• چهارشنبه، 22 آذر 1396
  • Wednesday 13 December 2017
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان / گزارش  -  شماره خبر: 5505  -  28 خرداد 1396 ساعت 19:58

آفتاب اقتصادی در گفت‌وگو با کارشناسان بررسی می‌کند:

بازی عجیب «ادغام» و «تفکیک» در ایران
آفتاب اقتصادی: «دولت باید کوچک شود» این کلیدواژه تمام سعی‌ها و تلاش‌های شکست‌خورده دو دهه‌ای اخیر برای چابک‌سازی دولت است که تنها گزینه مدنظر دولتی‌ها نیز برای نیل به این هدف ادغام وزارتخانه‌ها و شرکت‌های بزرگ و کوچک در یکدیگر است که هر نتیجه‌ای در بر داشته باشد، نتیجه‌ای آن چابکسازی نیست، ادغام وزارتخانه صنعت و بازرگانی دولت احمدی نژاد را بر آن داشت تا با الگوبرداری از سامورایی‌ها در ایران هم دو وزارت صنعت و معدن و بازرگانی در هم ادغام شود، غافل از آن که نه تهران توکیو است و نه احمدی نژاد نخست وزیر ژاپن.
چگونگی ادغام دو وزارتخانه صنایع و معادن و بازرگانی
ادغام دو وزارتخانه «صنایع و معادن» و «بازرگانی» از زمان تدوین برنامه پنج‌ساله سوم توسعه کشور و با هدف سیاست‌گذاری کلان و یکپارچه در حوزه صنایع، معادن و بازرگانی کشور مطرح شد و در برنامه پنجم توسعه نیز مورد تاکید قرار گرفت. براساس ماده 53 این قانون، دولت مکلف شد یک یا چند وزارتخانه را در وزارتخانه‌های دیگر ادغام کند تا پایان سال دوم برنامه، تعداد وزارتخانه‌ها از 21 وزارتخانه به 17 وزارتخانه کاهش یابد. به موجب این قانون، وظایف و اختیارات وزارتخانه‌های جدید با پیشنهاد دولت باید به تصویب مجلس می‌رسید که برهمین اساس دولت دهم ادغام دو وزارتخانه «صنایع و معادن» و «بازرگانی» را در اواخر فروردین سال 1390 تصویب کرد و تیرماه همان سال نیز وزارتخانه جدید «صنعت، معدن و تجارت» شکل گرفت. کوچک‌سازی دولت، کاهش روند بوروکراسی، حذف فرآیندهای بی‌مورد، اصلاح ساختار و ایجاد پنجره واحد برای کاهش سرگردانی مراجعه‌کنندگان از اهداف این ادغام بود.  به منظور انعکاس نظر کارشناسان بخش خصوصی و مجلس شورای اسلامی درباره طرح جداسازی وزارتخانه «صنعت، معدن و تجارت» گفت‌وگوهایی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌آید.

ادغام وزارتخانه درست بود اما بد اجرا شد
«ابوالفضل روغنی» رئیس کمیسیون صنایع اتاق بازرگانی ایران، درباره جداسازی وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت می‌گوید: جدایی این وزارتخانه کار بسیار غلطی است، البته ممکن است موافق‌هایی داشته باشد، اما به طور مشخص اکثریت اعضای اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران مخالف جداسازی هستند. وی تاکید کرد: در برنامه پنج‌ساله ششم توسعه کشور و همچنین در برنامه‌های سالانه مجلس شورای اسلامی دستور کلی کوچک‌سازی دولت وجود دارد، ادغام دو وزارتخانه نیز به این منظور بوده و تفکیک دوباره این وزارتخانه به این معنی است که دولت دوباره خود را بزرگ می‌کند. فعال بخش خصوصی با بیان اینکه بزرگ شدن دولت هیچ منافعی ندارد، افزود: ادغام وزارتخانه کار درستی بود اما بد اجرا شد که باید نقاط ضعف این ادغام اصلاح و برطرف شود.

فرصت‌سوزی با اصرار بر ادامه ادغام وزارتخانه
«ابراهیم جمیلی» عضو سابق هیئت رئیسه اتاق بازرگانی ایران ضمن موافقت با طرح جداسازی وزارتخانه «صنعت، معدن و تجارت» می‌گوید: این وزارتخانه به طور قطع باید از هم جدا شود چرا که هیچ کدام از اهداف ادغام دو وزارتخانه محقق نشده است.  وی با بیان اینکه به هیچ کدام از اهداف تعیین شده برای ادغام وزارتخانه نرسیدیم، افزود: یکی از این اهداف چابک‌سازی دولت بود که متاسفانه شاهد هستیم در عمل دولت سنگین‌تر شده و مشکلات جدیدی در بخش بازرگانی، صنایع و معادن نیز به وجود آمده است.  ابراهیمی تصریح کرد: قبل از ادغام دو وزارتخانه «صنایع و معادن» و «بازرگانی» پست‌ها تخصصی‌تر در نظر گرفته شده بود، اما الان برخی مواقع شاهد هستیم از مقام‌های بازرگانی در صنعت استفاده می‌شود یا بالعکس و در بخش معدن هم توجهی به تخصص‌گرایی نشده است.  جمیلی با اشاره به برنامه‌های دولت دوازدهم گفت: با توجه به برنامه‌هایی که دولت دوازدهم برای کار خود درنظر گرفته، نیازمند این است که چابک‌تر باشد و در بخش تجارت داخلی و خارجی و معادن پویاتر از گذشته عمل کند و این جداسازی در جهت چابک‌سازی کمک شایانی می‌کند.  عضو سابق هیئت رئیسه اتاق بازرگانی ایران ادعا کرد افرادی که در سه حوزه صنایع، معادن و بازرگانی فعالیت می‌کنند از این ادغام ناراضی هستند که دولت باید این لایحه را به مجلس شورای اسلامی ببرد و مجلس لایحه را به صورت دو فوریتی مطرح کند.  وی تاکید کرد: خواسته اکثریت دست‌اندرکاران صنعت، معدن و تجارت این است که این جداسازی باید با دقت بررسی کارشناسی شود و با همکاری مناسب کارشناسان و متخصصان این فرصت‌سوزی ادامه نیابد.

