• شنبه، 5 خرداد 1397
  • Saturday 26 May 2018
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل / گزارش  -  شماره خبر: 11229  -  17 بهمن 1396 ساعت 22:16

افزایش قیمت ارز دراثر خلف وعده‌های دولت و بانک مرکزی

خیال مردم با دلار 5000تومانی راحت می‌شود؟!
آفتاب اقتصادی- گروه بازار پول: قیمت دلار روز یکشنبه حتی از پنج هزار تومان هم در برخی از صرافی‌ها گذشت و روز دوشنبه نیز روی 4750 تا 4800 تومان خرید و فروش شد. در هفته‌های گذشته بی ثباتی قیمت ارز به خصوص رشد قیمت دلار، یورو و... چالش‌های بسیاری را به دنبال داشته است و پیش بینی می شود در میان مدت و دراز مدت هم مشکلات بسیاری ایجاد شود. اما قیمت دلار در شرایطی در روزهای گذشته رو به افزایش بوده است که هفته گذشته و بعد از گفت و گوی تلویزیونی رئیس جمهور و وعده‌های متعددی که رئیس کل بانک مرکزی،
ولی الله سیف برای کاهش قیمت‌ها داده بود، برای چند روز روی 4500 تا 4550 تومان چرخید ولی از ابتدای هفته دوباره روند صعودی را در پیش گرفت؛ نکته ای که نشان می دهد بازار این روزها انگار سر ناسازگاری با دولت پیدا کرده است. رئیس جمهور چند روز قبل به مردم اطمینان داده بود که خیالشان بابت دلار راحت باشد.

تشکیل صف‌های طولانی در خیابان فردوسی
ناآرامی‌ها در بازار ارز و شدت شوق مردم برای خرید دلار کار را در این بازار به جایی رسانده که بار دیگر صف‌های طولانی برای خرید این ارز مقابل صرافی‌های خیابان فردوسی تشکیل شده است. شوق خرید دلار از آنجا بین مردم بالا گرفته که قیمت دلار چند هفته‌ای است مدام در حال افزایش است و مردم با این تصور که اگر دلار بخرند سود می‌کنند وارد این بازار شده و به خرید ارز مشغول شده‌اند. یکی از فعالان بازار از حرکت پول‌های خرد به‌سمت این بازار خبر داده و می‌گوید: هیجانات در بازار اکنون به اوج رسیده و هر کسی با هر میزان سرمایه‌ای که دارد، از دور و نزدیک خود را به چهارراه استانبول و سبزه‌میدان رسانده است تا بلکه بتواند سودی هرچند اندک اما پرریسک را به خانه ببرد. از سوی دیگر، طبق اذعان یکی از همین دلال‌های خیابان فردوسی، سود اصلی گرانی دلار به جیب سرمایه‌دارهای بزرگ این بازار می‌رود نه مردم و دلال‌های خرد!

