• سه شنبه، 28 خرداد 1398
  • Tuesday 18 June 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان / گزارش  -  شماره خبر: 60  -  22 دی 1395 ساعت 15:31


واکنش اقتصاد به فوت آیت الله
آفتاب اقتصادی_ هیرش سعیدیان: بهت و حیرت در گذشت آیت الله تنها محدود به وادی سیاست نماند. عروج مردی که  ۳۷ سال تاثیر حضورش بر زندگی تک تک شهروندان قابل لمس است در اقتصاد و میان فعالان شاخص آن نیز بازتاب گسترده‌ای یافت.‌هاشمی، سردار سازندگی و مبدع برنامه‌های ۵ ساله توسعه بود. فرماندهی جنگ  باعث شد تا کمبودها و نیاز به توسعه را به عینه درک کند. اختصاص بودجه زیربنایی در اموری چون سد سازی و توسعه ای راه‌ها در میان علایق اقتصادی او مشهود  بود. برخی تنزل ۸ تومانی ریال در برابر دلار را واکنش اقتصاد به فوت او تعبییر کردند. سوابق اقتصادی او و واکنش اقتصادی‌ها به فقدانش قابل مرور است.

 مشوق بخش خصوصی
اکبر هاشمی رفسنجانی سیاستمداری که بیشتر از آنکه سیاستمدار باشد، بین اقتصادی‌ها به داشتن ایده‌های‌نو و دیدگاه‌های توسعه ای معروف بود. اقتصاددان‌های لیبرال، او را سیاستمداری با دیدگاه‌های نزدیک به اقتصاد بازار آزاد می‌شناختند. او به شدت بخش خصوصی را تشویق می‌کرد و تمایل به حضور پررنگ بخش خصوصی در اقتصاد ایران داشت. در دوران ریاست جمهوری او اتاق‌های بازرگانی دوباره پا گرفتند و برای  بازنگری در سیاست‌های کلی اصل ۴۴ تلاش‌های بسیاری انجام داد. دو دهه بعد از پایان جنگ تحمیلی، اقتصاد ایران به طور مستقیم و غیرمستقیم مدیون تلاش‌های اوست؛ چه در بُعد اجرایی و چه اندیشه ای. سیاستمداری که اقتصاددانان او را تئوریسین اقتصاد پس از جنگ می‌دانند و سیاستمداران او را سکان اعتدال در سیاست.

اصل ۴۴
هاشمی‌رفسنجانی ذهن بسیار برنامه ریز و خلاق در مسایل اقتصادی داشت. اعتقاد عمیق او به برنامه ریزی سبب شد تا نهاد برنامه ریزی در ایران پس از انقلاب دوباره جایگاه مهم خود را بازیابد. پایه‌گذار برنامه‌های توسعه ای بعد از انقلاب در ایران، هاشمی رفسنجانی است. اگرچه این برنامه‌ها تا پایان برنامه سوم به طور جدی پیگیری شد و  پس از روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد، توجه به این برنامه‌ها نیز به فراموشی سپرده شد، اما او هرگز از پای ننشست و برای احیای برنامه‌های توسعه ای در مجمع تشخیص مصلحت نظام تلاش بسیاری کرد. در تمام سالهایی که برنامه‌های توسعه-چهارم و پنجم- مورد بی توجهی قرار داشت، هاشمی رفسنجانی چراغ مجمع را برای برنامه ریزان روشن نگه داشت.
ذهن برنامه ریز و خلاق هاشمی رفسنجانی سبب شد تا سیاست‌های کلی اصل ۴۴ با تلاش‌های او در مجمع تشخیص مصلحت نظام بازطراحی شود. او برای تمام گره‌های اقتصادی، راهکار داشت. دولتمردان دو دهه گذشته، همواره او را به عنوان قاضی اقتصاد می‌دانند؛ چراکه برای مشکلات لاینحل اقتصاد همیشه راهکار داشت.

چین و جنوب شرقی آسیا
علاقه رئیس سابق مجلس شورای اسلامی‌به الگوی ببرهای آسیایی و بویژه چینی‌ها پوشیده نبود. او همواره در مثال‌های خود از مالزی به عنوان کشوری که می‌تواند الگوی ایران باشد، یاد می‌کرد. او علاقه‌مند بود ایران در مقام اقتصادهای نوظهور قرار بگیرد. اقتصادهایی که رشدهای اقتصادی دو‌رقمی‌‌دارند و در کوتاه مدت توانستند توسعه یابند. او به توصیه‌های اقتصاددانان بسیار توجه می‌کرد. در مسیر این تلاش برای توسعه ایران،منتقدان و دشمنان بسیاری هم داشت؛ اگرچه منتقدان او منکر فعالیت‌های زیربنایی در ۸ سال  دولت سازندگی نبودند، اما معتقد بودند که سبک و شیوه فعالیت اقتصادی دولت هشت ساله‌هاشمی، فرهنگ نظام سرمایه‌داری را در کشور پیاده کرده است؛ دیدگاهی که حالا بعد از یک دهه نتایج اصرار بر چنین دیدگاهی را نشان داده است و همان منتقدان به دنبال اجرای دیدگاه‌های هاشمی رفسنجانی هستند و تغییر موضع داده اند.

