• دوشنبه، 31 تیر 1398
  • Monday 22 July 2019
گروه خبر: اخبار‌مهم / اقتصاد بین‌الملل / گزارش  -  شماره خبر: 10342  -  21 آذر 1396 ساعت 11:42

آفتاب اقتصادی بررسی کرد

از دست دادن تجارت با عربستان برای ایران تبعات دارد؟
آفتاب اقتصادی- الهام علائی: در دنیایی که تجارت با سایر کشورها، یکی از ارکان اساسی اقتصاد محسوب می‌شود، کشور ما بازار یکی از کشورهای مهم جهان را از دست داده است. عربستان سعودی، نامی آشنا برای سیاستمداران و اقتصاددانان ایران است؛ چرا که این کشور به دلایل بی‌شماری از جمله دارا بودن بزرگترین سفره نفتی جهان همواره مورد توجه کشورهای منطقه و جهان بوده و هست. عربستان اولین صادرکننده نفت خام و دومین تولیدکننده نفت در جهان است. از سوی دیگر، این کشور از بزرگترین قطب‌های گردشگری مذهبی در سطح جهان به شمار می‌رود و همه ساله میلیون‌ها نفر بابت شرکت در مراسم حج در این کشور حضور می‌یابند؛ این حضور هر سال چند میلیارد دلار به میزان درآمد عربستان می‌افزاید. هر چند کاهش بهای نفت بر اقتصاد این کشور تاثیر بسزایی می‌گذارد، اما نمی‌توان چشم‌انداز تجارت با عربستان را نادیده گرفت. این در حالی است که در سال‌های اخیر، حجم تجارت ایران و عربستان با طی کردن روند نزولی به کمترین میزان ممکن رسیده است.

بررسی پیشینه تجارت ایران و عربستان
ارزش واردات ایران از عربستان که در سال ۱۳۸۵ به مرز ۶۰۰ میلیون دلار نزدیک شده بود، اکنون به رقمی حدود صفر رسیده است. به طور کلی حجم تجارت با عربستان در سال 85 در اوج خود به حدود 1000 میلیون دلار رسیده بود که متاسفانه در حال حاضر این رقم از اقتصاد ما خارج شده است. بررسی روند تجارت ۱۰ ساله ایران و عربستان سعودی طی بازه زمانی سال ۱۳۸۴ تا سال ۱۳۹۴ نشان می‌دهد که تجارت میان دو کشور از سال ١٣۸۷ به بعد رونق پیشین خود را از دست داده و با روندی نوسانی در سطحی پایین‌تر از ۲۰۰ میلیون دلار تداوم یافته است.
از سال ۱۳۸۸ متوسط قیمت واردات از متوسط قیمت صادرات پیشی گرفته و در سال ۱۳۹۲ همزمان با افزایش قابل توجه متوسط قیمت واردات شاهد سقوط شدید متوسط قیمت صادرات هستیم که در سال ۱۳۹۴ این شاخص برای دو کشور در سطح پایین تر از یک دلار به یک‌دیگر نزدیک شدند و در مجموع روند تجاری دو کشور در دوره زمانی مورد بررسی پرنوسان و رو به افول بوده است. واردات عربستان از ایران مسیری کاملا در خلاف جهت جریان واردات این کشور از جهان طی کرده و علی رغم افزایش مداوم واردات این کشور از جهان در دوره مورد بررسی صادرات ایران به عربستان در ده سال گذشته رو به افول بوده است. همچنین در سال‌های 1395 و 1396 به دلیل تشدید اختلاف نظرهای سیاسی، روابط این دو کشور بیش از پیش به سردی گراییده است.

