• سه شنبه، 1 اسفند 1396
  • Tuesday 20 February 2018
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان / گزارش  -  شماره خبر: 11267  -  23 بهمن 1396 ساعت 15:07

دلار در مرز 4700 تومان ایستاد

ارز گران شد یا گرانش کردند؟!
آفتاب اقتصادی- الهام علائی: قیمت دلار به‌عنوان رایج ترین ارز کشورمان که بیشترین کاربرد را در مبادلات بین‌المللی با سایر کشورها دارد، موضوع مهمی است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت. نرخ دلار در روز گذشته، ۲۲ بهمن ماه، حدود ۴۷۲۸۰ ریال بود که نشان از کاهش در حدود ۱۰۰۰ ریال نسبت به هفته گذشته دارد. این رقم تقریبا به یک ثبات نسبی رسیده است و شاید در نگاه اول اینگونه به نظر برسد که عدم افزایش قیمت دلار بیش از این، جای شکر دارد. اما با نگاهی دقیق‌تر و با توجه به رخدادهای اخیر و اظهارنظرهای رئیس‌جمهوری کشورمان و رئیس کل بانک مرکزی مبنی بر اینکه مشکل ارزی در کشور وجود ندارد، این ابهام ایجاد می‌شود که چرا نرخ دلار به نرخ قبلی آن یعنی حدود ۳۴۰۰ تومان باز نمی‌گردد؟! اگر ما در حال حاضر با مشکلی در اندوخته ارزی مواجه نیستیم، چرا بانک مرکزی تزریق دلار به بازار را با هدف کاهش قیمت آن صورت نمی‌دهد؟ مگر نه این است که دولت به دنبال کاهش تورم است و افزایش قیمت دلار منجر به افزایش تورم خواهد شد، پس چرا دولت باید به این افزایش قیمت تن دهد و به ثبات آن روی قیمتی بالاتر رضایت داشته باشد؟ از همه مهم‌تر اینکه اگر نظارت بر بازار ارز و کنترل نوسانات قیمت ارز به درستی صورت می‌گرفت، آیا شاهد بحران اخیر در این بازار و افزایش قیمت آن بودیم؟

ضعف نظارتی بانک مرکزی در بازار ارز
محمدرضا پورابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس با انتقاد شدید به ضعف نظارتی بانک مرکزی در حوزه بازار ارز می‌گوید: «افزایش قیمت ارز در بازار با وجود افزایش درآمدهای ارزی کشور منطقی نیست و  ضعف نظارتی بانک مرکزی در این حوزه کاملا مشهود است. در حوزه مرتبط با بازار ارز در تمام کشورها و در ایران هم بانک مرکزی مهم‌ترین رکن اثرگذار و مدیریت کننده در این بازه است و بر همین رویکرد باید انتظار داشته باشیم که آن چیزی که باعث عدم ایجاد تعادل در بازار ارز می‌شود را با اتخاذ تصمیمات مناسب مدیریت کنیم. شرایط و وضعیت اقتصادی کشور را به نحوی نمی بینم که شاهد کاهش ارزش پول ملی باشیم و ارزهای خارجی در مقابل پول ملی ما افزایش پیدا کنند، لذا هر یک از مولفه‌هایی که در حوزه اقتصاد بحث می‌شود ناظر بر این رویکرد است».
پور ابراهیمی ابراز داشت: «مداخله جدی بانک مرکزی باید در این بخش حتما عملیاتی شود و انتظار این است که بانک مرکزی به جای رویکرد منفعل در مقابل بازار رویکرد فعالی داشته باشد. این افزایش قیمت ارز در بازار نمی تواند منطقی باشد و باید کمتر از این باشد و اتفاق خاصی در اقتصاد کشور برای کاهش ارزش پول کشور رقم نخورده و انتظار این است بانک مرکزی با ورود فعالان خودش در بازار ارز از تشدید تقاضای کاذب و فضای روانی در بازار ارز جلوگیری کند. یکی از اقداماتی که در سال‌های اخیر باعث شد عدم اعتماد ایجاد کند این بود که حساب‌های ارزی را با تسویه‌های ریالی آن هم با نرخ‌های مبادله‌های ریالی انجام دادند و این ریسک را برای سپرده‌های ارزی افزایش داد و شرایطی را به وجود آورده که عملا این حساب‌ها خارج از شبکه بانکی نگهداری می‌شوند و باید بانک مرکزی این حجم منابع را به حساب‌های ارزی برگرداند».

افزایش قیمت دلار عامدانه است؟
از سوی دیگر این گمانه زنی در ذهن ایجاد می‌شود که تن دادن به افزایش قیمت ارز توسط دولت عامدانه صورت گرفته است؛ چرا که راهکارهای جایگزینی وجود دارند که می‌توان با اجرای آنها از این امر اجتناب کرد. اما اگر اینگونه باشد، آیا این اجحاف در حق مردم نیست؟! مردمی که همه مایحتاج روزانه و کالاهای اساسی زندگیشان وابسته به قیمت ارز است و بیشترین خسارت را از این مسئله می‌بینند.