سودهای میلیاردی دلار 4800تومانی
پرسشی در اینجا مطرح می شود و آن اینکه در زمانی که دلار از 4800 تومان عبور کرد، سود به جیب چه‌کسی رفت؟ دلار خیلی روی کانال 4800 تومان نماند ولی همان دقایق کوتاه هم کافی بود تا سرمایه‌داران اصلی که نبض بازار را در اختیار دارند دلارهای خود را با قیمت بالا به مردم و دلال‌های خرد بفروشند. فروش در قیمت‌های بالا هم معمولاً برای این افراد کاری ندارد، چراکه خودشان با دپوی دلارهای بازار این تصور را در بازار جا می‌اندازند که دلار نیست و این یعنی گرانی بیشتر! هر زمان هم که دلار در بازار کم شده و قیمت‌ها بالا رفته شوق مردم و دلال‌ها برای خرید دلار بیشتر از قبل شده است، این رویه‌ای است که نمی‌توانیم منکرش شویم. بنابراین چند دقیقه فرصتی است که دلال‌های بزرگ بازار ارز، سودهای میلیاردی به جیب بزنند! سود میلیاردی هم از این جهت که این افراد در معاملاتشان به فروش 100 دلار و ... کفایت نمی‌کنند بلکه معاملاتی که اینها دارند در حوزه یک و دو میلیون دلار است نه صرفاً چندصد دلار.
بعد از آنکه دلار رکورد 4800 تومان را هم زد، بانک مرکزی به ماجرا ورود کرد و نماینده این بانک به پاتوق اصلی دلارفروش‌ها رفته و به تمام متقاضیان دلار با نرخ بانکی فروخت. در دقایق نخست فروش ارز بانکی به عموم متقاضیان در بازار آزاد قیمت
فروش دلار از سوی نماینده بانک 4785 تومان اعلام شد، ولی دقایقی
بعد دلار بانکی با قیمت 4755 تومان و بعد از آن 4749 تومان و سپس 4725 تومان به مردم فروخته شد. بر همین اساس
بانک مرکزی، به ازای هر کارت ملی دلار را با نرخ چهار هزار و ۶۳۴ تومان به صرافی‌های بانکی ارایه و آنها نیز دلار را به صراف‌ها می دهند. البته در ازای هر کارت ملی ۳۰ هزار دلار داده می شود. گفتنی است در ایام گرانی دلار مسئولان قوه قضائیه از دستگیری تعدادی از مهره‌های اصلی این بازار خبر داده‌اند. اژه‌ای سخنگوی دستگاه قضا نیز اعلام کرد: «در ارتباط با نابسامانی‌های اخیر، شش نفر تحت تعقیب قرار گرفتند اما نمی‌دانم بازداشت هستند یا خیر؛ وزارت اطلاعات نیز به این موضوع ورود کرده است».

همه چیز وابسته به اراده بانک مرکزی
بسیاری از بازاری‌ها معتقدند اگر بانک مرکزی اراده کند دلار خیلی راحت به 4000 تومان می‌رسد، ولی مشخص نیست واقعاً چه‌دست‌هایی پشت‌پرده گرانی‌های این روزهای دلار هستند. در روزهای اخیر ولی‌الله سیف، رئیس کل بانک مرکزی گفته بود: «تا حدود زیادی کاهش نرخ ارز در بازار ادامه خواهد یافت، البته این کاهش در حد رقم و اعدادی خواهد بود که حبابی در آن وجود نداشته باشد. البته برای کاهش نرخ ارز در بازار نمی‌توان رقم خاصی را اعلام کرد. بازار ارز در حال طی کردن شرایط خاص خود است و طبیعی است که بانک مرکزی طبیعتاً نظارت بر این روند دارد؛ البته به‌نظر می‌رسد که یک التهاب در یک تا دو ماه گذشته در این بازار رخ داد که اکنون در حال تعدیل شدن است». این درحالی است که رئیس جمهور نیز در گفت‌وگوی تلویزیونی خود با مردم تاکید کرده بود که مشکلی از بابت دلار وجود ندارد و مردم خیالشان راحت باشد. بازاری‌ها بعد از آنکه دلار رکورد 4800 تومان را هم زد مدام از رئیس جمهور یاد می‌کردند و می‌گفتند، الآن با دلار 4800تومانی خیالمان راحت باشد؟! یکی از این افراد با اشاره به سخنان نوبخت سخنگوی دولت مبنی بر اینکه خاطر رئیس جمهور از گرانی دلار مکدر می‌شود، گفت: «من نمی‌دانم الآن هم خاطر آقای روحانی مکدر شده یا خیر!»