وزارتخانه‌ها ادغام نشد بلکه تجمیع شد
مظفر علیخانی، معاون بازرگانی اتاق بازرگانی ایران نیز درباره طرح جداسازی وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت اظهارداشت: چابک‌سازی دولت ایجاب می‌کرد تا وزارتخانه‌هایی که شرح وظایف، ماموریت و اهداف هم‌سویی دارند با هم ادغام شوند.  وی تاکید کرد: در این راستا باید معاونت ها، ادارات کل ادغام و تعداد کارکنان کم می‌شد و بودجه به موضوع‌های مناسب به نسبت اولویت سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی تخصیص می‌یافت، اما متاسفانه نه‌تنها وزارتخانه‌ها با هم ادغام نشدند؛ بلکه این دو وزارتخانه با هم تجمیع شدند.  مظفری با بیان اینکه این ادغام در کشورهای کره و ژاپن با موفقیت انجام شده، توضیح داد: قبل از ادغام وزارتخانه‌های «صنایع و معادن» و «بازرگانی» هر کدام از آنها سیاست خاص خود را در زمینه تعرفه، ایجاد محدودیت و ممنوعیت واردات اعمال می‌کردند.  معاون بازرگانی اتاق بازرگانی ایران تصریح کرد: هدف از ادغام این دو وزارتخانه همگرایی صنعت و تجارت برای تسهیل فرآیند صادرات، واردات و حمایت از تولید و برقراری موافقتنامه و قطعنامه‌های تجارت آزاد منطقه ای، بین‌المللی و چند جانبه با کشورهای دیگر بود.

مخالف ادغام وزارت صنعت بودم
وزیر اسبق "صنایع و معادن" به صراحت از لایحه تفکیک وزارت صنعت، معدن و تجارت استقبال و بیان کرد که در سال ۱۳۹۰ نیز مخالف ادغام وزارت صنعت، معدن و تجارت بوده است. سیدمصطفی هاشمی‌طبا در گفت‌وگو با ایسنا در مورد لایحه تفکیک وزارت بازرگانی از وزارت صنعت و معدن که از هیئت دولت به مجلس شورای اسلامی ارسال شده است، اظهار کرد: تفکیک وزارت بازرگانی از وزارت صنعت و معدن را مناسب می‌دانم و در زمان ادغام این دو وزارتخانه در سال ۱۳۹۰ نیز مخالف بودم. وی با اشاره به اینکه قرار بود با ادغام وزارتخانه‌های مختلف در راستای چابک‌سازی دولت گام برداشته شود، گفت: قرار بر این بود که با ادغام دستگاه‌های مختلف از جمله وزارتخانه‌ها با یکدیگر دولت چابک شود اما این مسئله در عمل رخ نداد و روزبه‌روز شاهد سنگین‌تر شدن وزن دولت با کارمندان بیشتر و هزینه‌های بالاتر بودیم، به طوری که اگر بروید و شرایط کنونی را با چند سال قبل قیاس کنید متوجه خواهید شد که چه وظایف بیشتری برای دولت تراشیده شده و تا چه میزان به کارکنان و هزینه‌های آن‌ها اضافه شده است. وزیر اسبق صنایع و معادن ادامه داد: در مسئله ادغام تنها آمدند و دو وزیر را به یک وزیر کاهش دادند، در حالی که مفهوم ادغام این گونه نیست، چراکه نه‌تنها باید میزان کارکنان کاهش یابد بلکه باید، از میزان هزینه‌ها نیز کاسته شود؛ مسئله‌ای که هرگز در این ماجرا رخ نداد.

