• شنبه، 26 آبان 1397
  • Saturday 17 November 2018
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان / گزارش  -  شماره خبر: 286  -  4 بهمن 1395 ساعت 21:13

آفتاب اقتصادی بررسی می کند:

حساب‌سازی‌های بی‌سر و صدا برای پول‌شویی
آفتاب اقتصادی- حجت صالحی: پول‌شویی و پیوستن سازمان جهانی از ابتدای سال‌جاری به یکی از مهم‌ترین و بحث برانگیزترین اقدامات دولت یازدهم برای اصلاح نظام بانکی بوده است. از ابتدا بحث بر سر این بود که اطلاعات شخصی سپرده‌گذاران در اختیار این اتحادیه قرار می‌گیرد که می‌تواند امنیت ملی را به خطر بیندازد. از طرف دیگر کسب اطلاعات از نگرانی دیگری بود که برای همکاری با FATF وجود داشت. بر اساس گزارش‌ها تنها دو کشور ایران و کره شمالی و بر اساس پاره‌ای از مشاهدات کوبا جزو فهرست سیاه این اتحادیه هستند. ایران برای اینکه بتواند از این فهرست خارج شود باید خود را با قوانین این سازمان همگام کند و بتواند از مزایای بانکداری جهانی استفاده کند.  

به‌طور کلی هر نوع عمل یا اقدام به عمل برای مخفی‌کردن یا تغییر ظاهر هویت عواید نامشروع به‌طوری‌که وانمود شود از منابع نامرئی سرچشمه گرفته است، پول‌شویی نامیده می‌شود. این اعمال زمانی اتفاق می‌افتد که درآمدهای کسب‌شده توجیه قانونی نداشته و برای اینکه از حالت غیرقانونی خارج شوند و شکل پول‌های معمول را به خود بگیرند، به وسیله پول‌شویی، تطهیر می‌شوند. به عبارت ساده‌‌تر قانونی‌کردن درآمدهای غیرقانونی، مشروع‌کردن پول‌های نامشروع و تطهیر پول‌های حرام و یا تبدیل پول‌های کثیف ناشی از اعمال خلاف به پول‌های تمیز و پاک، پول‌شویی است. در پول‌شویی باید منشا واقعی پول پنهان بماند، شکل پول تغییر کند یا با متاع با ارزش دیگری تبدیل شده و این پروسه مخفیانه طی شود، از پول کثیف حفاظت مستمر به عمل آید؛ زیرا افرادی که در جریان پول‌شویی بوده‌اند می‌دانند که اگر آن را به‌دست آورند تصاحب کننده اولی نمی‌تواند از آن شکایت کند. درحال‌حاضر چهارگونه پول‌شویی شناسایی شده است: ۱-پول‌شویی درونی شامل پول‌های کثیفی است که از فعالیت‌های مجرمانه و در داخل خاک یک کشور می‌شود و در همان کشور شسته می‌شود. ۲- پول‌شویی مهارشونده که شامل پول‌های کثیف به‌دست آمده از فعالیت‌های مجرمانه که در داخل خاک یک کشور کسب و خارج از آن کشور تطهیر می‌‎شود. ۳- پول‌شویی بیرونی که شامل پول‌های کثیف به‌دست آمده از فعالیت مجرمانه انجام شده در سایر کشورها که در خارج نیز شسته می‌شود. ۴- پول‌شویی وارد شونده که شامل پول‌‎هایی که از فعالیت مجرمانه در سایر نقاط به‌دست آمده و در داخل خاک کشور مورد نظر شسته می‌شود.

حساب‌سازی راهی برای پول‌شویی بی‌سر و صدا
یکی از مرسوم‌ترین راه‌های پول‌شویی استفاده از نظام بانکی از طریق استفاده از حساب‌های متعدد بانکی است، به‌صورتی که پول‌شویان پول‌های کثیف خود را در حجم‌های کوچک‌تر با استفاده از چند حساب وارد نظام بانکی می‌کنند. این کار پول‌شویان با گشایش حساب بانکی با نام‌های مجهول صورت می‌گیرد که اگر به آمار بانک مرکزی مراجعه کنیم، متوجه می‌شویم میلیون‌ها حساب مجهول‌الهویه وجود دارد. پول‌شویان با این اقدامات می‌توانند به راحتی پول خود را تطهیر کنند و پس از مدتی بالاترین سودها را از آن خود کنند. پول‌شویی چگونه صورت می‌گیرد؟ فرض کنید شما یک کیسه بزرگ عایدی نامشروع دارید. ابتدا باید این پول را در یکی از بانک‌ها واریز کنید که این کار سخت‌ترین مرحله پول‌شویی است، به دلیل اینکه بانک این واریز عظیم را به دولت گزارش می‌دهد. برای جلوگیری از آن باید واریزهای خود را به ۱۶۰ حساب بانکی در ۲۰بانک یا بیشتر واریز کنید. سپس باید پولی که در ۲۰بانک وجود دارد را به‌صورت دیوانه‌وار به گردش در بیاورید. البته پول‌شویان در این بین درصدی از پول خود را به ارز خارجی تبدیل می‌کنند. به‌عنوان مثال، ۲۰ درصد را صرف خرید ارز، ۳۰ درصد را صرف خرید املاک، خودرو و تمام کالاهای لوکس و ۵۰ درصد باقی‌مانده را در کسب‌وکارهای قانونی سرمایه‌گذاری می‌کنند. هدف از این اقدامات این است که پول کثیف، غیرقابل ردیابی شود؛ کاری که گویی در کشور ما هم اتفاق می‌افتد. پس از طی این مراحل دیگر پول شما پاک شده و اکنون سود‌های حاصل از ۵۰درصد سرمایه‌گذاری قانونی را برداشت می‌کنید.