خداحافظی با ارز تک‌نرخی؟
از سوی دیگر، اختلاف دلار مبادله‌ای با دلار بازار آزاد از ۱۰۰۰ تومان
هم بیشتر شد و در این حالت کار بانک مرکزی که قرار بود دلار را تا پایان سال تک‌نرخی کند، سخت شده
است. افزایش قیمت دلار در بازار آزاد موجب شده تا بار دیگر رانتی ویژه برای عده‌ای خاص ایجاد شود. این رانت به کسانی تعلق می‌گیرد که می‌توانند به ارز مبادله‌ای دسترسی داشته باشند چراکه با گرانی جدید دلار فاصله قیمتی دلار بانکی و آزاد نیز افزایش یافته و فراتر از 1000 تومان شده است. با لحاظ نرخ معاملات بازار ارز و قیاس آن با نرخ دلار مبادله‌ای به این می‌رسیم که اختلاف دلار مبادله‌ای و آزاد به 1056 تومان رسیده است. البته در ماه‌های اخیر شمار افرادی که می‌توانستند ارز مبادله‌ای دریافت کنند نسبت به قبل خیلی کمتر شده و فهرست کالاهایی که مشمول ارز مبادله‌ای بودند، عملاً آب رفته است ولی باز هم اختلاف 1056 تومانی برای خیلی‌ها سود بالایی دارد. هرچند دولت طی یکی دو سال اخیر تلاش کرده تا شرایط را به‌گونه‌ای پیش برد که تعداد کالاهای مشمول دریافت ارز مبادله‌ای به‌شدت کاهش یابد و زمینه برای یکسان‌سازی نرخ ارز تا حدود زیادی فراهم شود، اما هنوز هم فهرست کالاهای دریافت‌کننده ارز مبادله‌ای وجود دارند و این یعنی رانت همچنان در ارز از سوی دولت توزیع می‌شود.
ارایه ارز مبادله‌ای اکنون به برخی از کالاها صورت می‌گیرد و با توجه به نوسانات نرخی که وجود دارد، فاصله نرخ مبادله‌ای و بازار آزاد آنقدر جذاب است که اکنون بسیاری از تولیدکنندگان را بر آن داشته تا با رایزنی با دولت و وزارتخانه‌های مربوطه، به‌نحوی نام خود را هم در فهرست کالاهای دریافت‌کننده ارز مبادله‌ای بگنجانند.


ارزهای واقعی و معاملات صوری
اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری در بخشنامه‌ای به بانک مرکزی و وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و صنعت، معدن و تجارت، ثبت سفارش بدون انتقال ارز برای واردات از چین، هند، کره و ترکیه را ممنوع اعلام کرد. به‌نظر می‌رسد یکی از دلایل اصلی ابلاغ این بخشنامه جلوگیری از سوداگری عده‌ای سودجو است چراکه قبل از این بخشنامه افرادی بودند که ثبت سفارش انجام داده و با استفاده از آن ارز مبادله‌ای می‌گرفتند ولی کالایی را وارد کشور نمی‌کردند، بلکه ارزهای مبادله‌ای را با قیمت بالاتر در بازار آزاد می‌فروختند. اما در شرایط جدید و با ابلاغ بخشنامه جهانگیری تمام افرادی که ثبت سفارش می‌کنند باید ثابت کنند که ارز دریافتی را به کشور مورد نظر منتقل کرده و در معاملات به‌کار گرفته‌اند.
اختلاف دلار مبادله‌ای و آزاد درحالی این روزها بالا گرفته که چندی قبل و زمانی که بازار ارز روزهای نسبتاً آرامی را طی می‌کرد، بانک مرکزی با افزایش تدریجی قیمت دلار بانکی درصدد نزدیک کردن این دو نرخ با هم بود. هرچند محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت و معاون رئیس جمهور گفته بود: «قرار است نرخ دلار در بازار آزاد به نرخ دولتی نزدیک شود. دولت در تلاش است تا حاشیه قیمت دلار در بازار آزاد و نرخ رسمی آن را کاهش دهد، این درحالی است که براساس برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته، نرخ بازار آزاد باید خود را به نرخ رسمی دلار برساند که به این نحو قیمت دلار تک‌نرخی خواهد شد».
مقامات بانک مرکزی قبلاً گفته بودند که در نیمه دوم امسال نظام تک‌نرخی ارز در بازار ارز کشور حاکم خواهد شد و باید با نظام ارز چندنرخی خداحافظی کرد. ولی با توجه به افزایش اختلاف دلار دولتی و آزاد و همچنین نزدیک شدن به ماه‌های پایانی سال باید گفت که به‌احتمال قوی امسال هم وعده دولت مبنی بر یکسان‌سازی ارز عملی نخواهد شد و فعلاً باید با تک‌نرخی کردن ارز خداحافظی کرد. بر اساس قانون برنامه پنجم توسعه نظام ارزی کشور باید شناور مدیریت شده باشد و نرخ ارز با توجه به حفظ دامنه رقابت‌پذیری در تجارت خارجی و با ملاحظه تورم داخلی و جهانی و همچنین شرایط اقتصاد کلان از جمله تعیین حد مطلوبی از ذخایر خارجی تعیین شود.

