• پنجشنبه، 5 اردیبهشت 1398
  • Thursday 25 April 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل  -  شماره خبر: 462  -  17 بهمن 1395 ساعت 19:29

نگاهی به عملکرد صندوق بین‌المللی پول:

نقش صندوق بین‌المللی پول در کاهش بحران مالی چیست؟
آفتاب اقتصادی- صندوق بین‌المللی پول (IMF) یکی از معتبرترین منابع ارزیابی و پیش‌بینی وضعیت اقتصادی جهان محسوب می‌شود که بر اجرای سامانه پولی بین‌المللی نظارت دارد. طرح تاسیس صندوق در کنفرانس برتون وودز در سال ۱۹۴۴ به وجود آمد و درحال حاضر، مقر آن در شهر واشنگتن‌دی‌سی است. صندوق بین‌المللی پول در دی‌ماه ۱۳۲۴ شروع به کار کرد. از زمان بحران بدهی دهه 1980، صندوق بین‌المللی پول نقش نجات کشورها در بحران مالی را با بسته‌های وام ضروری مرتبط با شرایط معین که اغلب به سیاست‌های تعدیل ساختاری ارجاع شده‌اند، برعهده گرفت. این صندوق، اکنون مانند یک وام جهانی عمل کرده و اهرم عظیمی را بر اقتصاد بیش از 60 کشور اعمال می‌کند. این کشورها برای دریافت وام، کمک‌های بین‌المللی و حتی کاهش یا لغو بدهی‌های خود مجبور به پیروی از سیاست‌های صندوق بین‌المللی پول می‌شوند؛ بنابراین صندوق بین‌المللی پول تصمیم می‌گیرد که کشورهای بدهکار به چه میزانی بتوانند منابع خود را بر آموزش، بهداشت و درمان و حفاظت از محیط‌ زیست صرف کنند.
اهداف تشکیل این صندوق عبارتند از: تشریک مساعی مالی به وسیله ایجاد یک موسسه دایمی جهت فراهم‌آوردن وسایل تبادل‌نظر و همکاری؛ تسهیل و توسعه و ازدیاد تجارت میزان‌یافته بین‌المللی و مساعدت به پیشرفت و افزایش افراد مشغول به کار و تامین درآمد حقیقی و توسعه‌منابع مولده ثروت تمام؛ تثبیت قیمت ارزها و حفظ ترتیبات منظم برای معاملات ارزی بین اعضا صندوق و اجتناب از رقابت در تنزل قیمت ارزها؛ مساعدت به برقراری یک سیستم جمعی برای پرداخت‌های مربوط به معاملات جاریه بین اعضا؛ برای ایجاد اعتماد در میان اعضا این موسسه، دراختیارگذاشتن منابع مالی در مقابل وثیقه‌های کافی به اعضا؛ کوتاه‌ساختن دوره عدم توازن در موازنه‌های پرداخت بین‌المللی اعضا و تخفیف درجه شدت آن با رعایت مواد فوق.

شرایط عضویت صندوق
‌اعضا اصلی صندوق، کشورهایی هستند که نماینده آنها در انجمن پولی و مالی ملل متفق حضور داشته و دولت‌های مربوطه عضویت آن را پذیرفته باشند. عضویت این صندوق برای دولت‌های سایر کشورها در مواقع و با شرایطی که صندوق معین خواهد کرد، آزاد است.
‌میزان سهمیه اعضا
‌برای هر یک از اعضا سهمیه‌ای معین خواهد شد. سهمیه هر یک از اعضا که در انجمن بین‌المللی پول و مالی نماینده داشته و عضویت صندوق را پذیرفته باشند، مبلغ معینی خواهد بود. سهمیه سایر اعضا را ‌صندوق تعیین خواهد نمود.
‌صندوق بین‌المللی پول هر پنج سال یک بار در صورتی که مقتضی بداند، در مورد تعدیل سهمیه اعضا، تجدید نظر خواهد کرد. به علاوه اگر مناسب‌ بداند، به تقاضای هر یک ازاعضا، تغییر میزان سهمیه آن عضو را مورد مطالعه قرار خواهد داد. برای تغییر میزان سهمیه، اکثریت چهارپنجم از آرا لازم خواهد بود و هیچ سهمیه‌ای بدون رضایت عضو مربوط تغییر نخواهد یافت.

