• چهارشنبه، 7 تیر 1396
  • Wednesday 28 June 2017
گروه خبر: اخبار‌مهم / بانک‌و‌بیمه / گزارش  -  شماره خبر: 5551  -  29 خرداد 1396 ساعت 19:38

تولد كودكی دیگر از بطن بحران بانكی:

نماد سبز ثامن، قرمز شد!
آفتاب اقتصادی-الهام علائی: آنچه که از آن به بحران در سیستم بانکی ایران یاد می‌شود، این روزها به گونه‌ای ملموس به چشم می‌خورد. بسیاری از کارشناسان بانکی متعتقدند که ریشه این آشفتگی به دولت نهم و دهم برمی‌گردد؛ سال‌هایی که موسسات مالی و اعتباری، یکی پس از دیگری تابلوهای خود را بالا بردند و بدون هراس از نداشتن مجوز رسمی از بانک مرکزی و بدون دغدغه نظارت دقیق از سوی نهادهای مسئول به فعالیت خود ادامه دادند. موسساتی که به پرداخت سودهایی بسیار بالاتر از سایر بانک‌ها پرداختند و درصد چشمگیری از منابع نظام بانکی کشور را جذب کردند. به گونه‌ای که پس از گذشت مدتی، دیگر نه بانک مرکزی، نه دولت و نه سایر بخش‌های سیستم بانکی قادر به کنترل و محدود کردن آنها نبودند. اما این امر، ابعاد گسترده‌ای دارد و به عدول از مقررات و قوانین بانک مرکزی محدود نمی‌شود. اینکه برخی موسسات اعتباری به نرخ سود مصوب 15 یا 16 درصد پای‌بند نیستند، تنها یک روی قضیه است. در حالی که چنین مسئله‌ای، چالش‌های بسیاری را ایجاد کرده که در صورت عدم رسیدگی فوری به آنها، ممکن است اقتصاد کشور را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد.

دو طرف قضیه بحران بانکی
در چنین شرایطی باید دو سوی قضیه را مدنظر قرار داد. در یک سو، بانک مرکزی، کارشناسان نظام بانکی، مدیران و کارمندان موسسات مالی و بانک‌ها قرار دارند. اما در سوی دیگر، مردم و سپرده‌گذران قرار گرفته‌اند.
گروه اول از دیدگاه اقتصادی و کارشناسی به این چالش‌ها می‌نگرند و ماه‌هاست تلاش می‌کنند با تحلیل و بررسی دقیق مشکلات نظام بانکی به ارائه راهکارها و راه حل‌های مالی بپردازند و در برخی موارد نیز دست به اقداماتی نه چندان موفق زده‌اند.
اما گروه دوم که اگر همان کارشناسان، خود را به جای آنها قرار دهند، مسائل به گونه‌ای دیگر پیش خواهد رفت، افرادی آسیب دیده از بحرانی هستند که کمترین نقش را در بروز و تداوم آن داشته‌اند. این آسیب‌ها به سپرده‌گذاران با پرونده موسساتی مانند ثامن‌الحجج و کاسپین آغاز شد و اکنون به موسسات مالی و اعتباری آرمان و ثامن‌الائمه رسیده است.
این همه در حالی است که مردم واقعا نمی‌دانند که به چه کسی می‌توانند اعتماد کنند و سخنان چه افرادی را باور کنند! چرا که چندین‌ماه پیش پس از اتفاقاتی که اکنون در مورد موسسه ثامن‌الحجج افتاده است، موسسه ثامن‌الائمه اعلام کرد که این مشکلات مربوط به موسسه مالی ثامن‌الائمه نیست و این شباهت اسمی نباید منجر به تصورات غلط شود. این سخنان حاکی از اطمینان‌بخشی به سپرده‌گذران در مورد سپرده‌هایشان و صیانت از آنها در موسسه مالی و اعتباری ثامن‌الائمه بود.
پیامدهای ادغام ثامن، کوثر و مهر اقتصاد
اما اکنون شاهد چیزی غیر از این ادعا هستیم! از پنجشنبه گذشته که سخنانی در مورد ادغام موسسات مالی و اعتباری ثامن و کوثر و بانک مهر اقتصاد به گوش رسید، وحشت وجود سپرده گذاران را فرا گرفت. هرچند کارشناسان و بانک مرکزی اصرار در آرامش مردم و پرهیز از رفتارهای هیجانی دارند، اما مشاهده تجربیات تلخ ماه‌های اخیر و آنچه که بر سر سپرده‌گذاران سایر موسسات مالی آمده، بدون شک مرز میان منطق و احساس را از بین می‌برد و نگرانی از دست دادن سپرده‌ها موجب می‌شود که مردم به شعب موسسات مذکور مراجعه و جهت دریافت پول‌های خود اقدام کنند.
این همه در حالی است که چند ساعتی پس از انتشار خبر ادغام سه موسسه مالی مذکور، عیسی رضایی، رئیس هیئت‌مدیره موسسه اعتباری ثامن به مردم اطمینان داد که نگران سپرده‌های خود نباشند؛ چرا که جای هیچ‌گونه نگرانی در تامین نقدینگی مورد نیاز آنها وجود ندارد.
این خبر که در آفتاب اقتصادی نیز منتشر شد، برای آن موسسه، مسئولیت‌هایی را به بار می‌آورد. چرا که نمی‌توان بدون پشتوانه مالی و منطقی، سخنی را بیان کرد و سپس از اجرای آن سرباز زد! اگر مردم نتوانند به نوشته ها، سخنان و بیانیه‌های اعضای شبکه بانکی کشور اعتماد کنند، واقعا آیا سنگ روی سنگ بند می‌شود؟ !
عدم صحت این ادعاها دقیقا یک روز پس از آن اثبات شد. چرا که پس از مراجعه تعدادی از سپرده گذاران در روزهای شنبه و یکشنبه هفته جاری، پرداخت وجوه سپرده‌ها به آنها انجام نشد و نگرانی آنها تشدید شد. شنیده‌ها حاکی از این است که در برخی شعب موسسه ثامن، مبالغ ناچیزی به برخی سپرد گذاران (کمتر از یک میلیون تومان) به صورت موردی پرداخت شده و در برخی شعب نیز هیچ‌گونه پرداختی صورت نگرفته است.
عدم پرداخت پول سپرده گذاران در حالی روی داده است که کاملاً با ادعاهای مدیران موسسه ثامن در تضاد است. مردمی که در شعب این موسسه ازدحام کرده بودند، خواهان دریافت حق خود به صورت تمام و کمال بودند و معتقد بودند که باید بتوانند اموال خود را هر زمان که می‌خواهند، برداشت کنند. اما این اتفاق که نیفتاد هیچ، بسیاری از آنها از برخورد کارمندان و مدیران شعب موسسه ثامن نیز بسیار آزرده بودند.

