• یکشنبه، 29 مهر 1397
  • Sunday 21 October 2018
گروه خبر: اخبار‌مهم / اخبار / گفتگو  -  شماره خبر: 10998  -  2 بهمن 1396 ساعت 11:56

آفتاب اقتصادی در گفت‌وگو با پزشک داروساز بررسی کرد

آیا داروهای گیاهی تداخل و عوارض جانبی ندارند؟
آفتاب اقتصادی – نجمه حمزه‌نیا: شبکه‌های اجتماعی مملو از نسخه‌پیچی‌های چهره‌های گمنامی شده که مدعی هستند برای درمان همه بیماری‌های مزمن و حاد راهکاری ساده، طبیعی و بدون عوارض در چنته دارند! بعضی موارد مثل دمنوشی حاوی دارچین و نعنا برای درمان یک شکم‌درد ساده بعد از پرخوری نگران‌کننده نیست، اما آنجا که از درمان دیابت و فشارخون و تجویز معجون شفابخش نازایی و ناباروری یا نسخه درمان سریع سکته مغزی و‌ ام‌اس و توقف واکسیناسیون کودکان صحبت می‌شود، به نظر می‌رسد برای بررسی صحت ادعاها نیازمند ورود وزارت بهداشت و درمان به قصد اعتبارسنجی و نظارت هستیم. اما چرا بخشی از مردم به نسخه‌پیچی‌های اینترنتی و حضوری تحت عناوین گیاهی، سنتی یا طبیعی آن هم بدون تحقیق و بررسی پیرامون منشا درمان یا شخص مدعی درمان، اعتماد می‌کنند؟ پیرامون همین موضوع و مشکلات پیش آمده در باب تداخلایی دارویی و درمانی آفتاب اقتصادی با "دکتر زهرا طباخی" داروساز فارغ‌التحصیل دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت‌وگو کرده است.

 خانم دکترطباخی به نظر شما علت رغبت بخشی از مردم به نسخه‌های ترویجی در شبکه‌های اجتماعی چیست؟
در توصیف روند فعلی چند عامل موثر بوده است. مهم‌ترین عامل فقدان آگاهی عمومی در حوزه بهداشت و درمان، علی‌الخصوص روند پیچیده ابداع، ثبت، کسب مجوز و تهیه و عرضه فرآورده‌های دارویی مشهور به "شیمیایی" است. برای عرضه هر روش درمانی یا داروی جدید به طور معمول میلیون‌ها دلار هزینه می‌شود و تیم‌هایی از متخصصین درمانگر و داروساز بیش از 15 سال برای کشف دقیق اثرات دارویی و تداخلات و عوارض جانبی احتمالی و کیفیت درمان ‌وقت و هزینه صرف می‌کنند. حتی پس از پایان روند مذکور نیز با ارائه دارو یا روش درمانی به جوامع مختلف و بازارهای جهانی، پروسه پایش و نظارت به پایان نمی‌رسد. این درحالی است که گمانه گروه‌هایی از مردم این است که همیشه راهی میانبر برای کاهش هزینه‌ها و درمان سریع و قطعی بیماری‌های مزمن وجود دارد که از آن غافل بوده اند. پس بخشی از مشکلات فعلی نیز حاصل میل شدید مردم به عبور از محدودیت‌های مالی در تامین هزینه‌های درمان و خستگی از کارآمد نبودن کامل داروها یا درمان قطعی بیماری است. البته بی‌توجهی به تبلیغات وسیع برخی شیادین در جامعه نیز در گرفتار شدن اقشار مختلف در دام مدعیان دروغین بی‌تاثیر نبوده است.

