• چهارشنبه، 7 تیر 1396
  • Wednesday 28 June 2017
گروه خبر: اخبار‌مهم / انرژی / گزارش  -  شماره خبر: 5550  -  29 خرداد 1396 ساعت 19:21

صنعت پتروشیمی ایران؛ چالش‌ها و فرصت ها

محصولات پتروشیمی ایران پشت دروازه‌های سن‌پترزبورگ
آفتاب اقتصادی: صنعت نفت اصلی‌ترین اهرم دولت تدبیر در دوره دوم است تا بتواند فکری به حال چالش‌های اصلی اقتصاد از جمله بیکاری و ارز آوری کنند، در این بین صنعت پتروشیمی مهم‌ترین قطب جدید انرژی کشور محسوب می‌شود، صادرات محصولات پتروشیمی می‌تواند یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعتی کشور در سال جاری باشد. اهدف محقق شده پتروشیمی در سال گذشته کدام‌ها هستند؟ در سال جدید چه راهکاری در صدر اولویت‌های برنامه‌ریزی مدیران این صنعت قرار دارد؟

صنعت پتروشیمی در دولت تدبیر
صنعت پتروشیمی ایران با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید، قبایی تازه بر خود دید و رونق و شکوفایی ارمغان دولت از سال ٩٢ به این سو در این بخش حیاتی شد. حیاتی که با روی کار آمدن دولت حسن روحانی به صنعت پتروشیمی دمیده شد. با اجرایی شدن برجام، شکل دیگری گرفت؛ به گونه‌ای که موانع فراروی سرمایه‌گذاران خارجی برای حضور و مشارکت در این عرصه آرام‌آرام برداشته و حتی ترافیک متقاضیان خارجی نیز در این حوزه ایجاد شد، تا جایی که به گفته مرضیه شاهدایی، معاون وزیر نفت در امور پتروشیمی هر هفته شاهد حضور مذاکره‌کنندگان خارجی برای مشارکت و تامین مالی طرح‌ها بودیم. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در این بخش تاکنون با شرکت‌هایی همچون توتال فرانسه ( انجام مطالعات برای اجرای یک طرح پتروشیمی با مشارکت سرمایه‌گذاران ایرانی)، لینده آلمان ( بررسی اجرای واحدهای جداسازی هوا و همچنین ارائه دانش فنی با اخذ تسهیلات از بانک‌های آلمانی اجرای یک طرح پتروشیمی در ایران با مشارکت سرمایه‌گذاران خارجی)، باسف آلمان (انجام مطالعات برای سرمایه‌گذاری مشترک با سرمایه‌گذاران ایرانی جهت اجرای یک مجتمع بزرگ پتروشیمی بزرگ در ایران با ارائه تسهیلات فاینانس)، میتسویی و سوجیتز ژاپن، هیوسانگ کره جنوبی(امکان‌سنجی پروژه مشترک در ایران)، سارکوبه اسپانیا، شل ( انجام مطالعات و ارزیابی سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی ایران و استفاده از دانش فنی شل برای توسعه صنعت پتروشیمی) تفاهم‌نامه امضا شده است. نگاهی به مذاکره و توافقات با شرکت‌ها و بانک‌های خارجی جهت تامین منابع مالی ما را با فهرستی همچون DZ BANK، KFW BANK و HERMES همراه می‌سازد.

