• شنبه، 29 تیر 1398
  • Saturday 20 July 2019
گروه خبر: بانک‌و‌بیمه / گزارش  -  شماره خبر: 41  -  20 دی 1395 ساعت 16:38

آفتاب اقتصادی وضعیت صندوق‌های بیمه‌ای و بازنشستگی را بررسی می‌كند!

صندوق‌های بازنشستگی به سرعت به سوی بحران می‌رود
آفتاب یزد- حجت صالحی: در یکی دو سال اخیر بحران در صندوق‌های بازنشستگی به قدری زیر ذره‌بین قرار گرفته است که محمد باقر نوبخت در ماه‌های ابتدایی سال جاری این بحران را یکی از سه بحران یک دهه آینده ملت ایران دانسته است. ایران در سال‌های آینده به کشوری پیر تبدیل می‌شود و این موضوع طبیعی و در فرآیند توسعه امری اجتناب ناپذیر است. واقعیت این است که امروز وضعیت مالی صندوق‌های بیمه‌ای خوب نیست و اگر واقع بینانه‌تر موضوع را بررسی کنیم، هم صندوق‌های بیمه‌ای و هم بازنشستگی در میانه بحرانی بزرگ قرار دارند و اگر به آنها توجه نشود شاید فردا دیر باشد. هم اکنون درآمدهای دولت کفاف تمام هزینه‌های کشور را نمی‌دهد و تمام منابع دولت به سه بخش حقوق کارکنان، صندوق‌های بازنشستگی و یارانه‌ها اختصاص پیدا می‌کند. اگر به خوبی درآمدها مدیریت نشود بحرانی کشور را در بر می‌گیرد که به راحتی نمی‌توانیم از آن خارج شویم.

صندوق‌های بازنشستگی وضعیت خوبی ندارند و در میانه یک بحران بزرگ قرار دارند. هزینه تامین مالی این صندوق‌ها به قدری زیاد شده است که با درآمد سالانه نفت کشور برابری می‌کند. آمارها نشان می‌دهد در حال حاضر تمام درآمد دولت صرف حقوق کارکنان دولتی، یارانه‌ها صندوق‌های بازنشستگی می‌شود. به گفته وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی، میزان کسری تصویب شده در بودجه سازمان تامین اجتماعی تا پایان سال ۹۴ در حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان و صندوق کشوری ۳/۳ هزار میلیارد تومان بوده است که اگر کسری‌های مرتبط با سایر صندوق‌ها را اضافه کنیم، جمع کسری صندوق‌های بازنشستگی و بیمه‌ای تا پایان سال ۹۴ به حدود ۳۶ هزار میلیارد تومان می‌رسد. علاوه بر موارد فوق، این صندوق‌ها دارای کسری بیشتری هستند که در بودجه سالانه به تصویب نرسیده است. این آمارها زنگ خطری است که باید مسئولان و مردم و کارشناسان اقتصادی به آن توجه داشته باشند. اگر به خود نیاییم به گفته محسن رنانی، اقتصاددان جریان ساز، این بحران ابتدا اقتصادی به نظر می‌رسد و اگر ادامه پیدا کند به بحران‌های اجتماعی و سیاسی نیز می‌انجامد. البته که صندوق‌های بیمه‌ای بسیار همه گیر است و تعداد زیادی از شهروندان را زیر چتر خود دارد. شاید بتوان گفت اگر به حال و روز بد این صندوق‌ها توجه نکنیم امنیت ملی هم به خطر خواهد افتاد. چند ماه پیش طرح راهکاری ارائه شد که اعتراض‌های بسیار زیادی را به همراه داشت. طرح افزایش سن بازنشستگی یکی از همان طرح‌هایی بود که فقط مردم را متضرر می‌کرد؛ چرا که عده‌ای در یک دوره خاص پول‌های صندوق‌ بیمه تامین اجتماعی را به غارت بردند و امروز با مطرح کردن طرح افزایش سن بازنشستگی قصد دارند پول‌ها را بازگردانند و حفره‌ها را پر کنند.

