• جمعه، 3 آذر 1396
  • Friday 24 November 2017
گروه خبر: اخبار‌مهم / انرژی / گزارش  -  شماره خبر: 6324  -  23 تیر 1396 ساعت 19:13

آفتاب اقتصادی بررسی می‌کند:

خانگیران پاسخ گازی ایران به ترکمنستان
آفتاب اقتصادی : قطع صادرات گاز ترکمنستان به ایران بازتاب فراوانی میان افکار عمومی داشت. بسیاری از مردم که به پیچیدگی‌های فنی استحصال محلی گاز واقف نبودند. برایشان تعجب‌برانگیز بود که کشور نفت‌خیزی مثل ایران از ترکمنستان گاز وارد می‌کند. ایران خود صادر کننده بالقوه جهانی گاز محسوب می‌شود ، اما مصلحت‌های مالی و فنی در ایران نیز مانند بسیاری از کشورهای دارنده نفت و گاز در ایران ایجاب می‌کرد تا واردات گاز از کشورهای همسایه را نیز به جای لوله‌کشی‌های پرهزینه در دیدرس داشته باشد، بدعهدی همسایه شمالی و ضعف مدیریت قرارداد در دولت قبل باعث شد، تا آن کشور به خیال ایجاد مشکل برای کشور ما صادرات گاز به ایران را قطع کند. خانگیران و حوزه گازی گنبدلی پاسخ و تدبیر وزارت نفت زنگنه به این اقدام بود.
یک میدان گازی خاص
میدان گازی خانگیران، از میدان‌های گازی ایران است، که در فاصله ۲۵ کیلومتری شمال‌غربی سرخس و ۱۸۰ کیلومتری شمال‌شرقی مشهد، در منطقه خانگیران، در استان خراسان رضوی قرار دارد. شرکت نفت و گاز شرق، که از زیرمجموعه‌های شرکت نفت مناطق مرکزی ایران است، مسئولیت توسعه و بهره‌برداری از میدان‌های هیدروکربوری این منطقه را بر عهده دارد. منطقه عملیاتی خانگیران، ۱۸۰ کیلومتری شمال شرق مشهد و ۲۵ کیلومتری شمال غربی شهر مرزی سرخس، در گستره‌ای به وسعت ۵۰ در ۷۰ کیلومتر مربع واقع شده‌است. هم‌اکنون تولید گاز از سه مخزن مزدوران، شوریجه، به حدود ۶۰ میلیون متر مکعب در روز رسیده‌است. خانگیران یکی از وسیع‌ترین مناطق عملیاتی صنعت نفت ایران است، به طوری که فاصله دو چاه در این منطقه به حدود ۶۰ کیلومتر می‌رسد. مخزن مزدوران، در سال ۱۳۴۷ کشف شد. پس از حفر چاه‌های بیشتر، و طراحی و ساخت تاسیسات تولید و پالایشگاه گاز شهید هاشمی‌نژاد، بهره‌برداری از آن، از زمستان ۱۳۶۲ آغاز شد. در حال حاضر، ۳۲ چاه به سیستم بهره‌برداری از مخزن مزدوران متصل می‌باشند، که دو حلقه از آن‌ها، به علت تولید آب سازند بالا تا رفع احتمالی اشکال، با تعمیر توسط دکل حفاری، از مدار تولید خارج شده‌اند. در زمستان سال ۱۳۸۹ از ۳۰ چاه تولیدی مخزن