• یکشنبه، 29 مرداد 1396
  • Sunday 20 August 2017
گروه خبر: یادداشت‌  -  شماره خبر: 5555  -  29 خرداد 1396 ساعت 20:23

هیرش سعیدیان

سرمقاله - شرایط حساس حفره‌های بانکی
کارکرد اصلی بانک‌ها ساده و مشخص است، این بنگاه‌های خدماتی (و نه تولیدی) از سوی جامعه و دولت حمایت می‌شوند تا واسطه انتقال منابع و وجوه از کلیت پس‌اندازکننده جامعه (شامل خانوار، بازنشستگاه،...) به بخش تولید باشند. بدین معنی بانک واسطه‌ای کارمزد بگیر است که قرار است نقش یک قیف بزرگ را در انتقال قطرات آب باران به بخش تولید ایفا کند. لازمه این مثلث خوشایند ایجاد تعادل نسبی در بازار است که بتواند هر سه ضلع این بازی اقتصادی دیر پا را راضی نگه دارد. در حال حاضر ده‌ها موسسه مجاز و غیرمجاز سودهای بسیار جذابی را به سپرده‌گذار ارائه می‌دهند، سپرده‌گذار از این معادله راضی است، تا حدی که خود تولیدکننده هم گاهاً ماشین‌آلات و واحد تولیدی‌اش را به پول نقد بدل و سپرده گذاری می‌کند. در دولت قبل علی‌رغم تحریم‌ها این معادله به شکل فوق نبود و موسسات مالی و اعتباری غیرمجاز چندان با مشکل مواجه نبودند. دلیل وضعیت حاد فعلی موسسات غیر مجاز را باید در دو موضوع جست‌وجو کرد که مهم‌ترین آن تورم است. موسسات مالی و اعتباری در شرایط عادی از تورم نفع می‌برند، در صورتی که نرخ تورم کمی از نرخ سود سپرده بالاتر باشد، فرآیند سپرده‌گیری سود‌آور و به‌صرفه است، اما وقتی نرخ تورم به زیر 10 درصد افت کرد استخوان‌های سیستم بانکی معیوب و دلال‌محور کم‌کم از زیر پوست هویدا شد. دیگر دلیل را باید در علاقه دولت روحانی به چاره‌جویی وضعیت وخیم سیستم بانکی و کم کردن قدرت موسسات غیر مجاز جست‌وجو کرد. این مشکل البته به کلیت سیستم بانکی باز می‌گردد و تنها غیر مجازها را شامل نمی‌شود. در شرایطی که بانک‌ها برای جذب سپرده ناچار به پرداخت سود بالاتر هستند، دیگر دریافت تسهیلات بسیار گران‌قیمت آن هم در شرایط رکود مقرون‌به‌صرفه نیست. چه کاری با این تسهیلات گران قیمت می‌توان انجام داد که سود آن بیشتر و کم ریسک‌تر از سپرده گذاری در بانک است؟ این سوالی نیست که پاسخ آن را تمام فعالان غیرحرفه‌ای بازار بدانند. بانک‌ها برای آنکه بتوانند بانک مرکزی را راضی نگه دارند، عموماً تسهیلات خود را برای استمهال بدهی قبلی تسهیلات‌گیرندگان پرداخت می‌کنند. یعنی به بدهکاران خود مجدد وام می‌دهند تا بدهی قبلی خود را پرداخت کنند. این استمهال کمک می‌کند تا تسهیلات غیرجاری به تسهیلات جاری تبدیل شود و از دایره سوخت‌شده‌ها و مشکوک‌الوصول‌ها فاصله بگیرد. ساختمان‌سازی گران‌قیمت یکی از اولین اقدامات بانک‌ها برای استفاده از تسهیلات مردم است. بسیاری از بانک‌ها برج‌های گران‌قیمت (خانه‌های خالی) در اختیار دارند که برخی چند سال است که فروش نمی‌رود (نه با قیمتی که بانک‌ها طلب می‌کنند). فشار به بانک‌ها برای فروش زیر قیمت املاک و مستقلات (و کم کردن شعب پرهزینه) خود می‌تواند آنها را مجبور کند تا کمی بر روی آتش این بحران آب بپاشند. این البته تنها نقش مسکن و نه درمان را ایفا خواهد کرد. سرازیر شدن حجم عظیم سپرده گذاری به بانک‌ها عملاً روزبه‌روز حجم نقدینگی موجود در بانک‌ها را فربه‌تر کرده است، عدم جذاب بودن تسهیلات‌گیری از بانک‌ها بازار سپرده‌های بانکی را با کمبود مشتری توانمند مواجه کرده است. این حجم پول در کجا مصرف می‌شود، این خود یک سوال است؟ . باید توجه داشت که بیشتر منابع بانک‌ها به شکل تسهیلاتی درآمده است که در صورت مراجعه انبوه سپرده‌گذاران عملاً به نکول بدل می‌شود. نمی‌توان و نباید بانک مرکزی (آن‌هم با این سطح کارایی را) تنها مسئول حل این معضل دانست. حل این به مشکل دست‌های قدرتمند تری نیاز دارد.