• دوشنبه، 31 تیر 1398
  • Monday 22 July 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل / گزارش  -  شماره خبر: 10957  -  27 دی 1396 ساعت 13:44

تاجران و ناظران اقتصادی می‌گویند پکن در حال تغییر رویکرد اقتصادی خود در قبال تهران است

خواب پریشان چینی‌ها برای ایران
آفتاب اقتصادی- الهام علائی: چین کشوری است که نام آن به خصوص در سال‌های اخیر در عرصه تجارت بین‌الملل به وفور شنیده می‌شود. در کشور ما نیز سال‌هاست که محصولات چینی با رده‌های کیفیتی مختلف در بازار به چشم می‌خورد. از سوی دیگر، مدتهاست که چین شریک تجاری مناسبی برای ایران بوده و حجم تجارت متقابل میان ما و این کشور از رقم قابل قبولی برخوردار بوده است. اما اخیرا گمانه زنی‌هایی مبنی بر تغییر سیاست‌های چین در مواجهه با ایران ایجاد شده که ریشه در برخی رفتارهای بین‌المللی این کشور دارد. مهم‌ترین این مسائل، بحث مسدود شدن حساب ایرانیان در چین است که اخیرا از طرف بانک مرکزی و برخی مسئولان اعلام شده که این مشکل رفع شده است.

نقشه چین برای اقتصاد ایران
پدرام سلطانی، نایب رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در این راستا یادداشتی نوشته که در آن ذکر کرده است: «حساب‌های شرکت‌های ایرانی ثبت شده در چین یک به یک در بانک‌های چینی در حال بسته شدن است و موضوع بر خلاف آنچه که در اخبار ایران انعکاس یافته، منحصر به دانشجویان و اشخاص حقیقی ایرانی نیست. حتی شرکت‌هایی که از
١۵-١٠ سال پیش در چین ثبت شده‌اند مشمول این رفتار جدید بانک‌های چینی شده‌اند. تجار ایرانی به کارمندان چینی خود متوسل شده‌اند و شرکت‌های جدیدی به نام آنان تاسیس می‌کنند و به امید امانتداری آنها دارایی خود را به نامشان می‌زنند.»
وی می‌افزاید: «بیش از یک سال است که با یکی از شرکت‌های چینی مشغول مذاکره برای سرمایه گذاری مشترکی در ایران هستیم. در جلسه‌ای خبری به دست من رسید که دولت چین سرمایه گذاری شرکت‌های چینی در ایران را تقریبا ممنوع کرده است و به سختی مجوز سرمایه گذاری خارجی در ایران را صادر می‌کند. همچنین بسیاری از شرکت‌های چینی ترجیح می‌دهند خرید خود را در شرایط برابر از ایران نداشته باشند، زیرا پرداخت بسیار مشکل است و باید اسناد تجاری را تغییر دهند و به نام کشور دیگری بزنند تا امکان پرداخت پول از بانک‌هایشان فراهم شود.»
سلطانی معتقد است: «چین آرام آرام ایران، این شریک وفادار خود را به حاشیه می‌راند. از سال ١٣٨٩ که شرکت دولتی نفت چین، علی‌رغم اخذ امتیازات ویژه از دولت وقت ایران در قرارداد ٢/۵ میلیارد دلاری سرمایه گذاری در میدان نفتی آزادگان، شروع به کند کردن کار و بهانه تراشی کرد سیاست عقب گرد چین آشکار شد. قطعا مشکل این نبود که آنها توان انجام کار را نداشتند بلکه سیگنال پایین کشیدن فتیله کار با ایران را دریافت کرده بودند. چینی‌ها در تمام این سال‌هایی که ایران عضو ناظر سازمان همکاری‌های شانگهای بود، تنها مخالف عضویت کامل ایران در این سازمان که در آینده می‌تواند بزرگترین و مهم‌ترین سازمان اقتصادی آسیا باشد، بودند و برای جلوگیری از عضویت ایران در این سازمان در منشور آن گنجانده بودند که کشورهایی که سازمان ملل علیه شان تحریم‌هایی وضع کرده، نمی‌توانند به عضویت این سازمان درآیند. حتی پس از لغو تحریم‌های سازمان ملل، آنها مخالف عضویت ایران باقی ماندند و در حالی که به عضویت کامل هند، رقیب آسیایی خود در این سازمان رای مثبت دادند اما با عضویت ایران موافقت نکردند.»