مزدوران، در مواقع نیاز شرکت ملی گاز ایران، تا ۴۸٫۵ میلیون مترمکعب در روز، بهره‌برداری به عمل آمده‌است. گاز تولیدی منطقه خانگیران، پشتوانه اصلی تولید و تامین گاز مصرفی در شرق ایران می‌باشد. گاز پُرفشار مخزن مزدوران، گاز ترش می‌باشد، که با دارا بودن ۳٫۵٪ درصد سولفور و ۶٫۵٪ درصد گاز کربنیک، گازی بسیار خورنده، برای چاه‌ها و تاسیسات و خطوط لوله بوده و با توجه به سمی بودن بالای گاز سولفید هیدروژن، آزادشدن آن در محیط نیز، بسیار خطرناک است. مخزن شوریجه بی‌نیز،در سال ۱۳۴۷ کشف و بهره‌برداری از آن، از سال ۱۳۵۳ آغاز شد. تولید گاز این مخزن، پس از نم‌زدایی در کارخانه ساخته شده در منطقه خانگیران، جهت گاز رسانی به شهر مشهد ارسال می‌شود. در حال‌حاضر، از چهار چاه این مخزن، روزانه تا یک میلیون مترمکعب گاز تولید می‌شود. گاز این مخزن، شیرین بوده و میعانات گازی و گاز کربنیک آن، قدری بیشتر از مخزن شوریجه D است. ذخیره گاز قابل استحصال این مخزن ۱۶٫۱۶۴ میلیارد مترمکعب، برآورد شده‌است؛ که قریب ۷۲٪ درصد آن، تا پایان سال ۱۳۸۴ برداشت شده‌است. پالایشگاه گاز خانگیران به عنوان هسته مرکزی فنی حوزه انرژی منطقه، سالانه ۱۶۴ میلیون لیتر مایعات از گاز (ترش و شیرین) به ارزش تقریبی یک تریلیون و ۳۵۰ میلیارد ریال تولید می‌کند، که از میزان میعانات گازی استحصال شده ۱۰۰ میلیون لیتر در واحد تقطیر پالایشگاه، به فرآورده‌هایی، چون: نفتا، گازوئیل، نفت سفید و حلال تبدیل شده می‌شود. میزان تولید نفتا در این واحد ۴۳ میلیون و ۵۰۰هزار لیتر، گازوئیل ۲۰ میلیون لیتر، نفت سفید ۱۰هزار لیتر و حلال ۱۵ هزار لیتر می‌باشد. گازوئیل تولیدی شرکت پالایش و پخش خانگیران، برای عرضه در شبکه پخش فرآورده‌های نفتی خراسان رضوی و نفتای تولیدی نیز به عنوان خوراک، تحویل پتروشیمی شازند اراک و پتروشیمی بوعلی در ماهشهر می‌شود. واحد تقطیر میعانات گازی یک واحد پالایش نفت کوچک در دل پالایشگاه خانگیران می‌باشد. این واحد توانایی دریافت ۳۷۸ هزار لیتر میعانات گازی در روز را دارد که این حجم از میعانات را به فرآورده‌هایی، با ارزش افزوده بالاتر مانند نفتا، گازوئیل و نفت سفید تبدیل می‌کند. واحد تقطیر این پالایشگاه، قابلیت دریافت کلیه مایعات استحصالی از گاز و تبدیل به مایعات نفتی، همچنین شیرین‌سازی میعانات گازی ترش و تبدیل به محصول با ارزش افزوده را دارا می‌باشد.

