• یکشنبه، 17 فروردین 1399
  • Sunday 5 April 2020
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد کلان / گزارش  -  شماره خبر: 10818  -  17 دی 1396 ساعت 11:09

بررسی ممنوعیت صادرات محصولات کشاورزی به کشور همسایه

عراق با کشاورزی ایران چه می‌کند؟
آفتاب اقتصادی- گروه بازار و پول: سازمان توسعه تجارت، ۱۳ دی ماه امسال خبر کوتاهی را منتشر کرد که مطابق آن صادرات برخی محصولات کشاورزی به عراق ممنوع گردید. به گزارش روابط‌عمومی سازمان توسعه تجارت ایران، بر اساس اعلام سفیر جمهوری اسلامی ایران در بغداد از‌تاریخ ششم دی ماه ۹۶ صادرات برخی محصولات کشاورزی از قبیل کاهو، شلغم، چغندر، کلم و گل‌کلم به عراق ممنوع گردیده است. این خبر موجب پدید آمدن بحث‌هایی میان کارشناسان اقتصادی و همچنین صادر کنندگان محصولات کشاورزی شده است.

پروتکل‌های تجاری یکطرفه
رئیس اتحادیه صادرکنندگان محصولات کشاورزی با انتقاد از این سیاست می‌گوید: «متاسفانه پروتکل‌های تجاری امروز کشور ما یکطرفه و به سود خارجی‌هاست که ادامه این روند به تضعیف صادرات غیرنفتی ایران، ورشکستگی صادر کنندگان، تضعیف تولید و کاهش اشتغالزایی منجر می‌شود. این اولین باری نیست که صادرات محصولات کشاورزی ایران به کشورهای هدف بدون هیچ علت خاصی ممنوع اعلام می‌شود زیرا سابقه قبلی این کشورها نشان می‌دهد، هر زمان می‌خواهند برای صادرات کالاهای ایرانی ممنوعیت ایجاد و هرگاه بخواهند آن را آزاد می‌کنند. تجارت ما در یک جاده یکطرفه قرار گرفته است. با وجود این که کشور ما روابط خوب سیاسی با عراق دارد، اما از لحاظ روابط اقتصادی و تجارت موفق نیستیم که البته بخشی از آن به کم لطفی عراقی‌ها بر می‌گردد. البته علاوه بر عراق، ما با کشورهای پاکستان و هندوستان نیز دچار مشکلات تجاری هستیم؛ به‌طوری که پاکستان با بالا بردن تعرفه، از واردات سیب درختی ما و یا با ایجاد شرایط خاص صادرات سیب در ازای نارنگی کینو ممانعت ایجاد می‌کند».
سیدرضا نورانی افزود: «با وجود این که ما از هند برنج و چای وارد می‌کنیم، اما آنها نیز با تعرفه گذاری‌های بالا از واردات محصولات ایرانی جلوگیری می‌کنند. در حالی که در یک رابطه تجاری دو سویه باید محصولات ایرانی نیز به راحتی وارد آن کشورها شود نه این که دیوار تعرفه‌ای برای صادرات ما بگذارند. صادرکننده ما قادر به تغییر قوانین تجاری نیست. بنابراین انتظار می‌رود مسئولان اقتصادی ما با مسئولان اقتصادی کشورهای هدف وارد مذاکره شوند تا روابط تجاری دو سویه داشته باشیم. برای حمایت از صادرکنندگان داخلی علاوه بر مذاکره با دولتمردان اقتصادی کشورهای هدف، به نظر می‌رسد باید ارگان‌ها، سازمان‌های بیمه‌ای بتوانند صادرات را بیمه کنند تا صادر کننده ما بیش از این متضرر نشود.»