۳۸ میلیون حساب بی‌نام و نشان در نظام بانکداری
گزارش‌ها نشان می‌دهد مردم بدشان نمی‌آید چندین حساب در چند بانک مختلف داشته باشند. به گزارش بانک مرکزی در پایان نیمه اول سال ۹۴ کل حساب‌های بانکی و موسسات مالی و اعتباری مجاز در کشور ۴۱۰ میلیون و ۶۶۱هزار و ۲۱۶ حساب اشخاص حقیقی بوده است که از این تعداد تنها ۳۷۲ میلیون و ۱۰۲‌هزار و ۶۰ حساب دارای شماره ملی و شناسه مشخص هستند. در آذر سال گذشته داود محمد بیگی، مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی اعلام کرد: هم‌اکنون در شبکه بانکی بیش از ۵۰۰میلیون حساب بانکی وجود دارد. با این حساب در حال حاضر، نظام بانکداری کشورمان دارای بیش از ۳۸ میلیون حساب بی‌نام و نشان است که مشخص نیست تکلیفشان چیست؟ البته حتی اگر حساب‌های راکد را در نظر نگیریم و فقط ۳۷۲میلیون حساب دارای شماره شناسه را بررسی کنیم، مغزمان سوت می‌کشد. اگر ۴۱۰میلیون حساب را بر جمعیت ایران که حدود ۸۰ میلیون نفر است تقسیم کنیم، نشان از آن دارد که هر ایرانی به‌طور میانگین دارای پنج حساب بانکی است! این در حالی است که همه ایرانیان را در یک تراز قرار دهیم و همه را هم سطح هم بدانیم. به نظر می‌رسد شاید برخی افراد بیش از ۲۰ حساب بانکی داشته باشند. با آمارهایی که ارائه می‌شود، گویا عطش افتتاح‌حساب تمامی‌ندارد. آمارها نشان می‌دهد در مدت زمان چند‌ماه ایرانیان ۸۰ هزار حساب افتتاح کرده‌اند. این آمارها نشان می‌دهد افتتاح‌حساب بانکی رشدی فزاینده داشته که اگر جلو آن گرفته نشود، شاید مشکلی بزرگ در انتظار بانک‌ها باشد. البته اکنون نیز بانک‌ها برای نگهداری از این ۵۰۰ میلیون حساب، کم دچار مشکل نشده‌اند. اما اتهام پول‌شویی که همواره در رابطه با این حساب‌سازی‌ها صورت می‌گیرد، بانک مرکزی را مجبور کرده است تا اقدامی‌در این‌باره انجام دهد. مدیرکل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پول‌شویی بانک مرکزی در ۱۵مرداد سال گذشته از مسدودشدن ۳۶ میلیون حساب بانکی مشکل دار خبر داد. ارجمند نژاد همچنین در آبان سال ۹۴ اعلام کرد: که براساس برنامه‌ریزی‌های جدید، قرار است هر فرد فقط یک حساب بانکی داشته باشد و تمامی‌حساب‌ها کددار شوند، در عین حال ۳۸ میلیون حساب بانکی راکد هم مسدود شد. در حال حاضر بیش از ۳۰ بانک و موسسه در ایران وجود دارد که هر شهروندی به دلایل مختلف در هر کدام از آنها افتتاح‌حساب می‌کند. یکی از دلایل افتتاح‌حساب، اجبار محل کار افراد است. به‌عنوان مثال، بانک رفاه با سازمان تامین اجتماعی، بانک سپه، حکمت و انصار با نیروهای ارتش و سپاه، بانک شهر با شهرداری‌ها و چند بانک دیگر با سازمان‌هایی دیگر در ارتباط‌اند. طبیعی است هر کدام از این سازمان‌ها به دنبال افزایش اعتبار در بانک‌ها و موسسات، کارکنان خود را ملزم به افتتاح‌حساب در بانک‌های مربوطه می‌کنند. یکی دیگر از عوامل افتتاح‌حساب‌های متعدد مزایا و امتیازاتی است که برخی بانک‎ها به سپرده‌گذارانشان می‌دهند. البته باید به این موضوع توجه داشت که مسدود کردن حساب نیز کار آسانی نیست. به‌عنوان مثال اگر کسی برای مسدودکردن حساب در یک بانک برود، با اصرار کارمندان بانک مواجه می‌‍شود که باعث منصرف شدن آن فرد می‌شود. بدون‌شک بانک‌ها نیز از این تعدد حساب ناراضی نیستند و می‌خواهند این حساب‌ها روزبه‌روز بیشتر شود. اینکه چرا بانک‌ها به دنبال افزایش حساب هر چند راکد هستند، مشخص نیست.