مبلغ تعهدوچگونگی پرداخت آن
مبلغ تعهد هر یک از اعضا، معادل سهمیه آن عضو خواهد بود و تماماً باید به صندوق در محلی که صندوق تشخیص دهد پرداخت شود. همچنین هر عضو باید حداقل هر کدام از دو قلم ذیل را که کمتر باشد، به طلا پرداخت کند: 25 درصد از سهمیه خود؛ 10 درصد از میزان موجودی خالص رسمی خود از طلا و دلار دولت‌های متحده آمریکا در تاریخی که صندوق اعلام خواهد کرد که قریباً حاضر به معاملات ارزی خواهد بود.‌ این درحالی است که هر یک از اعضا، اطلاعات لازم برای تشخیص میزان خالص طلا و دلاری که رسماً موجود دارد، را به صندوق خواهد داد. همچنین هر یک از اعضا، بقیه سهمیه خود را با پول رایج کشور خود پرداخت خواهد کرد.
اگر مقدار موجودی رسمی طلا و دلار هر یک از اعضا را به مناسبت این که کشور عضو تحت اشغال دشمن است‌، نتوان مشخص کرد، صندوق موعد جدیدی برای تشخیص این موجودی مقرر خواهد کرد.
شرایط تغییر میزان سهمیه
هر عضوی که به افزایش میزان سهمیه خود رضایت دهد، باید ظرف 30 روز پس از تاریخ موافقت خود، 25 درصد از میزان افزایشی را‌که مقرر شده طلا و بقیه را با پول رایج کشور خود به صندوق بین‌المللی پول پرداخت کند. هرگاه در تاریخی که عضوی برای افزایش سهمیه خود‌ موافقت کرده است، اندوخته پولی آن عضو کمتر از سهمیه جدید باشد، صندوق می‌تواند مبلغی را که باید با طلا پرداخت شود تقلیل دهد.
همچنین هرگاه عضوی به تقلیل میزان سهمیه خود رضایت دهد، صندوق باید ظرف 30 روز پس از تاریخ موافقت عضو، مبلغی مساوی مابه‌التفاوت را ‌در وجه عضو پرداخت کند. این پرداخت با پول رایج کشور عضو مربوط و با طلا به عمل خواهد آمد و مبلغ پرداخت یا طلا به میزانی خواهد بود که ‌در نتیجه آن میزان موجودی صندوق از پول کشور عضو از 75 درصد سهمیه جدید عضو کمتر نشود.
معاوضه پول رایج با اسناد بهادار
‌صندوق قبول می‌کند که از هر یک از اعضا خود به جای پول رایج کشور عضو که به تشخیص و قضاوت صندوق برای عملیات صندوق لازم نباشد‌، اوراق تعهد یا اسناد مشابهی که از طرف عضو انتشاریافته بپذیرد و این‌اسناد باید غیرقابل‌فروش باشد و به آنها سود تعلق نگیرد. این قسمت نه تنها شامل پول رایجی که اعضا پرداخته‌اند می‌شود، بلکه به هر پول دیگری که باید به صندوق برسد را نیز شامل خواهد بود.

 نرخ برابری پول هر عضو
نرخ برابری پول رایج هر کشور عضو به طلا که مقیاس عمومی خواهد بود یا به دلار دولت‌های متحده آمریکا با وزن و عیاری که در اول ژوئیه 1944‌ مقرر بوده است تعیین خواهد شد.
خریداری طلا بر پایه نرخ برابری صندوق برای معاملات طلا که از طرف اعضا انجام می‌گیرد، حدی معین می‌کند که کمتر وبیشتر از نرخ برابری باشد و هیچ عضوی حق ندارد ‌طلا را بیش از میزان نرخ برابری به اضافه حدی که تعیین شده، خریداری کند و یا طلا را کمتر از میزان نرخ برابری منهای حدی که تعیین شده بفروشد.