شوک  زیان‌ده به بازار ارز
مسعود شنتیایی، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران درباره بی ثباتی در بازار ارز می گوید: «اصولا شوک وارد کردن به بازار و در مدت زمان کوتاه تغییر ناگهانی و نوسان ارز چه به سمت بالا و چه پایین قطعا می تواند زیان ده باشد و ضررهای بسیاری برای بخش‌های مختلف کشور به خصوص اقتصاد داشته باشد که الان هم شاهد آن هستیم. بی ثباتی قیمت ارز در روزهای گذشته ریسک سرمایه گذاری در کشور را بالا می برد و به بی ثباتی دامن می زند. با بالا و پایین شدن قیمت ارز اطمینان بازار از بین می رود و در این بین عده ای سود بی جهت می برند و عده دیگر در مقابل آسیب بی جهت می بینند و حاصل همه اینها باعث می شود که اعتماد و اطمینان نسبت به بازار و آینده کاری از بین برود.»شنتیایی با بیان اینکه باید بازار مدیریت شود، می گوید: «چون اصلیت توزیع ارز در اختیار بانک مرکزی و دولت است، پس دولت باید جلوی این نوسانات را بگیرد؛ عدم توانایی کنترل قیمت ارز حالا خواسته یا ناخواسته مشکلات بسیاری را برای کشور ایجاد می کند. من مخالفتی با افزایش قیمت ارز ندارم، بحث اصلی ام روی بی ثباتی بازار است. ولی با این روش که در مدت زمانی کوتاه درصد قابل توجهی قیمت ارز افزایش پیدا کند این اصلا به نفع اقتصاد کشور نیست و اصلا صحیح نیست و وظیفه بانک مرکزی و دولت است که بازار را مدیریت و قیمت را کنترل کنند. در اقتصاد ایران تحول یا اتفاق خاصی رخ نداده است که شاهد این نوسانات و رشد یکباره قیمت باشیم.»

اثر نوسانات ارزی بر کالاهای مصرفی
بهادر احرامیان، دیگر عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران و مدیرعامل فولاد یزد در این راستا می گوید:« نوسانات ارزی در روزها و هفته‌های گذشته هنوز روی کالاهای اساسی در بخش‌های مختلف صنعتی و ... تاثیری نداشته و آن چه ما شاهد هستیم اثرات افزایش قیمت‌ها روی کالاهای مصرفی است که آن هم بیشتر به دلیل تورم انتظاری و احساسی است. به اعتقاد من رشد قیمت ارز در روزهای گذشته در کوتاه مدت روی کالاهای صنعتی تاثیر چندانی نخواهد داشت ولی در میان مدت و با شروع واردات جدید و خرید مواد اولیه وارداتی تغییر قیمت‌ها به دلیل افزایش قیمت ارز را روی بسیاری از کالاهای تولیدی و صنعتی خواهیم دید.»او در ادامه با بیان اینکه البته افزایش قیمت ارز اثرات مثبتی هم روی صادرات می تواند داشته باشید، می گوید:
« به صورت کلی در تمام کشورها صادرکنندگان به دنبال این هستند که ارزش پول ملی در مقابل نرخ‌های خارجی پایین گرفته شود تا به صادرات و رقابت پذیری محصولات صادراتی کمک کند، اتفاقی که در کشورهای جنوب شرق آسیا که به ببرهای اقتصادی آسیا مشهور هستند همچون چین می بینیم؛ بنابراین صادر کنندگان از افزایش نرخ ارز به صورت کلی استقبال خواهند کرد ولی این افزایش باید با ثبات اقتصادی همراه باشد تا اثرات مثبت داشته باشد.»