تجارت محصولات کشاورزی ایران و عراق
لازم به ذکر است که بیشترین آمار صادرات محصولات کشاورزی به عراق مربوط به سیب زمینی، سیب درختی و صیفی جات است. همچنین تابستان امسال هم به صادر کنندگان اعلام شده بود که از آبان ماه صادرات محصولات کشاورزی اعم از صیفی‌جات و میوه بدون بسته بندی به عراق امکان پذیر نیست. براساس آمار اعلامی سازمان توسعه تجارت ایران در هشت ماه نخست امسال دو میلیون و ۶۶۸ هزار تن محصولات کشاورزی به ارزش دومیلیارد و ۳۵۴ میلیون دلار صادر شد که نسبت به مدت مشابه پارسال از لحاظ ارزشی ۶.۴درصد و از نظر وزنی ۱۳.۳ درصد کاهش داشت.
مرداد ماه امسال نیز گمرک زرباطیه عراق بدون هماهنگی و اطلاع قبلی واردات چهار محصول هندوانه، خربزه، گوجه‌فرنگی و سیب‌زمینی ایران را به دلیل تولید این محصولات در کشورشان ممنوع کرد.  برخی صادرکنندگان ایرانی که محصولات مزبور را به پشت مرزهای عراق انتقال داده بودند و یا در حال ارسال بودند، به دلیل ایجاد ممنوعیت و فسادپذیری محصولات تجار دچار ضرر و زیان شدند. براساس قوانین تجارت، برای ممنوعیت واردات کالاها باید یک ماه قبل با تعیین تاریخ محدودیت اعلام شود. این در حالی است که ایران سالانه بخش قابل توجهی میوه و تره بار باغی و زراعی و صنایع غذایی به کشور عراق صادر می‌کند.

رقبای ایران در بازار عراق
از سوی دیگر، مدتی است که کارشناسان و تحلیل‌گران اقتصادی و مسئولان بر لزوم توجه به بازار عراق در شرایط کنونی تاکید دارند و معتقدند که با تمرکز بر فروش محصولات ایران در این بازار می‌توانیم آن را از رقبایی مانند ترکیه پس بگیریم. بسیاری معتقدند که رقبای ایران در بازار عراق افزایش یافته‌اند. چندی پیش یحیی آل‌اسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و عراق با بیان اینکه عراق دومین بازار اصلی و مهم صادرات کشور است، گفت: «رقبای ایران در بازار عراق افزایش یافته‌اند و این در صورتی است که عراق بعد از چین در فهرست مهم‌ترین بازارهای صادرات کشور قرار دارد.»
وی اضافه کرد: «اکنون رقبای ما در حال زیاد شدن هستند و این در حالی است که رقبای زیادی در زمان ناامنی عراق نداشتیم. امنیت فعلی عراق، چین، ترکیه و برخی از کشورهای اروپایی را در فهرست رقبای ما برای بازار عراق قرار داده است. عراق به یک بازار بزرگ صادرات تبدیل شده است و همه این کشورها به دنبال این کشور هستند».

وزارت کشاورزی عراق؛ عامل ممنوعیت واردات
با توجه به اهمیت این موضوع، لزوم پرداختن بیشتر به چنین مسئله‌ای در تجارت بین‌الملل ایران احساس می‌شود. از آنجا که در اصل خبر هیچ گونه اشاره‌ای به دلیل محدودیت صادرات محصولات کشاورزی نشده بود، آفتاب اقتصادی این مسئله را از مسئولان سازمان توسعه تجارت پیگیری کرد. نکته قابل توجه اینکه به‌گفته مسئولان این سازمان، این اعمال محدودیت صادراتی از سوی طرف عراقی صورت گرفته است.
ابراهیم محمد رضازاده، دبیر میز عراق سازمان توسعه تجارت گفت: «ممنوعیت صادرات برخی محصولات کشاورزی به عراق از طرف کشور عراق مطرح شده است. در سال‌های گذشته، ممنوعیت صادرات برخی کالاها به این کشور اعلام می‌شد، اما این بار این محدودیت از سوی عراق صورت گرفته است. وزارت کشاورزی عراق، اعمال این قانون را از هیئت وزیران این کشور درخواست کرده و هیئت وزیران نیز آن را پذیرفته است. عراق به صورت رسمی دلیل این تصمیم را اعلام نکرده، اما بحث تولید داخل کشور را مطرح کرده است. مطابق قانون حمایت از تولیدات داخل در کشور عراق (قانون شماره ۱۱ مصوب سال ۲۰۱۰)، واردات محصولاتی که نیاز داخلی را مرتفع می‌کنند، قابل محدودیت یا ممنوعیت است. این قانون به دولت اجازه می‌دهد که اگر تولید داخلی محصولی برای مصرف کفایت کند و کشور در آن محصول به خودکفایی رسیده باشد، واردات آن محصول را ممنوع کند. همچنین اگر قیمت‌های داخلی بالاتر از قیمت‌های وارداتی تمام شوند، دولت می‌تواند تعرفه اضافی برای آن کالا در نظر بگیرد تا تولید داخل کشور به صرفه باشد و توان رقابت برای تولید‌کننده وجود داشته باشد.»
رضازاده درباره انتقاداتی که نسبت به نحوه عملکرد سازمان توسعه تجارت به خصوص در مورد مذکور مطرح می‌شود، گفت: «سیاستی که عراق در مورد ممنوعیت واردات این محصولات به کار گرفته از نظر قانونی مشکلی ندارد. چرا که ما نیز چنین اقداماتی را برای حمایت از تولید داخلی در مقابل خارجی‌ها انجام می‌دهیم. همه کشورهای جهان، حتی کشورهایی که عضو WTO هستند، برای حمایت از تولید داخلی به خصوص محصولات کشاورزی شان دست به این اقدامات می‌زنند. در واقع باید به طرف مقابل حق داد که یک میزان حداقلی از خودکفایی را برای کاهش وابستگی به خارج از کشور داشته باشد. از سوی دیگر، لازم به ذکر است که ما کل این تعرفه‌ها و ممنوعیت‌ها را محاسبه کردیم و نتیجه محاسبات این بود که همه این ممنوعیت‌ها کمتر از سه درصد کل صادرات ایران را شامل می‌شود؛ یعنی این مسئله تاثیر چشمگیری روی صادرات ما ندارد. همچنین با وجود تمام محدودیت‌ها و مشکلات، صادرات کشور ما به عراق همواره در حال رشد بوده و در شش ماهه گذشته حدود شش درصد رشد صادرات داشته‌ایم».