عوامل تشدید ناراحتی سپرده‌گذاران
بررسی‌های خبرنگار آفتاب اقتصادی حاکی از این است که در برخی شعب این موسسه، بی‌کفایتی و بی‌مسئولیتی مجموعه ثامن، موجبات دو چندان شدن عصبانیت و ناراحتی سپرده گذاران را فراهم کرد. برخوردهای نامناسب، عدم پاسخگویی، عدم توانایی مدیریت بحران، رفتارهای غیر حرفه ای، ارائه سخنان غیرشفاف، گمراه‌کننده و ضد و نقیض، واکنش‌های هیجانی و نامناسب از سوی کارمندان و مدیران ثامن از مجموعه دلایل این آزردگی بود.
حتی برخی سپرده‌گذاران از شرایط تهویه نامناسب در شعب شکایت داشتند و اظهار می‌کردند که موسسه به عمد، سیستم‌های خنک‌کننده را غیرفعال کرده تا بتوانند از این طریق، مردم را متفرق و به منازلشان راهی کنند. در برخی از شعب نیز گزارش‌ها حاکی از قطع سیستم نوبت‌دهی بانک بود که منجر به ازدحام شدید مردم و عدم رعایت نوبت و تجمع غیرعادی در باجه‌ها شده بود.

به خطرافتادن معیشت سپرده‌گذاران
اکنون سوال این است که آیا با در نظر گرفتن آنچه که بر سر سپرده‌های موسساتی چون کاسپین و آرمان رفته و با مشاهده شرایط فعلی، چگونه می‌توان از مردم انتظار رفتار عادی و پرهیز از هیجان را داشت؟! مردمی که تعداد زیادی از آنها اذعان داشتند که از طریق سود سپرده‌هایشان امرار معاش می‌کردند و در صورت عدم دریافت این سود، معیشت آنها با مشکلات بسیاری مواجه خواهد شد.
 
