• سه شنبه، 1 اسفند 1396
  • Tuesday 20 February 2018
گروه خبر: یادداشت‌  -  شماره خبر: 11249  -  21 بهمن 1396 ساعت 14:29

محمد جواد پهلوان

یاددداشت - سوآپ نفت
سوآپ چیست و قراردادهای معاوضه چگونه‌اند؟ آنچه امروز به‌عنوان معاوضه در معاملات نفتی رایج است این است که دولت‌ها یا شرکت‌های تولیدکننده نفت به‌منظور اجتناب از هزینه‌های گزاف حمل‌ونقل و انتقالات طولانی و ریسک‌ها و خطرات ناشی از آن با توجه به موقعیت جغرافیایی یکدیگر مبادرت به انعقاد قرارداد معاوضه‌ای می‌کنند که بر مبنای آن هرکدام نفت مورد نظر را به نزدیک‌ترین محل مصرف انتقال دهند. قراردادهای معاوضه یا سوآپ، از پرکاربردترین و مهم‌ترین قراردادهای تجاری است. به طور کلی، در قراردادهای معاوضه، دو جریان ثابت و شناور با یکدیگر مبادله می‌شود. مبنای این گونه قراردادها می‌تواند نرخ بهره، ارز یا کالا باشد. قراردادهای معاوضه، اهمیت اقتصادی و مالی بسیار زیادی در صنعت نفت و گاز دارند. قراردادهای معاوضه نفتی جزو قراردادهای معاوضه کالا محسوب می‌شوند. این نوع قراردادها، اهمیت بسیار زیادی برای کشورهای دارای موقعیت سوق‌الجیشی همانند ایران دارند. این نوع قراردادها اهمیت فراوانی برای فعالان این حوزه دارد، به نحوی که با توسل به آنها، به مدیریت هزینه‌های خود می‌پردازند و با استفاده از مزیت نسبی، در صرف هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌کنند (‌با توجه به شرایط داخلی کشورها) این
 نوع قراردادها طیف بسیار گسترده‌ای را شامل می‌شوند.
به عبارت بهتر رایج‌ترین نوع قراردادهای معاوضه کالا، قرارداد معاوضه نفتی است که در کشور ما نیز دارای جایگاه ویژه‌ای است که به وسیله آن می‌توان از موقعیت مطلوب سوق‌الجیشی کشور استفاده کرد. علاوه بر بهره‌مندی از مزایای درآمدزایی اینگونه قراردادها، ‌قراردادهای معاوضه نفتی وسیله‌ای موثر برای مقابله با تحریم‌های وضع‌شده علیه نفت ایران محسوب می‌شده است‌.
سوآپ به معنی معاوضه است و با عناوینی مثل تعویض (‌تاخت) نیز ذکر شده است. سوآپ در لغت به معنی وضعیتی است که در آن شما چیزی را به کسی می‌دهید و در مقابل چیز دیگری را دریافت می‌کنید و مترادف با واژه مبادله است.در تعریف حقوقی آن نیز آمده است که قرارداد کالایی با قیمت ثابت با قراردادی با قیمت شناور تعویض یا یک کالا با کالای دیگر مبادله می‌شود که معمولا با تسلیم نقدی یا فیزیکی صورت می‌گیرد.

معاوضه
قراردادی بین دو شرکت برای معاوضات جریان‌های نقدی در‌ آینده، با دو نوع پرداخت متفاوت از بدهی یا دارایی‌ها است. معمولا محاسبه جریانات نقدی شامل ارزش‌های آتی یک یا چند متغیر بازار می‌شود.
متداول‌ترین نوع معاوضه، معاوضه نرخ بهره است، به طوری که یک شرکت توافق می‌کند، جریان‌های نقدی با بهره ثابت از پیش‌تعیین‌شده را در سال چند‌بار تمدید کنند، اما در مقابل بهره‌هایی با نرخ بهره شناور و متغیر را در مدت زمان یک سال دریافت می‌کند، حتی اگر شرکت وام‌گیرنده بخواهد قبل از موعد سررسید پرداخت کند باید وام اصلی را با نرخ شناور یکساله از‌قبل‌توافق‌شده یک جا بپردازد (تخفیفی در کار نخواهد بود.)

قرارداد معاوضه‌ ارز
معاوضه نرخ ارز با نام معاوضه همسان ارز نیز تعریف شده ‌است؛ بدین‌صورت که دو طرف ارز رایج کشورهای خود را با یک ارز مشخص مثلا دلار یا یورو مقایسه کرده و در صورت محاسبه با سنجش یک نرخ ارزی به پرداخت مابه‌التفاوت نقدی آن اقدام می‌کنند.

قرار‌داد معاوضه کالا
این نوع قرارداد، پرداخت‌ها مبتنی بر قیمت کالای مورد نظر است همانند قرار‌داد آتی، تولید‌کننده می‌تواند قیمتی را که کالا با آن فروخته خواهد شد تضمین کند و مصرف‌کننده می‌تواند قیمت قابل پرداخت را ثابت کند. قرار‌داد معاوضه کالا در کالاهایی از قبیل نفت،‌ محصولات پتروشیمی، انرژی‌، فلزات و فلزات گرانبها مرسوم است و بیشترین حجم استفاده آن مربوط به شرکت‌های نفت و پالایشگاه‌ها یا شرکت‌های تولیدی محصولات پتروشیمی است.
دو نوع قرارداد معاوضه کالا مرسوم است:
۱-  مبادله نرخ ثابت قرار‌داد و نرخ شناور شاخص قیمت یک کالای خاص
۲ - مبادله دو نوع جریان نقدی،‌ یکی براساس شاخص قیمت نوع خاصی از کالا و دیگری جریان نقدی ناشی از یکی از دارایی‌های بازار پول.
اما نکته‌ای که باید بدان توجه کنیم این است که تعریف و ساز‌و‌کار قراردادهای معاوضه نفت بستگی تمام به موقعیت نفت طرف تولید‌کننده دارد،‌ گاهی یک طرف قرارداد معاوضه نفت،‌ تولید‌کننده است و طرف دیگر مصرف‌کننده، در این صورت قرارداد تعویض نفت چنین تعریف می‌شود که به موجب آن خریدار یا مصرف‌کننده متعهد می‌شود که به پرداخت یک نرخ ثابت در یک دوره زمانی مشخص، برای مقدار مشخصی از کالای موردنظر (نفت)