تولید روی نردبان رشد و توسعه
اگر بنا به اعلام رویدادهای مهم سال ٩۵ باشد، نباید از موضوع مهم افزایش تولید صنعت پتروشیمی ایران به آسانی گذشت؛ اهمیت افزایش تولید در پتروشیمی را وقتی بهتر درک خواهیم کرد که بدانیم این روند جهشی می‌تواند اقتصاد ایران را متحول کند؛ از سویی صنایع پتروشیمی نقش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد و صنعت پتروشیمی و صنایع پایین دست آن نه‌تنها به تکمیل زنجیره ارزش، کاهش خام‌فروشی منابع هیدروکربنی کمک می‌کند، بلکه در تامین نیازهای روزمره زندگی صنعتی امروز نقشی کلیدی دارد؛ به دلیل این مزایا از چند سال گذشته اخبار افزایش تولید، امیدهای زیادی در اقتصاد کشور ایجاد کرد و امسال جهش تولید، نویدبخش روزهای طلایی این صنعت بود. جالب است بدانیم ظرفیت نصب شده پتروشیمی در سال ٩١ حدود ۵۵,٧ میلیون تن بود و عملکرد واقعی احتمالی امسال از ٢/۶٢ میلیون تن حکایت دارد که طبق اعلام شرکت ملی صنایع پتروشیمی رشد ۱۱.۷ درصدی را نسبت به شروع دولت یازدهم نشان می‌دهد. در بخش تولید هم در حالی عملکرد سال ٩١ کشور
 ۴۱.۱ میلیون تن بوده است که عملکرد واقعی احتمالی امسال ۵٠ میلیون تن با رشد ۲۱.۶درصدی نسبت به شروع دولت یازدهم است. به این فهرست باید فروش خالص کل را هم افزود که فروش خالص کل که سال ٩١ حدود ۲۲.۵  میلیون تن بوده براساس عملکرد احتمالی واقعی عدد ۵/٢٧ را نشان می‌دهد که بیانگر رشد ۲۲.۲ درصدی نسبت به شروع دولت تدبیر و امید است. ارزش فروش داخلی کل به قیمت پایه سال ٩٠ رقم ٩,۵میلیارد دلار را نشان می‌دهد که برآورد آن تا پایان ٩۵ حدود ۱۳.۲ است و از رشد ۳۸.۹ درصدی نسبت به آغاز دولت حسن روحانی حکایت دارد.

سال استثنایی پتروشیمی با افتتاح طرح‌های جدید
روایت پتروشیمی در دوره چهارساله دولت تدبیر و امید به‌ویژه سال ٩۵ روایتی منحصر به فرد است تا جایی که بیژن زنگنه، وزیر نفت هم در فواصل مختلف، سال ٩۵ را سالی استثنایی برای صنعت پتروشیمی ایران خوانده است؛ این‌چنین بود که از همان روزهای نخست سال، نوید طرح‌های مهمی که در نوبت افتتاح قرار خواهند گرفت، داده و این وعده محقق شد. سفرهای مرضیه شاهدایی، معاون وزیر نفت و پیگیری آخرین وضعیت طرح‌های در دست اجرا در سفر به ماهشهر و عسلویه و دیگر مناطقی که پتروشیمی‌های مختلف در آن هدفگذاری شده، نشان از اهمیت افزایش تولید و صادرات داشت و از دل این پیگیری‌ها بود که مردم در سال ٩۵ در رسانه‌ها مرتب در جریان اخبار افتتاح طرح‌های مختلف این صنعت قرار گرفتند. بد نیست مروری کوتاه به این طرح‌ها داشته باشیم: در مقطع زمانی ابتدای تیر ٩٢ تا آخر بهمن ٩۵، ۶ طرح تولیدی پلی اتیلن ایلام، PBR/SBR تخت جمشید، پلی اتیلن لرستان، پلی اتیلن مهاباد، آمونیاک و اوره شهدای مرودشت، واحد اسید سولفوریک پتروشیمی ارومیه و فاز دوم ایزوسیانات‌های کارون به همراه یک طرح یوتیلیتی فاز ٢٢ پتروشیمی فجر به بهره‌برداری رسیده‌اند. فاز دوم خط لوله اتیلن غرب کشور (قطعه کرمانشاه تا مهاباد و انشعاب کردستان) نیز به بهره‌برداری رسیده است. طرح‌های اتیلن گلایکول پتروشیمی مروارید، فاز دوم الفین یازدهم پتروشیمی کاویان، پلی استایرن پتروشیمی تخت جمشید پارس عسلویه و پلی استایرن پتروشیمی انتخاب نیز به تولید رسیده و آماده افتتاح رسمی است. به فهرست فوق باید سه طرح تولیدی پلی اتیلن سبک کردستان، فاز سوم پتروشیمی پردیس و متانول کاوه با مجموع ظرفیت۴/۴ میلیون تن در سال را هم افزود که اکنون در مراحل پیش راه‌اندازی و در فهرستی قرار دارند که سال ٩۵ را سالی استثنایی برای صنعت پتروشیمی کرده است.