بازی
هاشمی‌طبا با بیان اینکه نوعی بازی در کشور تحت عنوان "ادغام و تفکیک" از سال‌ها قبل به راه انداخته‌اند، خاطرنشان کرد: بازی ادغام و تفکیک سال‌هاست که در کشور ما به راه افتاده و شاهد هستیم که پس از ادغام وزارتخانه‌ها با یکدیگر مجددا با طرح مسئله تفکیک آنها روبه‌رو می‌شویم. وی افزود: برخی معتقدند که در کشور ژاپن وزارت صنایع با وزارت بازرگانی ادغام شده است، اما باید بدانیم که وزارت بازرگانی برای ژاپنی‌ها در واقع چیزی شبیه وزارت صادرات است، در حالی که در کشور ما وزارت بازرگانی عمده وقت خود را صرف واردات کرده یا مشغول صدور مجوزهای وارداتی است. ژاپنی‌ها چنین شرایطی را ندارند و به جای پرداختن به مسئله واردات عمده وقت خود را صرف صادرات می‌کنند.

از ابتدا مخالف ادغام وزارت صنعت، معدن و تجارت بودم
وزیر اسبق صنایع و معادن با تاکید بر اینکه از ابتدای امر و زمانی که مسئله ادغام وزارت صنایع و معادن با وزارت بازرگانی در سال ۱۳۹۰ مطرح شد، مخالف این اقدام بودم، اظهار کرد: در حال حاضر با تفکیک آن موافقم، چرا که مشغله‌های وزارت صنایع به حدی زیاد است که نمی‌تواند هم‌زمان به واردات و صادرات نیز بپردازد. امور بازرگانی بر صنایع کشور سایه انداخته‌ است. هاشمی‌طبا ادامه داد: وزارت بازرگانی به طور ویژه می‌تواند مسائل مربوط به واردات و گشایش اعتبار را به منظور تامین کالاهای اساسی مردم پیگیری کند و به صورت جداگانه کار خود را پیش ببرد، در حالی که با ادغام وزارت بازرگانی در وزارت صنایع و معادن شاهد این مسئله بودیم که امور مربوط به وزارت بازرگانی بر صنعت کشور سایه انداخته بود. بروید و از وزیر صنعت، معدن و تجارت هم سوال کنید که طی چهار ساله اخیر چه میزان از وقت خود را به واردات و بازرگانی کشور و چه میزان از وقت خود را به صنعت اختصاص داده است؟ به گزارش ایسنا، لایحه تفکیک سه وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت، راه و شهرسازی و ورزش و جوانان با دو فوریت طی هفته گذشته در هیئت دولت به تصویب رسید و به مجلس شورای اسلامی ارسال شد تا پس از اعلام وصول در دستور کار نمایندگان قرار گیرد. هیئت دولت برای لایحه مذکور تقاضای دو فوریت داشته و اگر به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد و شورای نگهبان نیز آن را تایید کند قاعدتا ساختار کابینه دولت دوازدهم دست‌خوش تغییر خواهد شد.

عدم توجه به زیر ساخت‌ها در ادغام
محمد روشن پژ،وه استاد دانشگاه در گفت‌وگو با آفتاب اقتصادی گفت: متاسفانه در بحث ادغام و تفکیک شرایط اقتصادی ایران دیده نمی‌شود،  در زمان ادغام که با هدف کوچک‌سازی رخ داد، هیچ‌کدام از وزارتخانه‌ها حاضر نشدند تا بخشی از کارمندان خود را تعدیل کنند، در واقع کدام وزارتخانه و شرکت دولتی در ایران هست که حاضر باشد کارمندان رسمی خود را به خاطر اصول حرفه‌ای تعدیل کند. کارمندان نا آشنای دو وزارتخانه صنعت و بازرگانی به یکدیگر پیوستند و تا چند سال بحث اینکه کدام کار مربوط به چه کسی است جریان داشت. بوروکراسی عظیم اداری نه‌تنها کم نشد، بلکه بدتر شد. وی در ادامه افزود، متاسفانه فعالین اقتصادی مشکلات و گرفتاری‌های بسیاری از این ادغام را مشاهده کردند که وصفش مثنوی هفتاد من است، ادغام تنها کاری که کرد این بود دو وزیر را به یکی تبدیل کرد و کمی روند کارها را سخت‌تر و پیچیده‌تر کرد.

الگو برداری معیوب
علی ده، مرده اقتصاد دان نیز در این‌باره به آفتاب اقتصادی گفت: اگر در کشوری همچون ژاپن ادغام صورت گرفت آنها اساس اقتصاد صادرات محورشان با ما فرق‌های اساسی دارد. وزارت عریض و طویل صنعت، معدن و تجارت کارش در کشور ما عموماً تفسیر قوانین درباره مجوزهای عجیب و بسیار متنوع واردات است و نه برنامه‌ریزی و تشویق صادرات، از همین رو ادغام صورت گرفته در عمل هیچ کمکی به موضوع بازرگانی در کشور ما نکرد. وی در ادامه افزود: من اقدام دولت را در بررسی موضوع افکاک مجدد این دو وزارتخانه اقدامی مثبت می‌دانم به این شرط که موضوع تعدیل هزاران نیروی سربار و کوچک‌سازی واقعی در نظر گرفته شود. اگر وزیر انتصابی بر این دو وزارتخانه در برابر فشار مدیران پایین‌دستی مقاومت نکند و کماکان روش معیوب گذشته را در نظر بگیرد وضع به همین منوال ادامه خواهد یافت.