اتحادیه‌ای برای شفافیت و همکاری کشورها
اتحادیه بین‌المللی مبارزه با پول‌شویی(FATF) سازمانی بین‌المللی است که شفافیت را در زمینه مسائل پولی، به‌ویژه نقل و انتقال پول در سطح جهانی دنبال می‌کند. در این سازمان‌بررسی می‌شود که دریافت‌کنندگان و پرداخت‌کنندگان پول چه کسانی هستند. این کار برای این است که مبادا پول‌ها در اختیار تروریست‌ها و قاچاقچیان قرار بگیرد. به هر حال، نظام پولی بین‌المللی مربوط به یک فرد خاص نیست، بلکه نظامی‌است که کشور‌های مختلف دنیا از آن پیروی می‌کنند. بنابراین اقدامات این سازمان به‌عنوان یک اصل پذیرفته شده و کشور ما نیز باید آن را رعایت کند. ابتدا اینکه تعامل با این سازمان مربوط به نقل‌وانتقال پول است. پول سپرده‌گذاری در نظام بانکی داخلی مشخص است، اما در سطح بین‌المللی نیز باید این شفافیت وجود داشته باشد تا از سوء استفاده جلوگیری شود. در نتیجه، تعامل با این سازمان مشکلی در سطح انتشار اطلاعات حیاتی یک کشور ایجاد نمی‌کند. وقتی تمام کشورهای دنیا در تعامل با این اتحادیه هستند چرا ما نباید آن را رعایت کنیم؟ اتحادیه FATF درست مانند سازمان تجارت جهانی است. ما باید ببینیم این اتحادیه می‌تواند چه مزایا و معایبی به دنبال داشته باشد؟ به‌طور قطع هر چیزی که بسته و غیرشفاف باشد و ابهام در آن وجود داشته باشد، نه تنها برای ما، بلکه برای جهانیان مشکل‌ساز است. در نتیجه هر چه شفافیت وجود بیشتر باشد، هم برای ما و هم برای کشورهای دیگر بهتر است. نکته دیگر اینکه این اتحادیه، کشورها را مجبور به ارائه اطلاعات نمی‌کند، اما اگر کشوری قصد دارد از امکانات بین‌المللی برخوردار باشد باید براساس قوانین بین‌المللی عمل کند. وقتی تمام کشورهای دنیا در حال استفاده از مزایای بین‌المللی استفاده می‌کنند، چرا ما خودمان را از آن امکانات محروم کنیم؟ از امکانات و مزایای ارتباط با این اتحادیه می‌توان سرعت گردش پول، شفافیت در نقل و انتقالات پول، جلوگیری از هر گونه تصرف غیرقانونی پول توسط نهادهای غیرقانونی، جلوگیری از سوء‌استفاده از منابع مالی در راستای قاچاق، فعالیت‌های تروریستی، کمک به کشورها در حل مشکلات نظام پولی بین‌المللی و تبدیل نرخ آنها، شفافیت در میان ارسال‌کنندگان و دریافت‌کنندگان پول در سطح جهانی را نام برد. این مزایا باعث می‌شود تا از نوسانات پولی جلوگیری شود و بی‌ثباتی‌های مالی که در سطح بین‌المللی وجود دارد از بین برود. نکته دیگر اینکه شفافیت تنها برای کشورهای اروپایی و آمریکایی نیست؛ ما هم می‌توانیم از این شفافیت برخوردار شویم. همانطور که اروپا و آمریکا یا کشورهای دیگر از گردش‌های مالی ایران آگاه می‌شوند، ما هم از نقل و انتقال پولی آنها آگاه می‌شویم. در نتیجه این اطلاعات می‌تواند به ما کمک کند که بتوانیم ذخایر ارزی خود را حفظ و تغییرات مالی را در سطح جهان رصد کنیم و از این طریق بتوانیم در حفظ ارزش پولی ملی گام برداریم.