مرزهایی که با برجام گشوده شد
برجام، هم مرزهای تحریم را گشود و هم مقاصد صادراتی تازه‌ای برای صنعت پتروشیمی ایران ایجاد کرد. نمودارهای صادرات ایران را جهشی کرد و در فاصله‌ای کوتاه آمار و ارقام امیدوارکننده‌ای را برای صنعت پتروشیمی، اقتصاد کشور و مردم به همراه داشت. اگر تا پیش از این محصولات تولیدی صنعت پتروشیمی ایران را در مقاصد آسیایی میزبانی می‌کردند؛ با برجام اما ورق برگشت و انحصار آسیا برای محصولات ایرانی شکسته شد و دیگر مرزها هم، برای نام ایران درنوردیده شد.
 از آسیای دور تا آفریقا و اروپای غربی و شرقی از آلمان و انگلیس و مجارستان تا دیگر کشورها راه برای ورود محصولات ایرانی باز است. نکته مهم دیگر که در سخنان مسئولان شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران پس از برجام شنیده شد، این بود که از نظر لجستیک و حمل و نقل، شرایط برای صادرات محصولات مختلف پتروشیمی فراهم شده است. این امیدواری از آن جهت بود که اگر تا پیش از این مجتمع‌های پتروشیمی برای صادرات با مشکل مواجه بودند، با رفع این مشکل توانستند تولید خود را افزایش دهند. افزون بر مقاصد صادراتی برای محصولات پتروشیمی ایران، میزان صادرات محصولات پتروشیمی جهش قابل ملاحظه‌ای را طی کرد؛ به شکلی که اگر صادرات در اواخر سال ١٣٩١ و اوایل سال ١٣٩٢ حدود ١۵ میلیون و ٨٠٠هزار تن بود، این میزان تا پایان امسال مرز
٢٠ میلیون را پشت سر می‌گذارد. مقایسه‌ای ساده میان این اعداد و ارقام از سال ٩١ تا ٩۵ رشد نزدیک به
 ٣٠ درصدی را نسبت به شروع دولت یازدهم را پیش رو قرار می‌دهد. نکته مهم آن که روند صادرات محصولات پتروشیمی کشورمان بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده مسیر مطلوبی را طی می‌کند.