تاثیر مخرب خلف وعده مسئولان
احرامیان با اشاره به اینکه برخلاف وعده‌ها و صحبت‌های مسئولان و رئیس کل بانک مرکزی شاهد کاهش قیمت ارز در کشور نبودیم، گفت:« این موضوع باعث بی اعتمادی در بازار خواهد شد که مسئولان اعلام کنند قیمت‌ها کاهش خواهد یافت ولی در مقابل شاهد رشد و افزایش قیمت دلار باشیم؛ توجه داشته باشیم که در شرایطی قیمت دلار در بازار افزایش یافته که قیمت جهانی نفت به بالای 70 دلار رسیده و کشور نباید مشکل ارزی داشته باشد آن هم درحالی که قیمت نفت در بودجه 50 دلار دیده شده است.» وی در پاسخ به اینکه آیا نوسانات روزهای گذشته در بازار به حضور سرمایه گذاران در کشور آسیب وارد خواهد کرد، می گوید:« سرمایه گذاران خارجی برای ورود به هر کشوری و سرمایه گذاری باتوجه به شناور بودن نرخ ارزها در بیشتر کشورهای جهانی یک ریسک در نظر می گیرند. بنابراین به اعتقاد من، افزایش قیمت ارز روی حضور سرمایه گذاران در کشور اثرات منفی حداقل در کوتاه مدت و میان مدت ندارد، مگر اینکه شرایط به گونه ای باشد که نوسانات ارزی به دلیل چالش‌های کلیدی در اقتصاد یک کشور رخ دهد و این نکته نشانه منفی به سرمایه گذاران بدهد.»

کاهش نرخ سودبانکی؛ علت گرانی ارز
ابوذر ندیمی، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه کاهش نرخ سودبانکی یکی از دلایل مهم افزایش قیمت دلار در هفته‌های اخیر بوده است، گفت: «افزایش قیمت ارز و نوسانات آن منجربه افزایش قیمت کالاهای وارداتی شده و یک انتفاع شبه‌رانتی برای دارندگان ارز ایجاد می‌کند. نوسانات قیمت دلار می‌تواند ناشی از علل اقتصادی یا علل غیراقتصادی مانند کاهش عرضه از سوی دولت یا محدودیت برای صرافان باشد. از سوی دیگر باید به این نکته توجه داشت که تقاضای دلار یا برای مقاصدی مثل مسافرت و تفریح است یا برای خرید کالا از خارج از کشور. اگر تقاضا صرفاً برای مقاصد تفریحی باشد ظرفیت بازار محدود است، اما اگر برای خرید کالا از خارج از کشور باشد در زمان نوسانات محدودیت در این حوزه بیشتر می‌شود و این موضوع اثرات نامطلوبی برای اقتصاد دارد». وی افزود: «مدیریت ارز و عرضه آن توسط صرافان و دولت علائمی را به متقاضیان ارز ارسال کرد که منجر به افزایش تقاضا در این حوزه شد، کنار این موضوع کاهش نرخ سود بانکی یکی از مهمترین عواملی بود که سرمایه‌های سرگردان را به این بازار سوق داد. به هر حال به‌نظر می‌رسد موضوع التهابات و نوسانات دلار برای طولانی‌مدت نمی‌تواند دوام داشته باشد مگر آنکه دلایل جامع‌تری در نوع تزریق دولت یا سامانه‌های وارداتی رخ داده باشد. ارز داخل راهی جز تبدیل به ریال ندارد، پس یا برای اهداف سرمایه‌ای خرید می‌شود تا بعداً گران‌تر فروخته شود
یا برای بعد تجاری که در این حالت امکان افزایش قیمت اقلام مصرفی وارداتی وجود دارد».