 آیا حقیقت دارد که داروهای گیاهی فاقد عوارض جانبی و تداخلات دارویی هستند؟
خیر! متاسفانه یکی از باورهای عامیانه ترویجی در جامعه، گمانه بی‌خطری محض داروها و عرقیات و انواع فرآورده‌های واحد و ترکیبی گیاهی در مقایسه با سایر انواع داروها و ترکیبات سنتی است. برخلاف آنچه تصور می‌شود، بسیاری از فرآورده‌های دارویی که در داروخانه‌ها عرضه می‌شوند نیز حاوی مواد موثره طبیعی هستند. از آسپرین تا داروهای ضدانگل و تب‌برها و غیره! اما آنچه تفاوت میان نسخه‌های علمی و سنتی یا ادعایی بررسی نشده را تعیین می‌کند، بررسی دقیق و ثبت علمی اثرات جانبی، کشف تداخلات و مکانیسم اثر قطعی داروهای علمی است. حتما خانواده‌های عزیز توجه کرده‌اند که در هر بسته دارویی موارد مذکور مثل "میزان و نوع ماده موثره"، "مکانیسم اثر"، "عوارض جانبی"، "تداخلات" و حتی اصول مربوط به کنترل محصول مثل اعداد دقیقی که مشخص می‌کنند محصول دقیقا در کدام کارخانه و در چه تاریخ و بخشی تولید شده، ذکر شده است. رعایت اجباری همین اصول موجب می‌شود که میزان مرگ و میر ناخواسته و مشکلات دوره درمان به حداقل برسد. مردم باید بدانند که بحث تداخلات دارویی مسئله‌ای جدی است. دمنوش‌ها و فرآورده‌های گیاهی‌ای که میزان سوخت و ساز بدن را کم و زیاد می‌کنند بر میزان جذب و طول اثر و کیفیت درمان آنها موثر هستند و اینها مواردی است که به هیچ وجه در نسخه‌پیچی‌های مجازی و تجربی رعایت نمی‌شود. نتیجه اینکه در برابر بی‌اثری یا بداثری دارو و درمان گیاهی کسی پاسخگو نیست و عوارض جانبی بروز یافته نیز ثبت و گزارش نمی‌شوند تا از بروز مشکلات بعدی در فضای جامعه بنا بر وظایف سیستم بهداشت و درمان ملی جلوگیری شود.

 از کجا بدانیم ماده موثره فرآورده دارویی تجویزی به اصطلاح گیاهی چیست؟
مطابق قانون تولید‌کننده دارو و فرآورده دارویی باید ماده موثره و میزان دقیق آن را به همراه سایر ضروریات روی بسته‌بندی ذکر کند، اما مراکز درمانی غیرمجاز معمولا بسته‌هایی با محتوای نامشخص به بیماران عرضه می‌کنند که طبیعتا امکانی برای شناسایی و کنترل کیفیت فرآورده وجود ندارد. یکی از تحقیقات رایج در دپارتمان فارماکوگنوزی یا "مطالعه گیاهان دارویی" دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهیه، کشف و مقایسه محصولات عرضه شده در عطاری‌ها با یکدیگر بود. بارها مشاهده شد که محصولات ارزان و مشابه جایگزین فرآورده‌هایی مثل جینسینگ، برگ درخت بید یا انواع پودرها و عرقیات می‌شد. علاوه بر آن میزان آلودگی میکروبی بخشی از همین فرآورده‌های گیاهی و تقلبی نیز به علت عرضه فله و بدون رعایت اصول نظارت بر تولید قابل توجه بود.