حیات صندوق‌های بیمه‌ای و بازنشستگی در خطر است
تصور عامه مردم از صندوق‌های بازنشستگی اینطور است که مردم مبالغی به مرور به صندوق‌ها واریز کنند تا در ایام پیری بتوانند از آن مبلغ استفاده کنند. به عبارت دیگر ما پولمان را برای دوران پیری به وسیله صندوق‌های بازنشستگی پس‌انداز می‌کنیم. آمارها نشان می‌دهد شاید پس‌اندازهای عامه مردم در پیری به آنها کمک نکند! به طور کلی، در حال حاضر حدود ۱۸ صندوق بیمه‌ای و بازنشستگی فعالیت دارند که از این ۱۸ صندوق چهار صندوق در بخش عمومی فعالیت می‌کنند. این صندوق‌ها عبارتند از سازمان تامین اجتماعی، صندوق بازنشستگی کشوری، صندوق تامین اجتماعی نیروهای مسلح و صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر. در این میان ۱۴ صندوق اختصاصی مانند صندوق بازنشستگی وزارت نفت، صدا و سیما، فولاد، بیمه مرکزی و سایر سازمان‌ها وجود دارد. از نظر وضعیت پوشش جمعیت نیز ۷۳ درصد جمعیتی که در اقتصاد رسمی فعالیت می‌کنند تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی، ۹/۱۱ درصد تحت پوشش صندوق بیمه بازنشستگی کشوری، ۷/۵ درصد تحت پوشش صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر و ۹/۵ درصد نیز تحت پوشش بیمه نیروهای مسلح است. ۱۴ صندوق اختصاصی دستگاه‌ها تنها ۴/۳ درصد افراد را تحت پوشش قرار داده‌اند. به عبارت دیگر بیش از ۸۵ درصد جمعیت فعال بیمه شده کشور تحت پوشش دوصندوق سازمان تامین اجتماعی و سازمان بازنشستگی کل کشور قرار دارند. بنابراین با بررسی چالش‌ها و بحران‌های این دو صندوق می‌توان نمایی کلی از چالش‌ها و بحران نظام بیمه‌ای در کشور ارائه داد. به‌عبارت دیگر، نزدیک به ۹۶ درصد جمعیت فعال تحت پوشش چهار صندوق عمومی قرار دارند و ۱۴ صندوق فقط چهار درصد را تحت پوشش خود قرار داده‌اند. اگر سازمان تامین اجتماعی با هر مشکلی روبه روشود، سایر صندوق‌های بیمه‌ای خود به خود دچار مشکل می‌شوند. برای آنکه بهتر نتیجه بگیریم که آیا بحران نزدیک است یا خیر، یک شاخص به نام نسبت پشتیبانی وجود دارد. شاخص مهمی که نشان می‌دهد صندوق‌های بیمه‌ای از نظر ادامه حیات خودشان و توانمندی‌های مالی خود در چه سطحی قرار دارند. به عبارت ساده‌تر این نسبت پاسخ این سوال است که به ازای هر مستمری‌بگیر چند نفر حق‌بیمه پرداخت می‌کنند؟ این نسبت در سال ۹۴ در سازمان تامین اجتماعی با احتساب کمک دولت، حدود ۹/۵ درصد بوده و بدون کمک دولت نزدیک پنج برآورد شده است. این نسبت در صندوق بازنشستگی کشوری و صندوق بیمه نیرو‌های مسلح کمتر از یک است و در ۱۴ صندوق اختصاصی ۵/۱ است. مطابق تجربیات سازمان بین‌المللی کار و اتحادیه بین‌المللی تامین اجتماعی گفته می‌شود که اگر نسبت پشتیبانی از سطح شش به سمت پایین کاهش داشته باشد، به آن معناست که این صندوق‌ها مخاطره‌آمیز شده و در آستانه ورشکستگی قرار گرفته‌اند. بنابراین در نگاه کلی مشاهده می‌کنیم که نسبت پشتیبانی صندوق بازنشستگی کشوری، صندوق بیمه تامین اجتماعی نیروهای مسلح و صندوق‌های اختصاصی به دستگاه‌های مشخص، یا یک یا زیر یک قرار گرفته‌اند و عملا بدون کمک دولت امکان ادامه حیات ندارند.