معاملات ارز خارجی بر پایه نرخ برابری
‌حداکثر و حداقل نرخ ارز خارجی برای معاملات بین پول‌های رایج اعضا که در داخل کشور آنها به عمل می‌آید، نباید در معاملات ارزی نقد از یک صدم پایه نرخ برابری و در معاملات ارزی دیگر از حدی که اضافه بر حد خرید و فروش نقد تعیین شده است، تجاوز‌ کند.

تعهدات نسبت به تثبیت قیمت ارز
هر یک از اعضا متعهد می‌شود که با صندوق برای پیشرفت موضوع تثبیت قیمت ارز و حفظ ترتیب منظمی برای معامله با سایر اعضا و ‌اجتناب از تغییرات در قیمت ارز از نظر رقابت همکاری کند. همچنین اعضا متعهد می‌شوند که در کشور خود معاملات ارزی بین پول رایج کشور خود و ارزهای سایر اعضا را مجاز کنند.

تغییر در نرخ برابری
هیچ عضوی نمی‌تواند برای تغییر نرخ برابری ارز خود جز برای اصلاح عدم توازن عمومی اساسی پیشنهاد کند. تغییر در میزان نرخ برابری ارز هر عضو تنها در صورت پیشنهاد آن عضو و پس از مشاوره با صندوق به عمل خواهد آمد.
وقتی پیشنهاد برای تغییر نرخ برابری داده می‌شود، صندوق از ابتدا تغییری را که ممکن است در نرخ برابری ارز عضو مربوط داده شده باشد، مورد دقت قرار

خواهد داد. نسبت به این تغییر پیشنهاد شده به اضافه هر تغییری که سابقاً داده شده باشد، صندوق به طریق ذیل رفتار خواهد کرد: اگر بیش از 10 درصد از میزان نرخ برابری اصلی نباشد، صندوق مخالفتی نخواهد کرد، اما اگر بیش از 10 درصد دیگر از میزان نرخ برابری اصلی
نباشد، صندوق ممکن است موافقت یا مخالفت کند؛ ولی در هر صورت تقاضای عضو نظر‌خود را پس از 72 ساعت اعلام خواهد کرد.
 از سوی دیگر، هر عضو می‌تواند نرخ برابری ارز خود را بدون حصول موافقت صندوق تغییر دهد، به شرط آن که این تغییر در معاملات بین‌المللی اعضا صندوق موثر نباشد.

نتیجه تغییرات غیر مجاز
‌هرگاه عضوی نرخ برابری پول خود را با وجود مخالفت صندوق تغییر دهد، در مواردی که صندوق حق مخالفت داشته باشد، عضو مربوط حق استفاده از‌منابع صندوق را نخواهد داشت.

تغییرات متحدالشکل در نرخ برابری
صندوق به اکثریت آراء تمام اعضا خود می‌تواند تغییرات متحدالشکل متناسبی در نرخ‌برابری ارز همه اعضا خود بدهد؛ به آن شرط که چنین تغییری مورد موافقت تمام اعضایی که لااقل 10 درصد از میزان کل سهمیه را دارند، واقع شود.‌ هرگاه ظرف 72 ساعت پس از تصمیم صندوق، عضو مزبور اطلاع دهد که به تغییر نرخ برابری پول خود مایل نیست، نرخ برابری پول عضو‌مربوط در این مورد تغییر نخواهد یافت.
حفظ ارزش موجودی صندوق به طلا
اگر تغییراتی در نرخ برابری یا ارزش تسعیر خارجی پول هر یک از اعضا داده شود، ارزش موجودی صندوق به طلا حفظ خواهد شد.
هرگاه نرخ برابری پول عضو تنزل کند یا ارزش پول عضوی به ارز خارجی به نظر صندوق به میزان مهمی در داخل کشور آن عضو تنزل کرده باشد، عضو مربوط ظرف مدت مناسبی ‌مبلغی از پول خود را معادل تنزلی که در ارزش طلای پول وی رخ داده، به صندوق پرداخت خواهد کرد.
هرگاه نرخ برابری پول عضوی افزایش پیدا کند، صندوق ظرف مدت مناسبی مبلغی از پول همان عضو را که نزد صندوق است، معادل میزان ترقی که در ارزش پول عضو مربوط به طلا پیش آمده، خواهد پرداخت.