دولت هاشمی
دولت هاشمی به دولت سازندگی مشهور بود؛ بیش از ۶۰ سد مخزنی در دوران ریاست جمهوری او ساخته شد و توسعه شبکه‌های آب‌یاری و زهکشی و سایر اقدامات بخش کشاورزی سبب شد که محصولاتی نظیر گندم و محصولات زراعی رشد سالانه‌ای حدود ۶۰‌ درصد را تجربه کنند.
در دولت هاشمی رفسنجانی یعنی از سال ۶۸ جمعیت کشور از ۵۳.۱۷ میلیون نفر به ۶۰ میلیون نفر رسید که در این دوره متوسط نرخ رشد تولید ناخالص داخلی حدود ۳.۹ درصد و رشد سرمایه گذاری در این دوره به طور متوسط ۵.۹ درصد بود.
در همین دوره زمانی نرخ تورم به طور میانگین ۲۲.۸ درصد بود که بیشترین نرخ تورم در سال ۷۴ با ۴۹.۳ درصد و کمترین آن در سال ۶۹ با ۸.۹ درصد بوده است. همچنین متوسط درآمد صادرات نفت و گاز حدود ۱۵.۸ میلیارد دلار بوده است که سال ۶۸ درآمد صادرات نفتی ۱۲ میلیارد دلار و سال ۷۵ به ۱۹.۲۷ میلیارد دلار رسید.
دولت سازندگی در شرایط دشوار، شاخص‌های اقتصادی مثبتی برای کشور رقم زد؛ هرچند که برخی‌ها تورم ۵۰ درصدی دوران او را به عنوان یک کارنامه ناموفق مثال می‌زنند، اما هاشمی در همان دوران بیشترین شغل را در کشور ایجاد کرد و در عین حال رشد تولید ناخالص داخلی ۱۴.۱ درصدی، رشد سرمایه‌گذاری ۸.۳ ‌درصدی، رشد اقتصادی ۱۲.۱ و نرخ بیکاری ۹.۱ ‌درصدی از اعدادی بود که در دولت او به ثبت رسید.
این در حالی است که متوسط نرخ بیکاری در دولت هاشمی رفسنجانی ۱۰.۵ درصد بوده و تنها سالی که نرخ بیکاری در این دولت تک رقمی‌شده سال ۷۵ با ۹.۱ درصد بوده است.
و درنهایت اینکه هاشمی بسیار از  رفاه اجتماعی سخن گفت. او در یکی از سخنرانی‌هایش در این باره یادآور شد: «‌اگر تامین اجتماعی درست باشد، بسیاری از مشکلات نخواهد بود، ما از این مسیر خواستیم معضل اساسی مردم را حل کنیم؛ زیرا اگر مشکل مسکن، تحصیل و شغل مردم در جامعه نباشد و حتی مقرراتی برای بیکاری وجود داشته باشد، در جامعه انسان مستاصل نداریم. مردم با هم رقابت می‌کنند و به زندگی رونق می‌بخشند، آن وقت دیگر کسی نیست بگوید نان نداریم یا مسکن نداریم. علاوه بر این موضوع خوداتکایی خانواده‌های نیازمند نیز در این سیاست‌ها لحاظ شده، این موضوع، همه برنامه جامعی می‌خواهد و باید کسانی را که استعداد کار دارند، اما سرمایه‌ای ندارند، با تشکیل تعاونی به شغل برسانیم و آنها را به نیروهای مولد بدل کنیم.»

برخی واکنش‌ها از سوی فعالان اقتصادی به فوت ناگهانی آیت الله هاشمی رفسنجانی :

نیلی: دقت آماری و ذهن محاسباتی هاشمی قابل تحسین بود
مسعود نیلی، اقتصاددان و مشاور اقتصادی رئیس جمهور، در بیانیه‌ای تسلیت خود را با تکیه بر جنبه‌های اقتصادی رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام چنین نوشت:
اول: کسانی که با ایشان در حوزه‌های مدیریتی و کارشناسی آشنایی داشته‌‌اند، بویژه  کارشناسان و مدیرانی که در معرض سوالات دقیق ایشان قرار گرفته اند، مطمئنا هوش و دقت آماری و ذهن محاسباتی ایشان را تحسین می‌کنند. نکته جالب آن است که این ذهن فعال و دقیق، با گذر زمان و رسیدن به سنین بالا هم دچار آسیب نشد و تا آخر همچنان از پرسش‌های ایشان، نشانه‌های هوش و استعداد سرشار نمایان بود.
دوم:  آیت الله هاشمی در تمام ایام حیات موثر خود، به اقتضای شرایط و ضرورت‌‌های محیط پیرامونی، همواره در زمان تقسیم کارها، سخت‌ ترین امور را داوطلبانه برای خود انتخاب می‌کرد. سومین ویژگی بارز شخصیتی و فکری آیت الله هاشمی رفسنجانی را می‌‌توان اعتقاد، جدیت و اهتمام ایشان بر ایفای نقش مردم در اداره امور دانست؛ ویژگی‌ای که هرچه زمان گذشت بارزتر و نمایان‌ تر شد.

