعه شهرنشینی در منطقه و افزایش شعب بانکی زمینه فعالیت صندوق‌های قرض‌الحسنه را با چالش مواجه کرد و در مدت کوتاهی تعداد قابل توجهی از آنها منحل یا ادغام شدند. در این میان اما صندوق‌های خانوادگی ‌همچنان محبوبیت خود را حفظ کرده و به‌تدریج گسترش یافتند. «غلامرضا بسیمی» ساکن محله سازمان‌برنامه شمالی از تجربه خود پیرامون تشکیل صندوق‌های فامیلی گفت و توضیح داد: «صندوق قرض‌الحسنه ما سال71 به‌ابتکار پدرم ایجاد شد و در مدت کوتاهی
 35 عضو پیدا کرد. این صندوق پس از گذشت دو دهه همچنان دایر بوده و تاکنون 803 فقره تسهیلات به اعضای خانواده اعطا کرده است. از این نمونه‌ها کم نیست زیرا در سالیان اخیر صندوق‌های متعددی در خانواده‌ها شکل گرفته‌اند تا به وسیله آنها نیازهای مالی اقوام به سادگی و دور از کاغذبازی‌های رایج بانکی برآورده ‌شود.»‌ او در عین حال توضیح داد: ‌»صندوق‌های فامیلی اگر با ایمان قلبی اداره شوند برکات فراوانی دارند و به تحکیم روابط اجتماعی و فردی کمک می‌کنند. این قبیل کارها مصداق بارز نوع‌دوستی و نیکوکاری است.»

هشدار درباره صندوق‌های جعلی
بارها شاهد بودیم که برخی افراد در قالب تاسیس صندوق‌های قرض‌الحسنه جعلی یا فاقد اعتبار سرمایه‌های ارزشمند شهروندان را مورد تعرض قرار داده و متهم به کلاهبرداری شده‌اند. مطلع باشید که بانک مرکزی در راستای شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی صحیح، فهرست صندوق‌های قرض‌الحسنه مجاز را منتشر کرده است.
توجه به این مهم ضروری است که صندوق‌ها و موسسه‌های اعتباری یا سایر نهادهایی که نام آنها در این فهرست قرار ندارد، دارای مجوز‌های قانونی نیستند و مسئولیت ناشی از عملکرد ناصحیح آنها متوجه کسانی می‌شود که به این موسسات مراجعه می‌کنند. یادتان باشد پیش از افتتاح حساب در صندوق‌های قرض‌الحسنه از مجاز بودن آنها مطمئن شوید. برای کسب اطلاعات بیشتر کافیست با شماره 29951 تماس بگیرید

 اصول قانونی تشکیل قرض‌الحسنه‌ها
قرض‌الحسنه به عنوان یکی از پرکاربرد ترین عقود اسلامی همواره مطرح بوده ودر جهت کاهش فقر و کمک به رفع نیاز‌های ضروری افراد جامعه همواره راهگشا بوده است یکی از ویژگی‌های عمده قرض‌الحسنه قابلیت همگانی بودن و اجرایی بودن آن در تمامی جمع‌های کوچک حتی  خانواده هاست.برای تشکیل یک صندوق قرض‌الحسنه خانوادگی ابتدا باید یک اساسنامه برای آن ترتیب داد  از بین اعضای طایفه(اقوام) باید پنج یا هفت نفر نسبت به صلاح‌دید بقیه اعضا انتخاب شوند تا این افراد در مورد تبصره‌ها و بند‌های اساسنامه به توافق برسند، این بدان معنی نیست که بقیه افرادی که جزء پنج یا هفت نفر نیستند، نمی‌توانند نظر بدهند بلکه برعکس می‌توانند نظربدهند ولی در رای گیری برای تصویب آنها نقشی ندارند.بندهای اساسنامه:
1-درابتدا باید مبلغ واریزی هر فرد به صورت ماهیانه مشخص شود.
2-پرداخت وام به اعضا تامدت صلاحدید خودشان مثلا 6یا12ماه متوقف باشد.
3-پس از مدت توقف وام 6 یا 12 ماه هریک از اعضا می‌تواند درخواست وام کند.
4-سقف وام پرداختی نسبت به توافق اعضای اصلی پنج تا هفت نفر است.
5-مثلا اگر سال اول پرداخت حق عضویت ماهیانه 10هزارتومان است بهتر سقف وام پرداختی از 100هزار تومان بیشتر نباشد.
6-مبلغی به عنوان رسوب صندوق درنظرگرفته شود تا هم موجودی صندوق از آن مبلغ کمتر نباشد و هم در مواقع ضرورت یک خانواده بتوان سریع در اختیارآن قرارداد.
7-مبلغ ماهیانه به صورت دوره‌ای که بهتر است سال باشد افزایش یابد البته نسبت به توان پرداخت اعضا می‌توان کاهش نیز داد.
8-به صورت سالیانه مجمعی برگزار شود تا همه اعضا در جریان فعالیت‌های یکدیگر قرار گیرند.
9- دو یا سه نفر بعنوان بازرس قرارداده شوند تا در صورت عدم پرداخت دیگران گزارشی تهیه کنند و به مجمع ارائه دهند.
10-هرسال با افزاش پرداختی ماهیانه مبلغ وام افزایش می‌یابد.