صندوق‌های بیمه‌ای،  میزان‌الحراره وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور
به‌طور کلی صندوق‌های بیمه‌ای میزان‌الحراره وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور هستند. صندوق‌های بیمه‌ای و بازنشستگی از دو منظر تاثیرپذیرند. مشکل امروز صندوق‌ها از ید اختیار دولت خارج است و دولت به تنهایی توان حل این مشکل را ندارد و کشور امروز بیش از هرزمان دیگری نیاز به یک بسیج ملی دارد.البته باید اذعان داشت که این صندوق‌ها بدون کمک دولت نمی‌توانند ادامه حیات دهند. برای مثال بیش از ۵۱ درصد بودجه صندوق‌های بازنشستگی باید توسط دولت پرداخت شود. بیش از ۴۸ درصد پرداخت‌های صندوق بیمه‌ای نیرو‌های مسلح منوط به کمک دولت است؛ به همین دلیل مشاهده کردیم که در پایان سال گذشته به علت عدم تامین به موقع بودجه توسط سازمان مدیریت، در ۲۹ اسفند صندوق بازنشستگی کشوری قادر شد تا حقوق بازنشسته‌ها و مستمری‌بگیران خود را پرداخت کند و به دلیل اینکه بانک‌ها بسته شد، از مستمری بگیران خواسته شد از طریق خودپرداز‌ها حقوق خود را دریافت کنند. بنابراین در یک نگاه‌کلی اکثر صندوق‌های بازنشستگی در ایران شرایط خوبی ندارند و متاسفانه در دو سال گذشته وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی نتوانسته است راهکار درستی برای برون رفت از این بحران‌ها ارائه کند. همچنین به گفته محسن رنانی بازنشستگی و درمان به‌سرعت به سوی بحران می‌رود و اصلاح این نظام که بسیار ساده‌تر از اصلاح نظام بانکی یا اصلاح نظام مصرف آب کشور است، می‌تواند مهم‌ترین و ساده‌ترین نمونه برای آزمون توانایی اصلاح‌پذیری نظام سیاسی موجود باشد. در این حوزه گروه‌های همسو و فشار و رانت‌خواران بیش از سایر حوزه‌ها متکثر و هویدا هستند و بنابراین مدیریت اصلاح این حوزه ساده‌تر است و اگر نظام سیاسی در اصلاح این حوزه موفق نباشد، نمی‌توان برای اصلاح هیچ حوزه دیگری به آن امید بست. یکی عوامل محیطی و دیگری عوامل درونی، به این معنا که باید ما یک رشد اقتصادی بالا داشته باشیم، اما در حال حاضر در کشور نرخ بالای بیکاری داریم. بنابراین اگر ما نرخ بالای بیکاری داشته و رشد اقتصادی بالا و نرخ رشد سرمایه‌گذاری نداشته باشیم و اگر نرخ بالای اختصاص بودجه به طرح‌های عمرانی و رکود و تورم کمرشکن داشته باشیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم مشکلات صندوق‌های بیمه تامین اجتماعی برطرف شود.

در حال حاضر حدود ۱۸ صندوق بیمه‌ای و بازنشستگی فعالیت دارند که از این تعداد حدود چهار صندوق در بخش عمومی فعالیت می‌کنند

بیش از ۵۱ درصد بودجه صندوق‌های بازنشستگی باید توسط دولت پرداخت شود. بیش از ۴۸ درصد پرداخت‌های صندوق بیمه‌ای نیرو‌های مسلح منوط به کمک دولت است