 رفتار پزشکان و داروسازان را تا چه میزان در بروز مشکلات فعلی در حوزه درمان موثر می‌دانید؟
آنچه میان پزشک و بیمار حکم می‌کند، منشور حقوق متقابل و مهم‌تر از آن عمل به منش و مشی اخلاق حرفه‌ای است. اگر اعتماد میان پزشک و بیمار یا داروساز و بیمار خدشه‌دار شود چرخه ارتباط موثر معیوب خواهد شد. به عبارت ساده تر اگر بنده به‌عنوان دکتر داروساز در برقراری ارتباط با بیمار یا خانواده او کم‌کار و بی‌مسئولیت باشم، طبیعتا در اعتماد نابجای آنها به شیادین خوش‌صحبت و مسلح به انواع تکنیک‌های ارتباطی صمیمانه؛ تاحدی مقصر هستم. مردم نیاز دارند که با آنها مطابق باشان و کرامت انسانی‌شان در سیستم درمانی تعامل شود، نه ارزش ریالی نسخه یا میزان پرداخت ویزیت و منزلت شغلی و رتبه اجتماعی! اگر وقت کافی برای ارائه اطلاعات پیرامون نوع بیماری، روش درمان و کیفیت حل مشکلات بروز یافته اختصاص ندهیم، آنها جذب مدعیان دروغین و منابع نامطمئن می‌شوند و این مسئله باعث مشکل در کل سیستم بهداشت و درمان کشور خواهد شد.

 توصیه‌ای برای مردم دارید؟
از همه بیماران و خانواده‌ها خواهش می‌کنم پیش از آغاز درمان با پزشک و داروساز خود وارد تعامل شوند. مطابق با قانون این حق آنهاست که دست‌کم از 20 دقیقه حق ملاقات با پزشک به بهترین شکل ممکن بهره برده و پیرامون جزئیات بیماری و انتخاب نوع درمان اطلاعات دریافت کنند. در فضای داروخانه نیز داروساز موظف است علاوه بر چک کردن تداخلات دارویی نسخه درمانی و توضیح دستور مصرف داروها، اطمینان حاصل کند که مراجعه‌کننده متوجه توضیحات وی شده است. پس باید بیاموزیم که از حقوق خود کوتاه نیاییم. در روند درمان نیز از همگی خواهش می‌کنم که صبور باشند. شکست نوع درمان انتخاب شده لزوما حاصل کم‌کاری پزشک و کادر درمانی نیست. ما با بیماری‌های مقاوم به درمان و پیچیدگی‌های خاص درمان بیماری‌های مزمن در همه جای جهان مواجه هستیم و این مسئله اختصاصی ایران نیست. راهکار فائق آمدن بر مشکلات جدید نیز بایگانی علم نیست! بلکه نیازمند تلاش بیشتر، اصلاح سبک زندگی مدرن و توجه جدی به پیشگیری و مراقبت در حوزه‌های مختلف زیست جمعی و فردی است.

 آیا تلاش‌های وزارت بهداشت در مقابله با نحله‌های ضدعلمی در حوزه بهداشت و درمان کافی بوده است؟
قطعا تلاش‌هایی صورت گرفته است. از توجه به دانشکده‌های طب سنتی تا پلمب برخی مراکز غیرمجاز عرضه محصولات درمانی فاقد مجوز و دستگیری بخشی از مدعیان! اما هنوز راه زیادی تا منظم و قانونمند شدن عطاری‌ها و مقابله با کانون‌های ترویج خرافات و گمانه‌های ضدعلمی به‌عنوان "درمان‌های سنتی" داریم. ما مواردی سراغ داریم که وزارت بهداشت فردی را به علت تخلفات بسیار در حوزه درمان و کلاهبرداری از اقشار مستمند استان‌های قم و خراسان جنوبی و اصفهان به مراجع قضائی معرفی کرده؛ اما پس از صدور حکم توسط دستگاه قضا، چند نهاد انقلابی دوره‌های تبلیغی گسترده برای همان فرد ترتیب داده اند!
این واضح است که این ناهماهنگی‌ها و تخلفات به نفع جامعه نیست. ما می‌توانیم مثل سایر کشورهای توسعه‌یافته عرضه محصولات و مکمل‌های گیاهی را قانونمند و منظم کنیم و در مقابل با کسانی که از باورهای سنتی و مذهبی مردم سوءاستفاده می‌کنند، مواجهه حقوقی و قانونی داشته باشیم. مسیری که چین و آمریکا و هند و سایر کشورها پیمودند، پیش روی ماست. همت
کنیم.