لزوم توجه به بحران آب در کشور
دبیر میز عراق عنوان کرد: «اگر در آمار شاهد افت صادرات محصولات کشاورزی در مورد برخی محصولات هستیم، به دلیل سیاست‌های وزارت کشاورزی و دولت در راستای تامین نیازهای داخلی است. همچنین تولید برخی محصولات کشاورزی با توجه به وجود بحران آب در کشور از نظر اقتصادی به صرفه نیست، به ویژه محصولاتی که برای پرورش آنها به آب زیادی نیاز است. احتمالا برای کشاورزانی که آب لازم برای این محصولات را از طریق چاه تامین می‌کنند مشکلی در این رابطه وجود ندارد، اما اگر بخواهیم قیمت واقعی این محصولات را با توجه به میزان آب مصرفی برای رشد آنها محاسبه کنیم، می‌بینیم که هزینه تمام شده آب مصرفی آن بیشتر از قیمت محصول است و بنابراین برخی کالاها واقعا برای صادرات به صرفه نیستند. در نتیجه، این مسئله و کمبود آب در کشور، دلیل دیگری برای برخی ممنوعیت‌های صادراتی درمورد محصولات کشاورزی است. به اعتقاد من، همیشه نباید به دنبال صادرات به هر قیمتی باشیم و می‌توانیم از موانع ایجاد شده به‌عنوان یک فرصت استفاده کنیم. با بازنگری در مورد ساختار کشاورزی کشور و محصولات صادراتی می‌توانیم ارزیابی کنیم که آیا قیمت فروش محصولات کشاورزی صادراتی با قیمت تمام شده آنها مقابله می‌کند و توجیه اقتصادی دارد یا خیر.»

راهکار کشت فرا ‌سرزمینی در عراق
رضازاده درباره سیاست‌های موجود در روابط با عراق گفت: «ما همواره اعتراض‌های لازم را به طرف عراقی انجام می‌دهیم و از این کشور در مورد اعمال چنین محدودیت‌هایی توضیح می‌خواهیم. در این راستا، به عنوان یک راهکار برای حل این مشکل، اقدام به تدارک یک برنامه کشت فراسرزمینی کرده‌ایم. در این برنامه از عراق درخواست کرده‌ایم که زمین‌هایی را به صورت رایگان در اختیار کشاورزان ما قرار دهد تا بتوانیم در داخل مرزهای عراق نیز فعالیت کشاورزی داشته باشیم. برای توضیح این مسئله نیز همایشی برگزار خواهیم کرد که در آن ارگان‌های مختلف و شرکت‌ها و تولید کنندگان حضور داشته باشند. در این همایش به ارائه معایب و مزایای کشت فراسرزمینی خواهیم پرداخت. پس از این همایش، شرکت‌های صنعتی یا تولید کنندگان محصولات کشاورزی می‌توانند تصمیم بگیرند که این سرمایه‌گذاری را در عراق انجام دهند یا خیر.»