دولت باید قیمت واقعی ارز را تعیین کند
هادی حق شناس، کارشناس اقتصادی در این راستا به آفتاب اقتصادی گفت: «یک نکته کلیدی که در مورد مسئله ارز وجود دارد این است که دولت برای کاهش قیمت ارز، مشکل منابع ندارد. دولت یا بانک مرکزی اگر تصمیم بگیرند که همین فردا قیمت ارز را کاهش دهند، می‌توانند این کار را با پمپاژ ارز در بازار اجرایی کنند. نکته مهم دوم این است که عرضه کننده عمده ارز مورد تقاضا در بازار نیز به دولت باز می‌گردد. با توجه به این دو نکته، مسئله مورد توجه این است که آیا قیمت ارز واقعا باید همین عدد یعنی حدود ۴۷۰۰ تومان فعلی باشد، یا باید بیشتر باشد، یا اینکه باید کاهش پیدا کند، یا قیمت آن باید به قیمت سال ۱۳۹۲ بر گردد؟ بنابراین باید دید که قیمت واقعی ارز چیست، نه اینکه دولت چه نرخ دلخواهی را برای ارز در نظر می‌گیرد. زیرا دولت نمی‌تواند به دلخواه خود قیمت ارز را تعیین کند، بلکه دولت باید قیمت واقعی ارز را معین نماید».
حق شناس افزود: «آنچه که به‌عنوان یک قاعده مسلم و قطعی در بازار ارز و اقتصاد مورد فهم مشترک همه کارشناسان اقتصادی است، این نکته کلیدی می‌باشد که قیمت ارز باید با میانگین تورم داخلی و تورم کشورهایی که از آنها کالا وارد می‌کنیم، هر ساله تعدیل شود. به‌عنوان مثال، اگر سال ۹۶ را با میانگین تورم ۱۰ درصد پشت سر بگذاریم و فرض کنیم که میانگین تورم کشورهایی که از آنها کالا وارد می‌کنیم پنج درصد باشد، سال آینده یعنی سال ۹۷ باید قیمت ارز که در سال جاری ۴۴۰۰ تومان بوده، پنج درصد تعدیل شود و افزایش یابد. حال اگر به هر دلیلی این افزایش قیمت با دخالت دولت یا بانک مرکزی یا هر نهاد دیگری ثابت باقی بماند، این امر منجر به ایجاد حباب در قیمت ارز می‌شود و این سرکوب قیمت ارز بیش از سه یا چهار سال دوام نمی‌آورد و مجددا بازار است که قیمت ارز را تعیین می‌کند».

لزوم رفع انحصار ارز
از سوی دیگر، حیدر مستخدمین حسینی، کارشناس اقتصادی و معاون اسبق وزارت امور اقتصادی و دارایی با اشاره به تحولات بازار ارز گفت: «تا زمانی که تمام بازیگران اصلی ارز در بازار حضور نداشته باشند، صحبت درباره واقعی شدن قیمت ارز جدی نیست. وقتی قیمت ارز افزایش می‌یابد، مسئله تقاضا در بازار مورد اشاره قرار می‌گیرد. این در حالی است که من تصور می‌کنم هنوز بازاری به نام بازار ارز در ایران نداریم. ارز کالایی انحصاری و در اختیار دولت است. طبیعی است که مهم‌ترین منبع درآمد ارزی ایران در اختیار دولت قرار دارد و تصمیم برای تخصیص یا عدم تخصیص ارز نیز با دولت‌هاست. به این ترتیب وقتی صادرات نفت و تصمیم گیری برای درآمد حاصل از آن بر عهده دولت است چطور می‌توان از قیمت ارز در بازار سخن گفت، بازار وقتی مفهوم پیدا می‌کند که همه بازیگران اصلی بتوانند در آن ایفای نقش کنند و ما با این مطلوب فاصله‌ای جدی داریم».

نقش سیاست در رقم زدن نرخ ارز
فریدون مجلسی، کارشناس بین‌الملل نیز در این راستا به آفتاب اقتصادی گفت: «ممکن است تعیین نرخ ارز مصنوعا تا حدودی در زمان فراوانی ارز در اختیار دولت باشد، اما علی‌الاصول اقتصاد است که نرخ ارز را تعیین می‌کند. همچنین مسائل سیاسی نقش تعیین کننده‌ای در افزایش اخیر در قیمت ارز دارد. به دلایل سیاسی، آمریکا با اجرای تعهدات برجامی موافقت نمی‌کند و ما همچنان نتوانسته‌ایم که به وضعیت متعارف بازگردیم. بنابراین هر دو طرف به سوی جنگ حرکت می‌کنند؛ جنگی که هم‌اکنون به صورت افزایش تورم و افزایش نرخ ارز وجود دارد. زیرا ارزها در جای دیگری هزینه می‌شود».
مجلسی درباره عامدانه بودن سیاست‌های اقتصادی و سیاسی اظهار داشت: «آنچه که عامدانه است، ورود به یک جنگ فرسایشی است که این مسئله در دست دولت نیست. زیرا تصمیمات اقتصادی دولت به دلیل سیاسی و امنیتی بودن افزایش نرخ دلار، تاثیر مهمی برجای نمی‌گذارد. بنابراین در این زمینه فقط سیاست‌های پولی و تصمیمات اقتصادی نیست که تاثیرگذار هستند، بلکه مسائل مهم‌تری مثل سیاست نقش‌آفرین هستند».

خوشبینی کار دست دولت داد!
وی درباره علت اظهارات دولت و بانک مرکزی پیرامون عدم وجود مشکلات ارزی در کشور گفت: «طی ماه‌های اخیر، در عین حال که هزینه‌های خارج از بودجه خارجی افزایش یافته، قیمت نفت اصلاح شد و فروش نفت بالا رفت که این مسائل باعث ایجاد خوشبینی برای دولت گردید. اما با افزایش هزینه‌های خارجی که دولت آن را پیش‌بینی نمی‌کرد، این هزینه‌ها محل مانور دولت را کاهش داده و شرایط اخیر ایجاد گردیده است».
در عین حال، همچنان این مسئله مهم وجود دارد که همین افزایش ۳۰۰ تومانی در قیمت دلار، تاثیر چشمگیری در اقتصاد کشور و شرایط معیشتی مردم ایفا می‌کند و حتی با خوشبینی به عدم افزایش مجدد آن، چه کسی باید پاسخگوی مشکلات حاصل از آن باشد؟