محمد صادق مشایخ اقتصاددان: تلاش برای بازگشت به پیش از ۸۴
وی  گفت: «آیت الله هاشمی رفسنجانی، با تاسیس دانشگاه‌ها، دلش می‌خواست دانشجوها در کشور بمانند و به دانشجوها احترام می‌گذاشت».
محمدصادق مشایخ، رئیس سابق کمیسیون اقتصادی مجمع امور صنفی تهران که از دوستان نزدیک آیت الله هاشمی رفسنجانی است، افزود: «آقای رفسنجانی آرزوی توسعه رشد اقتصادی و علم برای ملت ایران داشت. او از افراد دروغگو و مفسد متنفر بود. بسیار نگران فساد کشور بود. پس از دولت نهم و دهم، اقتصاد کشور از قاچاق و فقر بیشترین رنج را برد. آقای رفسنجانی از نتایجی که در دولت نهم و دهم بر اقتصاد ایران تحمیل شد، بسیار ناراحت بود؛ با این حال برای بازگشت به شرایط پیش از سال۸۴ به دولت کمک کرد».

رئیس بانک مرکزی: در اقتصاد، شجاعت و نوآوری داشت
سیف در بخشی از بیانیه ای که به مناسبت ارتحال رئیس جمهور سابق نوشته بود گفت:
«ایشان علاوه بر نقش آفرینی و تلاش‌های موثر و هدفمند در مسیر شکل گیری و تثبیت انقلاب اسلامی‌و نیز جانشینی فرماندهی کل قوا،  نقش بی بدیلی در بازسازی ویرانی‌های پس از جنگ تحمیلی و تبیین و ترویج گفتمان سازندگی و توسعه اقتصادی داشتند و با شجاعت و نوآوری، اقتصاد کشور را در مسیر مناسب و متناسب با ظرفیت‌های ایران اسلامی‌قرار دادند.
اینجانب از طرف خود و همکارانم در نظام بانکی کشور، مصیبت جانکاه فقدان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام را به محضر رهبر فرزانه انقلاب، رئیس جمهور محترم، خاندان محترم هاشمی و مردم عزیز ایران تسلیت گفته، از درگاه خداوند رحمان برای روح  بلند و ملکوتی آن فقید سعید رحمت الهی و علو درجات را خواستارم.»
خوانساری، رئیس اتاق بازرگانی تهران و همراه واقعی اقتصاد ایران گفت: «توسعه ایران طی چند دهه گذشته مدیون دیدگاه ملی و توسعه‌خواه این مرد بزرگ بوده است و هیچ‌گاه نمی‌توان از تاریخ این سرزمین بدون نام ایشان یاد کرد. آیت‌الله هاشمی در تمام دوران مسئولیت خود، سنگر و پشتوانه قوی برای بخش خصوصی ایران بود و امروز صاحبان کسب و کار در غم از دست رفتن این همراه واقعی اقتصاد ایران نشسته‌اند.»

دولت هاشمی به دولت سازندگی مشهور بود؛ بیش از ۶۰ سد مخزنی در دوران ریاست جمهوری او ساخته شد و توسعه شبکه‌های آب‌یاری و زهکشی و سایر اقدامات بخش کشاورزی سبب شد که محصولاتی نظیر گندم و محصولات زراعی رشد سالانه‌ای حدود ۶۰‌ درصد را تجربه کنند.

در دولت هاشمی رفسنجانی یعنی از سال ۶۸ جمعیت کشور از ۵۳.۱۷ میلیون نفر به ۶۰ میلیون نفر رسید که در این دوره متوسط نرخ رشد تولید ناخالص داخلی حدود ۳.۹ درصد و رشد سرمایه گذاری در این دوره به طور متوسط ۵.۹ درصد بود.

در همین دوره زمانی نرخ تورم به طور میانگین ۲۲.۸ درصد بود که بیشترین نرخ تورم در سال ۷۴ با ۴۹.۳ درصد و کمترین آن در سال ۶۹ با ۸.۹ درصد بوده است. همچنین متوسط درآمد صادرات نفت و گاز حدود ۱۵.۸ میلیارد دلار بوده است که سال ۶۸ درآمد صادرات نفتی ۱۲ میلیارد دلار و سال ۷۵ به ۱۹.۲۷ میلیارد دلار رسید