تاثیر روابط سیاسی بر اقتصاد
در همین راستا، علی بیگدلی، کارشناس امور بین‌الملل به آفتاب اقتصادی گفت: «اقتصاد همواره با جریان سیاست حرکت می‌کند. کشور ما تا وقتی نتواند مناسبات سیاسی مطلوبی که تنظیم کننده امنیت متقابل باشد را ایجاد کند و بسترهای گسترش اقتصاد و بازرگانی را فراهم نماید، امکان ندارد بتوانیم به دنبال رشد مناسبات اقتصادی با سایر کشورها از جمله کشوری باشیم که هیچ نوع روزنه سیاسی با آن نداریم. بنابراین با توجه به اینکه در حال حاضر، روابط میان ایران و عربستان درحالت شکننده‌ای قرار دارد و می‌توان گفت نه تنها در منطقه، بلکه در فضای بین‌المللی خصم یکدیگر می‌باشند، طبیعی است که حجم مبادلات تجاری این دو کشور روزانه کاهش می‌یابد. در نتیجه به دلیل قطع روابط سیاسی نمی‌توان منتظر شکل‌گیری روابط اقتصادی مطلوب میان ایران و عربستان بود.»
بیگدلی ادامه داد: «درحال حاضر، مثلثی میان عربستان، اسرائیل و آمریکا در منطقه تشکیل شده که در حال ارسال امواج تهدیدآمیز برای کشور ما است. این تهدیدها به واسطه گله‌مندی از دخالت‌های ما در منطقه و گله‌مندی عربستان از ایران به دلیل مسئله یمن است. چرا که محمدبن سلمان برنامه‌های بلندمدتی را برای عربستان در نظر دارد که مستقیما وابسته به تعیین تکلیف یمن هستند. وی به مردم عربستان و جهان قول داده است که کشورش را از جنبه‌های بسیاری از جمله جنبه‌های سیاسی و اقتصادی تغییر دهد و این امر تحت تاثیر مسئله یمن است. بنابراین ما برای تجارت با عربستان ناچاریم که در سیاست منطقه‌ای خود با این کشور تجدیدنظر کنیم.»
این کارشناس بین‌الملل افزود: «پس از سقوط صدام حسین، کشور ما پیشروی‌های خود را در منطقه گسترش داد و در حال حاضر، کشورهای منطقه نگران هستند که ایران با نفوذ گسترده‌ای که در خاورمیانه پیدا کرده، بتواند نقطه تعیین‌کننده‌ای باشد که موجب زیان کشورهای منطقه از جمله عربستان شود. از طرف دیگر، عربستان نیز باید سیاست خارجی خود را تغییر دهد و ارتباطات گسترده خود با کشورهای خارج از منطقه را محدود کند و با کشورهای خاورمیانه مخصوصا ایران ارتباط برقرار کند.»

سیاست‌های کنترل نشده و ناصحیح
بیگدلی در ادامه با اشاره به هزینه‌های ایران برای عراق، داعش، سوریه و ... گفت: «همه زحمات، تلاش‌ها و هزینه‌هایی که ایران در منطقه متحمل شده، نادیده گرفته شده‌اند وحتی نامی از آقای سلیمانی برده نشده است. حتی هنگامی که حیدرالعبادی پایان حکومت داعش را اعلام کرد، از کشورهایی که به آنها در این امر یاری رساندند، تشکر کرد؛ بدون اینکه نامی از ما که عامل اصلی آن بودیم، ببرد. اینها باید برای سیاستمداران ما پیام باشد تا سیاست‌های کنترل نشده و ناصحیح خود را تغییر دهند.»

مبادله با عربستان از طریق کشورهای واسطه
رئیس سازمان توسعه تجارت نیز در هفته گذشته با اشاره به همین چالش گفت: «در حال حاضر هیچ‌گونه ارتباط اقتصادی مستقیمی با عربستان نداریم. اکنون اگر کالایی به عربستان صادرات شود، بسیار جزئی و از طریق کشورهای واسطه است. واردات کالا از عربستان نیز بر اساس همین شرایط و از طریق کشورهای واسطه انجام می‌شود؛ البته ما هیچ‌گونه محدودیتی در کار با کشورهای همسایه قائل نیستیم و گاه کشورهای دیگر هستند که محدودیت‌هایی در این خصوص وضع می‌کنند.»
مجتبی خسروتاج درباره تعرفه‌های گمرکی عربستان برای ایران توضیح داد: «در گذشته برخی مواد پتروشیمی که در داخل تولید نمی‌شوند از طریق عربستان وارد می‌شد و اکنون نیز در زمینه صادرات این کشور در نظام تعرفه‌ای خود تغییر چندانی نداشته است.»
حال پرسش اینجاست آیا در شرایطی که اقتصاد ایران دارد، از دست دادن تجارت با عربستان  منطقی به نظر می‌رسد؟! آیا تجدیدنظر در سیاست‌های کشور کم هزینه‌تر از کاهش حجم تجارت بین الملل نیست؟!