بهره‌برداری از یک میدان جدید
در منطقه نفت و گاز شرق
مدیرعامل شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق با اشاره به عملیات اکتشافی برای بهره‌گیری از میدان طوس اظهار کرد: هنگامی که عملیات اکتشافی این میدان تمام شود، می‌توان به میزان سه تا پنج میلیون مترمکعب به طول هفت تا هشت سال از این میدان برداشت کرد. به گزارش ایسنا، محمد مام‌بیگی در نشستی خبری با اشاره به منطقه تحت پوشش شرکت نفت و گاز شرق اظهار کرد: این منطقه دو میدان گازی به نام خان‌گیران و گنبدلی را پوشش می‌دهد. در این منطقه مجموعا پنج مرکز جمع‌آوری گاز، حدود ۵۰۰ کیلومتر خط لوله زیرزمینی، ۳۰۰کیلومتر خط لوله انتقال برق و... وجود دارد. وی در مورد استان‌هایی که تحت پوشش گاز نفت و گاز شرق قرار دارند، توضیح داد: با بهره‌برداری از چاه‌های گاز در منطقه عملیاتی نفت و گاز شرق، شش استان خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، مازندران، گلستان و بخشی از سمنان تحت پوشش قرار می‌گیرند. همچنین گاز این منطقه به پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد منتقل شده و این پالایشگاه گاز این منطقه را پالایش می‌کنند. همچنین نیروگاه‌های نکا در مازندران و پالایشگاه بجنورد از گاز این منطقه بهره می‌گیرند. مدیرعامل شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق با بیان اینکه منطقه نفت و گاز شرق ۲.۸ درصد کل ذخایر گازی کشور را دارا است، افزود: در این منطقه حدود شش درصد از نیاز کشور را از میادین خانگیران و گنبدلی در سال ۹۵ تامین کرد. مام‌بیگی ادامه داد: میادین نفت و گاز شرق به دو دسته تقسیم می‌شود. دسته اول مخازن گازی هستند که گاز تولیدی آنها شیرین است و به پالایشگاه منتقل شده و فرآورده‌های آن عرضه می‌شود و میدان دوم مخزن مزدوران بوده که از نادرترین مخازن دنیا است. زیرا ۳.۵ درصد آن را هیدروژن سولفوره تشکیل می‌دهد.   وی در مورد میادین گاز شیرین توضیح داد: در این میادین چاه‌های شوریجه B و D قرار دارد که به ترتیب در سال‌های ۴۷ و ۶۶ کشف شده‌اند. مخزن شوریجه D معادل ۲۳ میلیارد مترمکعب ظرفیت داشت که تا سال ۹۳، ۹۴ درصد آن برداشت شد. از سال ۹۳ این مخزن به عنوان مخزن راهبردی ذخیره‌سازی گاز به منظور جبران پیک مصرف در مدار قرار گرفت و بهره‌برداری از آن به عنوان یک مخزن از سال ۹۳ آغاز شد. مدیرعامل شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق در سال ۹۳، ۵۶۰ میلیارد و در سال ۹۵ یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب به این مخزن تزریق شد. مام‌بیگی در مورد اثراتی که تبدیل مخزن شوریجه D به یک مخزن ذخیره‌سازی تبدیل شد، توضیح داد: این فرآیند اثر مثبتی در زمستان سال ۹۵ که صادرات گاز از سوی ترکمن‌ها قطع شد، داشت. وی در ادامه در مورد مسائل محیط زیستی در منطقه عملیاتی نفت و گاز شرق نیز اظهار کرد: در منطقه‌ای که عملیات برداشت گاز انجام می‌شود، پوشش گیاهی با مشکلاتی مواجه است. به همین دلیل سعی می‌شود با رعایت مسائل محیط زیستی این مشکلات را به حداقل رساند. در این راستا برای نخستین بار آلاینده ناشی از حفاری چاه‌ها به صفر کاهش پیدا کرد و زمین‌هایی که به دلیل حفاری آلوده شده بود، به زمین‌هایی تبدیل شد که گیاه‌های بومی در آن رشد می‌کند. همچنین میزان فلرینگ به حداقل رسانده شد.