این در حالی است که دبیر کل بانک‌های خصوصی به سپرده‌گذاران اطمینان داده که نگران سپرده‌های خود نباشند. محمدرضا جمشیدی گفت: سپرده‌گذاران دو موسسه مالی کوثر و ثامن و بانک مهر اقتصاد از ادغام استقبال کنند و نگران نباشند. سپرده‌های تا 100 میلیون تومانی امنیت کامل دارد. وظیفه بانک مرکزی سر و سامان دادن به موسسات غیر‌مجاز است و بر همین اساس به موسسات بدون مجوز اعلام شده تا برای سر و سامان یافتن، به‌دنبال ادغام با یکی از موسسات و بانک‌های دارای مجوز باشند. به این ترتیب می‌توان شاهد سامان‌دهی این موسسات بود و نسبت به سپرده‌ها خاطر جمع شد. سپرده‌گذاران باید به این نکته توجه داشته باشند که ادغام به نفع آنها است و باید از این حرکت استقبال کنند؛ زیرا این حرکت در راستای افزایش امنیت سپرده‌های آنها است.
این سخنان در حالی بیان شده که برخی قسمت‌های آن جای سوال دارد. اینکه سپرده‌های زیر 100 میلیون تومان در امان هستند، آیا به معنی چالش در مورد سپرده‌های بالاتر از این مبلغ است و آیا طرح این مسئله باعث تشدید نگرانی‌ها نمی‌شود؟ ! و اینکه مطرح می‌شود ادغام به نفع سپرده گذاران است، دقیقا به چه جنبه‌ای از این بحران مالی و بانکی اشاره دارد و آیا اساسا منافع فعلی و موقت سپرده‌گذاران جایگاهی در ذهن تحلیلگران و کارشناسان اقتصادی و مجموعه بانکی دارد؟!

نقش بانک مرکزی
مسئله دیگری که حائز اهمیت بالایی در شرایط کنونی است، نقش بانک مرکزی در مدیریت این بحران و بازگرداندن آرامش به فضای بانکی کشور است. اما آیا این نقش به‌درستی ایفا می‌شود؟ ولی‌الله سیف، در یک یادداشت تلگرامی، سپرده‌گذاران موسسات را بدون ذکر نام موسسه‌ای خاص به آرامش دعوت کرد. در این یادداشت آمده است:
«بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران طی سال های اخیر با هدف انتظام‌بخشی و ایجاد شفافیت هرچه بیشتر عملکرد نظام پولی و بانکی با نگاه کارشناسی و به طور جدی، سامان‌دهی بازار غیرمتشکل پولی را دنبال کرده است. رسالت اصلی این بانک صیانت از اعتماد و اطمینان مردم به شبکه پولی و بانکی کشور و افزایش آن در سایه استمرار اصلاح و به‌سامان آوردن نظام بانکی می‌باشد و در این مسیر به استناد قوانین و مقررات و با هماهنگی و همکاری سایر مراجع، برخورد جدی با موسسات غیرمجاز فعال در بازار پول را در دستور کار قرار داده است.  
بر این اساس، در طول سال‌های اخیر اقدامات بسیاری به منظور سامان‌دهی موسسات غیرمجاز انجام شده که بسته به مورد، به صدور مجوز، انحلال یا ادغام آنها منجر شده است و در این مسیرِ سخت و کار صعب، صیانت از سپرده های هموطنان گرامی به عنوان ماموریت اصلی بانک مرکزی مدنظر قرار داشته است. بدیهی است برنامه جامع انتظام‌بخشی، از رهگذر بررسی پیشنهادها، مذاکرات و جلسات متعدد کارشناسی در بخش های مختلف و پس از طی مراحل قانونی اجرایی می شود و بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار پس از کسب اطمینان از حفظ منافع و حقوق همه سپرده گذاران و تامین منابع لازم از سوی موسسات و تعاونی ها و مسولین آن ها، اقدامات بعدی را در دستور کار قرار خواهد داد.
از مردم عزیزمان حفظ آرامش و دوری از اقدامات هیجانی که می تواند مشکلات جدیدی را ایجاد و ضرر و زیان تمام عوامل مرتبط در کشور را سبب شود و از همکاران سخت‌کوش خود در نظام بانکی کشور، پرهیز از رقابت های غیرسازنده و مدیریت امور بانکی ، به نحوی که به حفظ اعتماد عمومی به عنوان اصلی ترین سرمایه نظام بانکی منجر شود را تقاضا دارم. بدیهی است اخبار اقدامات مربوط به سامان‌دهی موسسات غیرمجاز پس از طی مراحل کارشناسی و قانونی، از طریق اطلاعیه های رسمی بانک مرکزی یا مصاحبه های مسئولان این بانک به استحضار مردم شریف و سپرده گزاران عزیز خواهد رسید».