دور زدن ایران در پروژه جاده ابریشم نوین
نایب رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در ادامه یادداشت خود آورده است: «چینی‌ها حتی در پروژه بلند پروازانه جاده ابریشم نوین مسیر تاریخی جاده ابریشم را به نحوی تغییر داده‌اند که از بالای ایران بگذرد و یک مسیر فرعی از مسیر اصلی برای ورود به ایران منشعب شده است. داستان سرمایه گذاری کلان چین در بندر گوادر پاکستان نیز مکمل این پروژه در دور زدن ایران است. در طول این ١٢ سال، دشمنی آمریکا با ما و ما با آمریکا، باعث شد که ایران به عنوان بهترین مسیر خطوط لوله انتقال نفت و گاز خلیج فارس و آسیای میانه به اروپا، از این مسیرها حذف شود و به یک مسیر فرعی در نقشه انتقال انرژی منطقه تبدیل شود.
از بین رفتن این مزیت مهم ژئوپلیتیک ایران تلخ اما قابل فهم است. اما اینکه چین، کشوری که این چنین از ما بهره برده است و ما به او چشم امید داشتیم، ایران را از مسیر ترانزیت کالا از شرق به غرب و شمال به جنوب کنار گذاشته است و نگاه درجه دومی به ایران دارد جای تامل بسیار دارد.  چین نشان داده است که در عرصه شطرنج جهانی هوشمندانه بازی می‌کند و چشم‌انداز بلند مدتی دارد. چرا چین چنین سیاستمدارانه و به آرامی ایران را به حاشیه می‌برد؟ او آینده را چه می‌بیند که پاکستان و افغانستان را به ایران ترجیح می‌دهد؟ چین برای چینی بند زده اقتصاد ایران چه نقشه‌ای می‌چیند؟»

پیشینه تجارت ایران و چین
در این خصوص، حسین وکیلی، کارشناس اقتصادی با بررسی پیشینه تجارت ایران و چین به آفتاب اقتصادی گفت: «بازار ایران همواره برای چین بازار جذابی بوده است؛ به ویژه اینکه از ابتدای انقلاب که ما مورد تحریم قرار گرفتیم، به دلیل مختلف اعم از مسئله گروگان‌گیری، ضعف اقتصادی اتحادیه جماهیر شوروی قبل از فروپاشی و همچنین جنگ تحمیلی هشت ساله، ایران به دنبال فضای بازی برای تدوین و تدارک مسائل اقتصادی خود و ارتباط با یک بازار بین‌المللی از طریق یک کشور آزاد بود و این مقدمه ایجاد روابط عمیق و گسترده سیاسی و اقتصادی با کشور چین بود. هم در زمینه واردات کالا از چین و هم در زمینه صدور نفت به چین، این اتفاق صورت گرفت. در نتیجه بازار چین همیشه هم برای جمهوری اسلامی ایران در شرایط تشدید تحریم‌ها و حتی محدودیت‌های اروپایی‌ها به واسطه مذایقی که دولت آمریکا برای سیستم بانکی و شرکت‌های اروپایی ایجاد کرده بود و هم در اینکه چین پایبندی زیادی به تحریم‌های اعمال شده از طرف ایالات متحده ندارد، بازار بسیار خوبی برای ایران بوده و هست. »