 ‌معاملات اعضا با صندوق
‌هر یک از اعضا با صندوق منحصراً توسط خزانه‌داری کشور خود یا بانک مرکزی یا بنگاه تثبیت ارز یا سایر بنگاه‌های مالی مشابه با آن معامله خواهد کرد و صندوق نیز تنها به وسیله بنگاه‌های نامبرده وارد معاملات خواهد شد. همچنین این معاملات به طلا یا پول کشور خریدار انجام می‌گیرد.

شرایط استفاده از منابع صندوق
هر عضو حق خواهد داشت که پول عضو دیگر را از صندوق در مقابل پول کشور خود با شرایط زیر خریداری کند: عضوی که می‌خواهد پولی را خریداری کند، باید به وسیله آن پول پرداخت‌هایی به عمل آورد؛ صندوق اعلام نکرده باشد که میزان پول مورد درخواستی که موجود دارد، کم شده است؛ خریدی که پیشنهاد شده است از 200 درصد سهمیه عضو تجاوز نکند و میزان موجودی صندوق را پول خریدار ظرف 12‌ماه که پایان آن روز‌خرید پول است، بیش از 25 درصد از سهمیه آن عضو افزایش ندهد؛ صندوق قبلاً اعلام نکرده باشد که‌عضو خریدار حق استفاده از منابع صندوق را دارا نیست. همچنین هیچ عضوی بدون اجازه صندوق حق نخواهد داشت که از مبالغ صندوق برای نگاهداری پول به‌منظور معاملات ارزی موعددار استفاده کند.

عدم صلاحیت استفاده از منابع صندوق
‌هر گاه به عقیده صندوق، یکی از اعضا منابع صندوق را به‌طوری مورد استفاده قرار دهد که با منظور اصلی صندوق مخالف باشد، صندوق گزارشی به آن عضو خواهد داد که در آن نظریات صندوق ذکر خواهد شد و مدت مناسبی را برای جواب آن تعیین خواهد کرد. پس از صدور این گزارش، صندوق ممکن است میزان استفاده از منابع صندوق را برای عضو نامبرده محدود کند. اگر از طرف عضو جوابی به گزارش صندوق در مدتی که مقرر شده نرسد ‌و یا جواب قانع‌کننده نباشد، صندوق ممکن است این محدودیت را ادامه دهد و یا پس از دادن اخطار مقتضی، عدم‌صلاحیت عضوی را برای استفاده از منابع صندوق اعلام کند.

خرید پول از صندوق در برابر طلا
هر عضوی که مایل باشد، مستقیماً یا به‌طور غیرمستقیم در برابر طلا پول کشور عضو دیگر را به‌دست آورد، در صورتی که برای هر دو طرف ‌فایده مساوی داشته باشد، می‌تواند به وسیله فروش طلا به صندوق پول مورد تقاضا را تحصیل کند.

بازخرید پول‌های صندوق از طرف اعضا
هر عضو می‌تواند پول خود را از صندوق بازخرید کند و صندوق باید هر مقدار از موجودی پول آن عضو را که اضافه بر میزان سهمیه باشد، در‌برابر طلا به آن عضو بفروشد. در پایان هر سال مالی صندوق، اعضا باید از صندوق در برابر طلا یا پول قابل‌تبدیل به طلا، قسمتی از پول خود را‌که نزد صندوق است، با شرایطی بازخرید کند.