آیا بلوکه شدن حساب‌های ثامن حقیقت دارد؟
این سخنان در حالی اظهار شده که گفت‌وگوی خبرنگار آفتاب اقتصادی با مدیریت یکی از شعب موسسه اعتباری ثامن حاکی از بلوکه شدن موقت حساب‌های این موسسه توسط بانک مرکزی است. اگر این مسئله حقیقت داشته باشد، آیا اقدامی صحیح و در چارچوب اجرای قوانین بانکداری است؟!
در صورت صحت این موضوع، موسسه ثامن پرداخت‌های جزئی فوق‌الذکر با مبالغ زیر یک میلیون تومان را از چه محلی انجام می‌دهد؟ !

سردرگمی مجموعه ثامن
اینکه مدیریت و کارمندان موسسه ثامن، خودشان نیز از کم و کیف ماجرا اطلاعی ندارند و دچار سردرگمی در رفتار و گفتار و برخورد با مشتریان هستند، جای بسی تامل دارد! هنگامی که آشفتگی و نگرانی در چهره کارمندان و مدیران این موسسه موج می‌زند، چگونه می‌توان از سپرده گذاران، توقع حفظ آرامش و اعتماد به موسسه را داشت؟!

تنها پنج موسسه اعتباری مجاز وجود دارد!
از سوی دیگر بانک مرکزی اخیرا بر سرمایه‌گذاری در بانک‌ها موسسات مجاز تاکید داشته است و اسامی آنها را بر روی سایت رسمی خود قرار داده است. اما با مشاهده این فهرست که در آن تنها نام پنج موسسه اعتباری به چشم می‌خورد که یکی از انها موسسه کاسپین است.
اینکه موسسه کاسپین با وجود داشتن مجوز از سوی بانک مرکزی، اکنون به چنین سرنوشتی گرفتار آمده و سپرده‌گذاران آن همچنان در دریافت وجوه خود دچار مشکل هستند، نگرانی موسساتی مانند ثامن‌الائمه را که فاقد این مجوز هستند، افزایش خواهد داد.
همچنین این پرسش تکراری مطرح است که چرا با سرعت و جدیت بیشتری نسبت به سامان‌دهی تعداد کثیر موسسات فاقد مجوز اقدام نمی‌شود. اینکه همچنان تابلوی آنها برپا و فعالیت آنها ادامه دارد، به چه کسانی آسیب خواهد رساند؟ پاسخ قطعا در وهله اول، سپرده گذاران را در بر می‌گیرد. سپرده گذارانی که آنقدر تحت فشار هستند که نمی‌دانند باید به کجا پناه ببرند و شکایات خود را به چه شکلی و با چه مرجعی مطر کنند.
در حالی که در شرایط کنونی، کلیه مسئولان باید با درک صحیح از دغدغه‌های سپرده گذاران به حمایت آنها و بازگرداندن آرامش به فضا باشند، شاهد درگیری برخی ماموران پلیس با سپرده‌گذاران ناامید و درمانده موسسه ثامن در تهران بودیم.
سردار حسین ساجدی نیا در مورد این درگیری اظهار کرد: «متاسفانه در حاشیه این درگیری چند نفر از عوامل پلیس به صورت خودسرانه با مردم درگیر شدند. به دنبال این اقدام چند مامور خودسر، فرمانده میدان به این اقدام آنها اعتراض کرد و از این رو سایر ماموران پلیس برای ممانعت از درگیری ماموران خاطی با مردم وارد عمل شدند. پلیس سریعا ماموران خاطی و خودسر را شناسایی کرد و طبق دستورالعمل موجود با آنها برخورد کرد».