روسیه مقصد جدید
مجتمع‌های پتروشیمی ایران صادرات محصولات مختلف پلیمری و شیمیایی به بازار بزرگ روسیه را آغاز کردند. روسیه به عنوان یک بازار بزرگ می‌تواند میزبان محصولات پتروشیمی ایران باشد و از این رو به‌تازگی پس از رایزنی و بازاریابی‌های گسترده، صادرات به این کشور به صورت جدی و با رویکردی نوین از سوی مجتمع‌های پتروشیمی کشورمان در حال انجام است. تحلیلگران اعتقاد دارند که شناخت روش‌های مناسب حمل و نقل کالاهای ایرانی به روسیه، بررسی فرصت‌های روز و آتی تجارت با روسیه، معرفی وسعت و حجم مبادلات بازار مشترک ایران و روسیه، پیش‌نیازهای بنگاه‌های ایرانی جهت تجارت، آشنایی با استانداردهای کالایی و خدمات بازار و معرفی کالاهای ایرانی دارای مزیت برای تجارت با روسیه باید از سوی مجتمع‌های پتروشیمی مورد توجه قرار گیرد. با توجه به موارد ذکر شده، استراتژی صحیح برای افزایش صادرات محصولات پتروشیمی نه‌تنها مانع خام‌فروشی مواد اولیه هیدروکربوری (مانند نفت خام و گاز طبیعی) می‌شود، بلکه باعث افزایش رشد اقتصادی و کاهش نرخ بیکاری نیز می‌شود که یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فعلی سیاست‌گذاران اقتصادی است و بدون تردید تنوع در مقاصد صادراتی می‌تواند اثربخش باشد. در همین حال، علی محمد بساق زاده، مدیر کنترل تولید شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به افزایش تقاضا برای خرید محصولات پتروشیمی ایران توسط کشورهای مختلف جهان گفت: افزون بر مشتریان سنتی چندین کشور خواستار امضای قراردادهای خرید محصولات مختلف پتروشیمی از ایران شده‌اند. وی تصریح کرد: برخی مجتمع‌های پتروشیمی بازارشان را از برخی مشتریان سنتی به روسیه تغییر داده‌اند و این رویکرد جدید روندی خوب در مسیر افزایش صادرات است. در این میان رئیس مشترک اتاق ایران و روسیه نیز با تاکید بر اهمیت راهبردی روابط دو کشور اظهار کرد: این کشور نیاز فراوانی به واردات محصولات پتروشیمی دارد و باید همکاری مناسبی میان تولیدکنندگان محصولات پتروشیمی کشورمان برای گسترش صادرات به روسیه برنامه‌ریزی شود. اسدالله عسگر اولادی به پایین بودن رونق تولید محصولات پتروشیمی در روسیه اشاره کرد و گفت: شرایط بازار روسیه برای صادرات محصولات پتروشیمی ایران به این کشور بسیار مساعد است و باید در جهت شناسایی توانمندی‌های ایران در روسیه تلاش بیشتری شود. وی اظهار کرد: صادرکنندگان محصولات پتروشیمی ما باید در نمایشگاه‌های روسیه شرکت کنند و با خریداران محصولات پتروشیمی روسی وارد مذاکره شوند. در سال‌های گذشته حضور خوب صادرکنندگان ما در نمایشگاه پتروشیمی در روسیه منجر به قراردادهای خوبی شد که امیدواریم امسال هم شاهد قراردادهای خوبی برای صنعت پتروشیمی باشیم.

صادرات ۳۰۰ میلیون دلاری ایران
به روسیه در سال ۲۰۱۶
نماینده اتاق بازرگانی و صنایع روسیه در ایران چندی پیش گفت: به لطف لغو موانع تجاری، در سال ۲۰۱۶ حجم مبادلات تجاری بین ایران و روسیه نسبت به سال قبل به میزان ۷۰ درصد افزایش یافت. وی افزود: حجم مبادلات تجاری در سال گذشته ۲.۲ میلیارد دلار بود که بخش عمده آن مربوط به صادرات ماشین‌آلات، تجهیزات، بخش حمل و نقل، مواد غذایی و فلزات روسی به ایران بود، اما صادرات ایران به روسیه تنها ۳۰۰ میلیون دلار از این رقم را به خود اختصاص داده است. ماکسیموف افزود: ما فکر می‌کنیم افزایش مبادلات تجاری به بهبود روابط دوجانبه بین کشورهای ما و افزایش علاقه‌مندی تجار ایرانی و روس به فعالیت‌های بازرگانی مشترک بستگی دارد. به علاوه، دو دولت از طریق گشایش بانک‌های ویژه، سرمایه‌گذاری‌های مشترک، مناطق آزاد تجاری و اقتصادی، برقراری مجدد ارتباطات حمل و نقل و ابتکارات جدید از جمله ایجاد کوریدورهای سبز و تسهیل رژیم اعطای روادید در حال ایجاد شرایط تجاری لازم هستند.