ترجیح منافع ملی به تجارت با ایران
وی در مورد روابط اخیر میان دو کشور اظهار داشت: «این روابط تاکنون برای هر دو کشور ایران و چین مثبت بوده است. اما متاسفانه در طول تاریخ  شاهد این موضوع بوده‌ایم که همواره کشورهای طرف تعاملات و تبادلات ما، منافع ملی خودشان را در نهایت به منافع همکاری‌های خود با کشور ایران ترجیح داده‌اند. این مسئله ریشه تاریخی دارد و به زمان پهلوی و قاجار نیز بر می‌گردد. صرفنظر از معاهده‌های ننگینی که به از دست رفتن ثروت‌های ملی و خاک کشورمان منجر شد، همواره اعتماد ما به برخی کشورهای جهان موجب شده در بلندمدت ضررهای جبران ناپذیری را متحمل شویم.
در حال حاضر نیز با اعتمادی که به کشور چین کرده‌ایم و با تعمیق بخشیدن به روابط سیاسی و اقتصادی‌مان با این کشور، چین نیز با توجه به حمله غالب کشورهای متمایل به سرمایه داری به سوی ایران بنا به دلایل مختلف، وارد یک سری محاسبات برای خود شده است که آیا بازار ایران آنقدر جاذب هست که به خاطر آن، روابط خود را با ایالات متحده آمریکا دچار کدورت کند. آیا روابط اقتصادی و سیاسی با جمهوری اسلامی ایران آنقدر قوی و دارای پشتوانه هست که روابط خود را با کشورهای اروپایی در گرو این موضوع قرار دهد. با توجه به این میل به نظام سرمایه‌داری که علی‌رغم ظاهر نظام کمونیستی، چین با آن مواجه است، این کشور ترجیح می‌دهد که تجارت بسیار وسیعی که با ایالات متحده دارد را حفظ کند.»

در اولویت بودن آمریکا برای چین
وکیلی درباره روابط تجاری چین و آمریکا گفت: «اخیرا اعلام شده بود که مازاد تجاری چین نسبت به آمریکا حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلار است. وقتی مازاد تجاری دو کشور این رقم است، می‌توان حجم عظیم تجارت میان دو کشور را پیش‌بینی کرد. این در حالی است که این رقم مازاد تجاری، بسیار فراتر از رقم تولید ناخالص ملی کشور ماست که صرفا عملیات تجاری یک سال میان چین و آمریکا است.»
این اقتصاددان افزود: «رقم تجارت چین و آمریکا در مقایسه با رقم تجارت میان ایران و چین بسیار زیاد است. بنابراین چین به واسطه منافع ملی خود تا حدود اقتصادی دنباله روی سیاست‌های آمریکا است. به‌عنوان نمونه، تمام قطعنامه‌هایی که در شورای امنیت علیه ایران تصویب می‌شد را هم روسیه و هم چین به‌عنوان اعضای کلیدی و دائم شورای امنیت، تایید می‌کردند که این دو دوزه بازی کردن چین و روسیه را نشان می‌دهد.»

زاویه دید پارلمان بخش خصوصی
وکیلی درباره اظهارنظرهای پدرام سلطانی گفت: «یادداشتی که آقای سلطانی نوشته‌اند، از این زاویه و در این راستا است که کشورها اصولا به منافع ملی خود می‌اندیشند و هنگامی که موضع طرف‌های تجاریشان از نظر سیاسی در مخاطره است، رفته‌رفته روابط پررونق خود را با آنها کمرنگ می‌کنند. این به هوشمندی مدیران اقتصادی و سیاسی کشور ما بستگی دارد که باید در مورد کشورهایی که به صورت مقطعی دوست تجاری و سیاسی ما هستند، چگونه تصمیم بگیرند. همچنین در این موارد باید به پیشینه روابط تاریخی کشورمان با این کشورها توجه داشت و بررسی کرد که در گذشته دارای چگونه روابطی با ما بوده‌اند. بنابراین دکتر سلطانی از زاویه دید سیاست خانه ملت و پارلمان بخش خصوصی سخن گفته است که معتقدند برای یافتن شرکای مناسب تجاری، باید آنقدر قوی با آنها برخورد کنیم که بازیچه موقت این کشورها نباشیم.»