وضعیت مالی موسسه کوثر
همچنین خبرنگار آفتاب اقتصادی به گفت‌وگو با یکی از مدیران شعب موسسه کوثر پرداخت. وی اظهار داشت که موسسه کوثر از نظر مالی دارای وضعیت اقتصادی مناسبی است و با توجه به اظهارات مدیریت این موسسه مبنی بر آمادگی برای ادغام با موسسه ثامن و بانک مهر اقتصاد، سپرده گذاران ثامن باید با خیال راحت منتظر روند این ادغام باشند؛ چرا که پس از ادغام شرایط به حالت عادی بازخواهد گشت. این مدیر بانکی طی این گفت‌وگو بارها به آرامش دادن به مراجعینی پرداخت که از سپرده گذاران ثامن بودند و برای کسب اطلاعات از کیفیت و شرایط ادغام به موسسه کوثر مراجعه می‌کردند.
آیاادغام راه به جایی می برد؟
اما بحث ادغام در حالی مطرح است که شرایط آن جای بحث و بررسی دارد. معاون پژوهشکده پولی و بانکی اظهار داشته است که ادغام موسسات مالی و اعتباری یا بانک‌ها با یکدیگر باید فقط در شرایطی صورت بگیرد که بحران در موسسه مالی ضعیف آن‌قدر عمیق نباشد که موسسه دیگر را هم تهدید کند.
کامران ندری گفت: استفاده از شیوه ادغام موسساتی که وضعیت خوبی ندارند با یک موسسه بهتر، زمانی جواب می‌دهد که موسسه اول دچار بحران عمیقی نباشد. همچنان که اگر یک موسسه فقط بدهی داشته باشد و دارایی در کار نباشد، می‌تواند وضعیت موسسه بهتر را هم تهدید کند. در نتیجه باید وضعیت هر دو موسسه یا بانک به‌خوبی سنجیده شود که این ادغام در این راستا صورت بگیرد. ضمن اینکه موسسه قوی‌تر به خطر نیفتد و بتواند موسسه ضعیف‌تر را هم نجات دهد.
معاون پژوهشکده پولی و بانکی همچنین درباره راه‌های سامان‌دهی موسسات مالی و اعتباری با مشکل روبه‌رو می‌شوند، اظهار کرد: یک راه این است که موسساتی که وضعیت خوبی دارند، موسسات مشکل‌دار را خریداری کنند؛ مشروط بر اینکه موسسه مشکل‌دار حتما قیمت‌گذاری شود. راه دوم این است که بدهی و دارایی‌های یک موسسه دچار مشکل با یک موسسه بهتر ادغام شوند که مورد دوم در کشور ما تجربه شده است. به این ترتیب سهامدارهای موسسه مشکل‌دار در دوره جدید سهامدار موسسه جدیدی می‌شوند که ادغام شده است. اگر این دو موسسه بتوانند با یکدیگر به تفاهم برسند، می‌توان امیدوار بود که مشکلات موسسه اول حل شود. ما در گذشته از ادغام‌ها تجربه خوبی داشتیم؛ همچنان که بانک آینده و موسسه مالی- اعتباری نور هر کدام از ادغام سه موسسه مالی و اعتباری به وجود آمده اند که نتیجه خوبی هم داشت، گرچه جزئیات آن به ادغام آنها منتشر نشد.او همچنین درباره راهکار بانک مرکزی در زمینه موسسات مالی و اعتباری غیرمجاز بیان کرد: واقعیت این است که اکنون این موسسه مالی و اعتباری غیرمجاز در سطح کشور وجود دارند و نمی‌توان آنها را منحل کرد؛ چرا که انحلال آنها تبعات اجتماعی فراوانی به همراه خواهد داشت. در نتیجه در چنین وضعیتی تنها راهکار ادغام می‌ماند. اگر بشود موسسات غیرمجاز با ادغام با یکدیگر از بانک مرکزی مجوز بگیرند و اقدامات آنها تحت نظارت بانک مرکزی قرار بگیرد، می‌توان از آن به عنوان راه‌حلی برای سامان‌دهی وضعیت کنونی موسسات مالی و اعتباری غیرمجاز استفاده کرد.

عدم مشخص بودن زمان برداشت سپرده ها
از سوی دیگر، سپرده‌گذاران موسسه ثامن با این پرسش روبه‌رو هستند که تا چه زمانی نمی‌توانند به موجودی حساب‌هایشان دسترسی داشته باشند. پیگیری‌های خبرنگار آفتاب اقتصادی نشان می‌دهد که به سپرده‌گذاران ثامن اعلام شده است که نمی‌توانند تا اول تیرماه که تاریخ ادغام این موسسه با موسسه کوثر و بانک مهراقتصاد است، سپرده‌های خود را برداشت کنند. اما این گفته‌ها نیز با تردید همراه است. آیا تا اول تیرماه امکان برداشت سپرده‌ها فراهم خواهد شد و اگر این گونه نیست، سپرده‌گذاران باید تا چه زمانی در انتظار دسترسی به اموال خود باقی بمانند؟ آیا پرداخت‌ها به صورت کامل انجام خواهد شد؟ آیا به سپرده‌ها تا تاریخ پرداخت آنها سود تعلق خواهد گرفت یا اینکه سود سپرده‌ها مانند سود سپرده‌های موسسه کاسپین از بین خواهد رفت؟ و آیا با آرام بودن سپرده‌گذاران موسسه ثامن، مشکلات سیستم بانکی مرتفع خواهند شد؟