توقف کسب‌وکارها با گرانی ارز
ندیمی با بیان اینکه دولت باید برای سرمایه‌ای شدن ارز و فروش گران‌تر آن در آینده راهبرد لازم را اتخاذ کند، گفت: «در حوزه ارز تفریحی خوشبختانه تصمیمات خوبی در لایحه بودجه 97 گرفته شده که می‌تواند تا حدودی تقاضا از این محل را مدیریت کند. افزایش قیمت ارز و نوسانات آن منجر به افزایش قیمت کالاهای وارداتی شده و همچنین صادرات را در کوتاه‌مدت با وقفه مواجه می‌کند. نوسانات منجر به توقف مقطعی برخی کسب‌وکارها شده که مشخصاً یک روند نامطلوب برای اقتصاد کشور به‌حساب می‌آید. در چهل سال گذشته ارز همواره یک فرصت برای خریداران و گیرندگان آن بوده و هر دو دسته از افزایش ناگهانی قیمت دلار منتفع شده‌اند. به هر حال خرید و فروش دلار همواره یک سوداگری با نفع زیاد بوده و فقط در یک برهه  محدودی با کاهش قیمت مواجه شده و در عمده موارد منجر به انتفاع سوداگرانه برای دارندگان آن شده است».

التهاب بازار به لطف دلالان!
از سوی دیگر، رحیم زارع، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس با بیان اینکه گرانی دلار با وضعیت اقتصادی کشور همخوانی ندارد، گفت: بانک مرکزی باید به صورت موثرتر بازار را کنترل کند. تداوم افزایش قیمت دلار باعث شده بازارهای کشور ملتهب شود، این در حالی است که رئیس کل بانک مرکزی اظهار داشته بود که روند صعودی قیمت ارز متوقف می شود. رئیس کل بانک مرکزی در نشست با اعضای کمیسیون اقتصادی مجلس مسائل بازار ارز را تشریح کرد و براساس برنامه باید قیمت دلار روند کاهشی را در پیش می گرفت که اینگونه نشده و قیمت دلار افزایش یافت».نماینده مردم آباده، بوانات و خرم بید در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: «بانک مرکزی در طول فعالیت دولت یازدهم توانست بازار ارز را مدیریت کند و در مجموع چهارسال ثبات نسبی در بازار ایجاد شد که در مهار رشد نرخ تورم تاثیرگذار بود. با توجه به نرخ تک رقمی تورم و صادرات مناسب نفت دلیلی برای ادامه رشد نرخ دلار در بازار وجود ندارد».

گرانی کاذب قیمت کالاهای اساسی
زارع ادامه داد: «ادامه رشد دلار در بازار، وضعیت تولید و
سرمایه گذاری در کشور را با چالش جدی روبه رو می کند و علاوه بر آن باعث گرانی کاذب قیمت کالاهای اساسی در روزهای پایانی سال می شود که تبعات آن به اقتصاد خانوارها فشار وارد می کند. اینکه سوداگران بازار ارز، به اهداف خود می رسند و مقابله جدی با فعالیت آنها نمی شود، غیرقابل قبول است، بنابراین باید بانک مرکزی به صورت موثرتر بازار را کنترل کند. بانک مرکزی باید با مدیریت موثر بازار ارز مانع از ایجاد گرانی در بازارها شود و در صورت ادامه این وضعیت، نشست کمیسیون اقتصادی با حضور مسئولان اقتصادی کشور برای بررسی تحولات بازار ارز تشکیل می شود».اکنون با در نظر گرفتن همه موارد مذکور، دولت، بانک مرکزی و مسئولان مربوطه باید پاسخگو باشند که قرار است حباب ارزی که آنها از آن دم می‌زنند، چه زمانی از بین برود؟! اینکه چنین حادثه مهم اقتصادی در کشور اتفاق می‌افتد و دلار به مرز 5000 تومان می‌رسد و هیچ یک از مسئولان درگیر آن نمی‌شوند و به تکاپو برای رفع آن نمی‌افتند، جای شگفتی و تاسف دارد! این در حالی است که افزایش یا کاهش یک تومانی در قیمت ارز می‌تواند مسبب تغییرات قابل توجهی در المان‌های اقتصادی کشورمان باشد.