حریری: مسیر رفع اشکال رسانه نیست
از سوی دیگر، مجیدرضا حریری، نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین با انتقاد از سخنان پدرام سلطانی به آفتاب اقتصادی گفت: «افرادی که در این کشور به هر شکلی دارای مسئولیت هستند، باید مسئولانه اظهار نظر کنند. قطعا ما در شرایطی هستیم که در تمام دنیا به اشکالاتی بر می‌خوریم، اما مسیر رفع اشکال رسانه نیست، بلکه باید از کانال‌هایی که به نفع منافع ملی هستند به حل مسائل  بپردازیم.»
حریری افزود: «رابطه تجاری ما با چین در سال ۲۰۱۷ نسبت به سال ۲۰۱۶ بیش از ۲۰ درصد افزایش داشته و چین شریک اول صادرات غیر نفتی ما و نیز اولین خریدار نفت ما است. حدود ۲۴ درصد از صادرات غیر نفتی ما به چین می‌رود و بیش از یک چهارم نفتی که در روز صادر می‌کنیم نیز به این کشور می‌رود. چگونه می‌توان با در نظر گرفتن این حجم تجارت اظهار کرد که اکنون روابط تجاری میان ایران و چین سرد است؟»
رفع مسدود شدن حساب ایرانیان
نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین درباره مسدود شدن حساب ایرانیان در چین گفت: «در سراسر دنیا به تعداد انگشتان دست کشورهایی وجود دارند که اساسا ایرانیان در آنها حساب داشته باشند و بنا به دلایل مختلفی مانند تحریم‌ها و اعمال نفوذ آمریکا، افتتاح حساب برای ایرانیان در بسیاری از کشورها صورت نمی‌گیرد. به‌عنوان مثال، در کشور اسپانیا با مشاهده پاسپورت ایرانی، تبدیل دلار به یورو برای من انجام نشد. بنابراین مسدود شدن حدود ۱۰۰ مورد از ۱۰۰۰ حساب بانک ایرانیان در چین عجیب نخواهد بود. از ماه می‌۲۰۱۷ یعنی اردیبهشت ماه سال جاری،FATF  به‌عنوان یک نهاد بین‌المللی ناظر بر روابط بانکی، به چین فشار آورده است که باید بخش نامه‌های ما را در مورد ایران با دقت بیشتری اجرا کنید. چین نیز ترجیح داده که به جای دچار دردسرشدن با این نهاد ناظر، اعلام کند که با ایرانیان کار نمی‌کند. ما نیز به‌عنوان اتاق ایران و چین، گزارش‌هایی را که درباره شرکت‌های ایرانی سرمایه‌گذار در چین یا تجار ایرانی که در چین تجارت قانونی می‌کنند، از طریق نهادهای مربوطه در دولت خودمان و دولت چین پیگیری و خواستار رسیدگی به همه موارد شدیم.»
وی ادامه داد: «متاسفانه مواردی بوده‌اند که شامل شرایط تجارت غیر قانونی قرار می‌گرفتند. به‌عنوان مثال، با ویزای توریستی اقدام به تجارت می‌کرده‌اند. همچنین در حساب مالی برخی دانشجویان یک میلیون دلار گردش پول وجود داشته که در همه جای دنیا حتی ایران پیگیری می‌شود. در خصوص پیگیری مسئله حساب ایرانیان مقیم چین دو اطلاعیه صادر شده که یکی از طریق سفارت ایران در پکن و دیگری از طریق بانک مرکزی اعلام شده‌اند. در هر دو اطلاعیه آمده است که این مشکل مطرح و تا حدود زیادی رفع شده است. اما در کشوری با وسعت چین، اعمال تصمیم بانک مرکزی این کشور در تمام شعب و شهرها ممکن است یکی دو ماه زمان ببرد.»
حریری تصریح کرد: «همین جا به طور رسمی اعلام می‌کنیم که همه افرادی که دچار این مشکل هستند، به اتاق ایران و چین مراجعه و مسئله را مطرح کنند تا ما آن را طریق نهادهای رسمی پیگیری کنیم.»
به هر روی امید است که با درایت مسئولان و مدیران کشورمان، کار به گونه‌ای پیش رود که در روابط تجاری و بین المللی با کشورهای جهان در جایگاه قدرت قرار داشته باشیم و بتوانیم نقش تعیین کننده خود را در معادلات جهانی حفظ کنیم.