اشتغالزایی در منطقه
مدیرعامل شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق در مورد میزان اشتغال منطقه مذکور نیز توضیح دادَ: با توجه به تجربیات در سال‌های مختلف سعی می‌کنیم در این منطقه نیروهای بومی را به کار بگیریم. این منطقه یک منطقه مرزی با شرایط خاص است و چنانچه برای نیروهای بومی اشتغالزایی کنیم، شاهد ماندگاری بیشتر آنها خواهیم بود. از سوی دیگر ما نیازمند تجهیزات ویژه هستیم. این تجهیزات در اوایل از شرکت‌های اروپایی تامین می‌شد اما به مرور زمان کالای مورد نیاز خود را با همان کیفیت از منابع داخلی تامین می‌کنیم. شرایط بد آب و هوایی در این منطقه و دمای ۵۰ درجه بالای صفر و ۲۰ درجه زیر صفر در تابستان و زمستان برای نیروی انسانی و تجهیزات بسیار دشوار است. مام‌بیگی در ادامه با اشاره به اکتشاف میدان طوس اظهار کرد: در سال آتی عملیات اکتشافی میدان طوس پایان یافته و می‌توانیم از این میدان سه تا پنج میلیون مترمکعب برای هفت تا هشت سال برداشت کنیم. با در مدار قرار گرفتن این میدان کاهش تولید در مزدوران جبران خواهد شد. همچنین امکان تولید از میدان کشف‌رود فراهم خواهد شد و در ماه آتی خبرهای خوبی در این زمینه خواهیم داشت. با برداشت از این میدان می‌توانیم انرژی پایداری در شمال و شمال شرق کشور داشته باشیم. نشانه‌های خوبی از گاز در کشف‌رود دیده شده که در اختیار مدیریت اکتشاف است. چنانچه حفاری این چاه تمام شود، ۰.۷ میلیون مترمکعب در روز می‌توان از آن برداشت کرد. مدیرعامل شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق با بیان اینکه برداشت از میدان گنبد لی پنج یا شش سال گذشته باید متوقف می‌شد، تصریح کرد: با توجه به تعامل خوبی که بین ما و پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد وجود دارد، اقداماتی انجام شد که امکان بهره‌برداری از میدان گنبد لی تا پنج الی شش سال آینده وجود داشته باشد. وی از تولید ۱۵.۸ میلیارد مترمکعب در منطقه نفت و گاز شرق در سال ۹۵ خبر داد و گفت: روزانه حدود ۴۳ میلیون مترمکعب گاز از این منطقه برداشت می‌شود. در این منطقه از کشور مخزن دیگری وجود نداشت و با افزایش تولید گاز در کشور فشار زیادی که روی مخازن این منطقه وجود داشت، برداشته شد. مام‌بیگی در ادامه در مورد میدان شوریجه B اظهار کرد: این میدان یک میدان استراتژیک است و گاز تولیدی از آن مستقیما به مشهد می‌رود. از این میدان ۱.۶ میلیون مترمکعب گاز تولید می‌شود که فقط در زمستان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. با توجه به ذخیره‌سازی‌هایی که در شوریجه B انجام می‌شود، در سال ۹۹ می‌توان ۲۰ میلیون مترمکعب گاز از این مخزن برداشت کرد. مدیرعامل شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق در مودر برنامه‌های نفت و گاز شرق در سال ۹۶ اظهار کرد: تعدادی از چاه‌های این منطقه برای ذخیره‌سازی و تولید مناسب هستند. برای آنها در شرف انجام نصب تاسیسات هستیم که این تاسیسات برای برداشت از شوریجه B مفید است. تولید مستمر از مزدوران نیز از دیگر برنامه‌های ما است. وی تاکید کرد: به طور کلی گاز قابل استحصال از این منطقه ۶۵۰ میلیارد مترمکعب با ظریب بازیافت بیش از ۷۸ درصد است که تا پایان سال ۹۵، ۳۴۷ میلیارد مترمکعب برداشت شده و گاز باقی‌مانده باید به‌خوبی مدیریت شود. به طور کلی با توجه به مخازن و ذخایر موجود تولید از این منطقه به بالای ۱۰ سال نمی‌رسد. مام‌بیگی در مورد تعمیر تجهیزات منطقه نفت و گاز شرق اظهار کرد: دو نوع تعمیر پیشگیرانه و اساسی در این منطقه صورت می‌گیرد و این تعمیرها باعث حفظ تاسیسات شده و می‌توان در میدان طوس از آنها استفاده کرد. البته نمی‌توان گفت تولید گاز بعد از ۱۰ سال از این منطقه قطع می‌شود زیرا نشانه‌های خوبی از ذخایر هیدروکربنی در این منطقه مشاهده شده است.