هزینه معاملات صندوق
هر عضوی که در برابر پول خود پول عضو دیگر را از صندوق خریداری می‌کند، باید علاوه بر نرخ برابری کارمزدی که برای همه اعضا مساوی‌است، سه‌چهارم درصد به صندوق پرداخت کند. صندوق می‌تواند به تشخیص خود این هزینه را تا یک درصد افزایش دهد یا نیم درصد بکاهد. همچنین صندوق می‌تواند برای هر خریدی که عضو از طلای صندوق می‌کند یا طلایی که به صندوق می‌فروشد، کارمزد مناسبی دریافت کند. صندوق هزینه‌هایی را که برای همه اعضا مساوی است، نسبت به حد وسط موجودی روزانه پول هر عضو در صندوق دریافت می‌کند. هرگاه موجودی صندوق از پول عضو به اندازه‌ای باشد که هزینه به چهار درصد در سال برسد، صندوق ‌و عضو مربوط وسایلی را که به موجب آن موجودی صندوق از پول آن عضو تقلیل یابد، مورد توجه قرار خواهند داد. از آن پس هزینه‌ها افزایش خواهد یافت تا به پنج درصد برسد. اگر موافقت حاصل نشود، صندوق هزینه‌هایی که مناسب تشخیص دهد دریافت خواهد کرد. نرخ‌هایی که تعیین شده است، به اکثریت آرا سه چهارم از تمام اعضایی که حق رای دارند، ممکن است تغییر کند. تمام هزینه‌ها باید با طلا پرداخت شود؛ اما اگر ذخیره پولی عضوی کمتر از نصف سهمیه آن عضو باشد، فقط به تناسب تفاوت بین نصف ذخیره پولی ‌میزان سهمیه خود قسمتی از هزینه را با طلا و بقیه را با پول خود پرداخت خواهد کرد.

استفاده از منابع صندوق برای انتقال سرمایه
هیچ عضوی نمی‌تواند تمام منابع خالص صندوق را برای جبران خروج سرمایه به مقادیر زیاد و متوالی به کار برد و صندوق می‌تواند از عضوی‌درخواست کند که از استفاده منابع صندوق برای چنین منظوری جلوگیری به عمل آورد. اگر پس از دریافت چنین درخواستی عضوی از اتخاذ وسایل‌ جلوگیری خودداری کند، صندوق می‌تواند عدم صلاحیت عضو را برای استفاده از منابع اعلام کند.

مقررات مخصوص برای انتقال سرمایه
‌اگر موجودی صندوق از پول عضو ظرف شش‌ماه همیشه کمتر از 75 درصد از میزان سهمیه آن عضو باشد، چنین عضوی ‌اگر حق استفاده وی از منابع صندوق سلب نشده باشد، حق خواهد داشت که پول هر عضو دیگری را از صندوق در برابر پول خود برای هر‌منظوری که شامل نقل و انتقال سرمایه نیز خواهد بود خریداری کند.
 اما اگر خریدهایی که طبق این بخش به‌منظور انتقال سرمایه می‌شود، نتیجه‌اش ‌افزایش موجودی صندوق از پول عضو خریدار از میزان 75 درصد سهمیه وی باشد یا موجب کاهش موجودی صندوق از پولی که مورد خرید ‌قرار گرفته شود، مجاز نخواهد بود.

جلوگیری از نقل و انتقال سرمایه
‌اعضا صندوق ممکن است اقدامات لازمه برای انتظام نقل بین‌المللی سرمایه به عمل آورند. هیچ یک از اعضا نمی‌توانند این اقدامات را طوری به عمل آورند که موجب ایجاد تضییق پرداخت‌های مربوط به معاملات جاریه شود یا بیش از حد لزوم موجب تاخیر در انتقال وجوه برای تصفیه تعهدات باشد.

این صندوق، اکنون مانند یک وام جهانی عمل کرده و اهرم عظیمی را بر اقتصاد بیش از 60 کشور اعمال می‌کند. این کشورها برای دریافت وام، کمک‌های بین‌المللی و حتی کاهش یا لغو بدهی‌های خود مجبور به پیروی از سیاست‌های صندوق بین‌المللی پول می‌شوند

صندوق بین‌المللی پول تصمیم می‌گیرد که کشورهای بدهکار به چه میزانی بتوانند منابع خود را بر آموزش، بهداشت و درمان و حفاظت از محیط‌ زیست صرف کنند

‌اعضا اصلی صندوق، کشورهایی هستند که نماینده آنها در انجمن پولی و مالی ملل متفق حضور داشته و دولت‌های مربوطه عضویت آن را پذیرفته باشند. عضویت این صندوق برای دولت‌های سایر کشورها در مواقع و با شرایطی که صندوق معین خواهد کرد، آزاد است